________________
[ ૫૪ ]
પ્રભાવિક પુરુષ :
દેશ, કાળ પણ જોવાય. એકાંત માર્ગનું અવલંબન વા ગદ્ધા* પુચ્છ જેવી એકધારી પક્કડને ત્યાં મહત્વ નથી.
अनारंभो हि कार्याणाम्, प्रथमं बुद्धिलक्षणम् । आरंभस्यान्तगमनम् द्वितीयं बुद्धिलक्षणम् ॥
"
અર્થાત્ કાર્યના આરંભ કરતાં જોવુ ને સંશય જણાય તેા કાર્ય ને! અવશ્ય પ્રશસવા ચેાગ્ય બુદ્ધિપ્રભા છે, વિધિ થઈ ગયા પછી કાર્યમાં પડ્યા પછી-પીછેહૅઠ કરવામાં કેવળ કાયરતા છે. સાચી પ્રજ્ઞા એના અંત કાઢવામાં છે એટલે કે ઇષ્ટ સિદ્ધિ સાધવામાં છે.
પૂર્વે સેા ગળણે ગળી આરંભ ન કરવા એ પણ એક વાર એ સ
આ ભાવનું પાન કરનાર આત્મા ‘મરી જવુ એ બહે તર છે પણ લીધેલ પ્રતિજ્ઞાના ભંગ ન કરવા ' એ વાકય પાછળના આશય સહેલાઇથી અવધારી શકશે. આમ છતાં સામાન્ય જનસમૂહ વચ્ચેના સંબંધ કરતાં માત-પિતા અને સતાના વચ્ચેને સંબંધ ગાઢ હાઇ, એમાં એક લેાહીનુ મિશ્રણ હાવાથી, એને લગતી વાત વધુ સૂક્ષ્મ વિચારણાથી કરવાની હાય છે. ગાંઠ પડી કે દ્વારા તાડી નાખ્યા ' એવે વહેવાર ત્યાં કામ લાગતા નથી. ત્યાગ પરની લગની અને આત્માની સ્વત ંત્રતા દબાવી દેવાનું પ્રયાજન નથી છતાં ‘વિનયો ઘમ્મમૂજો’જેવું સૂત્ર ક્ષણવાર પણ મનમાંથી દૂર કરવાનું નથી; એટલે એવા પ્રસગની ગાંઠ કળથી ઊકેલવાની. આવેગને નરમ પાડી, સમયની રાહ જોવામાં હીણપ ન ગણાય. સ્નેહની નિબિડ ગાંઠમાં તરુણુના ઉભરા કલ્પવા કે શ્રદ્ધાવત દંપતીના દંભ પાકારવા એ વાસ્તવિકતા નથી પણ યુવાન વયના ઉન્માદ છે. એમાં અનુભવી હૃદયની છાંટ નથી.
