________________
શચંભવસ્વામી :
[ ૧૫૭ ] માની બેઠે છે તે વસ્તુત: હિંસા નથી પણ ધર્મ છે એમ સહજ સમજાશે. તારું વંટોળે ચઢેલું મગજ ઠેકાણે આવશે. વેદક્ત કરણુમાં દેષ સંભવે જ નહીં. મારી સાથે વસ્ત્ર સજી ચાલ એટલે આપણા વેદ ને શ્રુતિઓ આ યાગનું સ્વરૂપ કેવું દર્શાવે છે તે હું તને બરાબર સમજાવું.” શાસ્ત્રીજીની વાત સાંભળી, પ્રથમ તો ભટ્ટજીને મનમાં ગુસ્સો આવ્યો. ગઈ કાલની બેભાન અવસ્થામાંથી હજુ સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત કરે છે ત્યાં આચાર્યની આજ્ઞા સામે જ ઊભી છે. પણ અત્યારે ગમ ખાધા સિવાય ચાલે તેમ હતું જ નહીં. પ્રતિજ્ઞાપાલનમાં આજને દિવસ વીતે એટલે, “ગંગા નાહ્યા” જેવું હતું. એકાદ ભૂલ થાય તો ખેલ ખલાસ થઈ જાય. ગુરુજી રીસાઈ જાય તે સર્વ હતું ન હતું થઈ જાય. એટલે માનસિક વ્યથા પર પડદો પડી, શાસ્ત્રીમહાશયની સાથે શય્યભવ ભટ્ટ યજ્ઞમંડપમાં આવ્યા. પ્રથમ નજરે સુંદર અક્ષરે આલેખાયેલા વચનામૃતો પડ્યા. અશ્વમેધની પ્રશસ્તિ પણ એમાંથી વંચિત નહોતી.
વેદના આલાપોથી અંતિમ દિવસની વિધિ આરંભાઈ. નર-નારી ને બાળકોના વૃંદથી મંડપની ભૂમિ ભરાઈ ગઈ. વારંવાર હોમાતા વૃત આદિ દ્રવ્યોથી, જે ધૂમાડો વેદીમાંથી ભભૂકી ઊઠી આકાશગામી બનતો એની મધુરી વાસથી ચારે દિશા છવાઈ જવા લાગી.
જાત-જાતના ટીલા–ટપકા કે ત્રિપુંડ આદિથી જેમના કપાળો સુશોભિત બન્યા હતા એવા લાંબી શિખાધારી ભૂદેવના પહાડી નાદોથી અને “સ્વાહા સ્વાહા” ના પોકારોથી સંપૂર્ણ વાતાવરણ છવાઈ ગયું. યજ્ઞસ્થંભ આગળ બાંધેલા બકરાની
