________________
૮૪ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-. હરિને વાઘણે મારી નાખ્યાના સમાચાર આપ્યા. જે ક્ષણે ભાનુમતીએ આ સમાચાર સાંભળ્યા, તે જ પળે તેનું પ્રાણપંખેરું ઊડી ગયું. ભર્તુહરિએ કોઈ કાળઘડિયે આ
જના વિચારી અને તેનું પરિણામ પણ ભયંકર આવ્યું. રાજમહેલના એક વિભાગમાં પત્નીના સતીત્વની કસોટી કરવાના હેતુથી, ભર્તુહરિ છાની રીતે પોતાના અંગરક્ષકના પાછા ફરવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, પરંતુ અંગરક્ષકે પાછા આવી
જ્યારે ભાનુમતીના મૃત્યુ થયાના સમાચાર તેને આપ્યા ત્યારે તેના દિલને અત્યંત કારમી ચોટ લાગી.
ભર્તુહરિ તરત જ ભાનુમતીના મૃતદેહ પાસે દેડી ગયા અને ત્યાં જે દશ્ય જોયું તેથી તેણે મન પર કાબૂ ગુમાવ્યો. ભાનુમતી પાસે બેસી તે કહેવા લાગેઃ “હે પ્રિય સખિ! સ્નેહરૂપી સાગરમાં આપણે બન્ને સાથે તરતાં હતાં અને તું તે રમત રમતમાં પેલે પાર પહોંચી ગઈ હવે તારા વિના હું કેમ જીવી શકું? પ્રેમીને મૃત્યુની ખબર સાંભળીને તેં તે દેહ છોડી દીધે, તેને તે જીવન જીવતાં આવડવું અને મૃત્યુને પણ શોભાવ્યું, પણ હવે આ રીતના તારા મૃત્યુ પછી જે હું જીવતે રહું તે સમસ્ત પુરુષ જાતિ માટે એ કલંક રૂપ ગણાશે.”
રાજ્યના અમલદારો અને રાજકુટુંબના માણસે ઘડીવારમાં આ શું થઈ ગયું, તે પ્રથમ તે સમજી જ ન શક્યા; પણ જ્યારે બધી વાતની તેઓને માહિતી મળી, ત્યારે નહી જેવી વાતમાંથી કે કરુણાજનક બનાવ બની ગયે, તેનું સૌને ભાન થયું.
