________________
[ ૨૫૦ ].
પ્રભાવિક પુરુષો : “સાપેક્ષ હષ્ટિએ જોવાની રીતથી જ ધુરંધર વિદ્વાન ઇદ્રભૂતિ આદિને તેઓશ્રીએ હૃદયપલટે કરી દીધે. વેદવાકને સમન્વય સાધી આપી, શંકાના શલ્યને છેદી નાંખ્યા અને પિતાના ચુસ્ત અનુયાયી બનાવ્યા. જ્ઞાનાર્જન જેમને પ્રિય
વ્યવસાય છે એવા સંખ્યાબંધ દ્વિજોનું આકર્ષણ જૈન દર્શનમાં ચાલુ છે એનું કારણ પણ એ અનેકાંત પદ્ધતિથી દરેક વાતને સમન્વય સાધવાની રીતમાં સમાયું છે.
ઈશ્વરકર્તક જગત માનનારા અથવા તો પ્રકૃતિના શિરે જગતની વિચિત્રતાને ટેપલે ઠાલવનારા જે યુક્તિવાદમાં પાછા પડ્યા હોય તો એ જૈનદર્શનના દલીલપુર:સરના કર્મવાદથી જ. જેમ જેમ વિજ્ઞાન વિસ્તાર પામતું જશે તેમ તેમ માનવબુદ્ધિ કર્મના સિદ્ધાંતને વધારે ને વધારે પિછાનતી જશે. અંતર કબૂલવા માંડશે કે પોતાના સુખદુઃખ કિવા ઉદય-અસ્ત માટે બહારની કઈ શક્તિ કે કૃતિ જવાબદાર નથી. એ માટેની આખી જવાબદારી પોતાના આત્માની યાને પિતાના પૂર્વ તથા ચાલુ ભાવના આચરણેની જ છે. આત્મા ધારે તે મહાત્મા અને ખુદ પરમાત્મા પણ બની શકે છે.
મહાનુભાવો! મારી આ વાત પૂર્વે મેં શ્રી મહાવીર દેવના જીવનની જે ઝાંખી કરાવી એ ઉપરથી સહજ પુરવાર થાય છે. નવપદ આરાધન સંબંધી જે વિવેચન તમે છેલ્લા છ દિવસથી સાંભળી રહ્યા છે અને તમારા નેત્ર સામે એને લગતું જે વિધિવિધાન થઈ રહ્યું છે એ પરત્વે શ્રી પાલનરેશનું ઉદાહરણ ખાસ ધ્યાન ખેંચે તેવું છે. એ કથા તો લાંબી છે. એટલે એને વિસ્તારથી ખ્યાલ આપવાને અત્યારે સમય
