________________
૧૩૦ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. કયા પ્રસંગે વખતે આ ભૂતાવળ પાછી જાગે છે તે કહેવું ભારે કઠિન છે. ધર્મશાસ્ત્રોએ તેથી જ સ્પષ્ટ રીતે કહી દીધું કે, દે સહિત સમગ્ર લેકનાં દુઃખનું મૂળ કામોની કામના છે. જે મૃણાલે સંયમ અને સંભાળપૂર્વક પિતાના ચારિત્રનું રક્ષણ કર્યું હતું, તે મુજના માત્ર અલ્પકાળના સાંનિધ્યમાં પરવશ થઈ ગઈ અને પછી તે બંને પતનના માર્ગે ચડી ગયા. કામરૂપી અગ્નિને તાપ એ હોય છે કે તે પ્રજવલિત થતાં મેઘના સમૂહથી સિંચન કરવામાં આવે તે પણ શાંત થતું નથી. જેલના કેદી ઉપરાંત મુંજ હવે મૃણાલના તન, મન અને હૃદયને પણ કેદી બની ગયે.
કવિઓની ભાષામાં કહીએ તે મુંજ અને મૃણાલ વચ્ચેની આ પ્રણયલીલા અને તાત્વિક અર્થમાં કહીએ તે બે ભાનભૂલ્યા જેની આ ગંદી રમત થોડો વખત તે અવિરતપણે ચાલુ રહી. શરૂ શરૂમાં આવા નીતિ, ધર્મ અને સમાજવિરુદ્ધના સંબંધો ખૂબ રોમાંચક લાગે છે, પણ પછી મુલાકાતે જવામાં થતી તકલીફ, ખોટું બોલવાની જરૂરત, તેમજ પાપ ખુલ્લું થઈ જવાને ભય વગેરે ભારે ત્રાસજનક બની જાય છે. કામવાસના કદી તૃપ્ત થતી નથી, એ તે જેને આહુતિ મળ્યા કરે તેવા અગ્નિની માફક એકસરખી વધતી જ જાય છે. ધર્મશાસ્ત્રોએ તેથી જ કામને અનલ કહ્યો છે અને તેને અલમ ” અર્થાત્ બસ, પૂરું– એમ કદી લાગતું જ નથી.
મૃણાલ મુંજ પાછળ પડી હતી તેને પ્રેમ પ્રાપ્ત કરવા, પણ તેને મળે માત્ર ભેગ. મુંજે પિતાના ગુપ્તચરાની મદદથી જેલમાંથી નાસી છૂટવા માટે એક ભોંયરાની
