________________
ઉપાસના કેની કરવી?]
૨૫ છે અથવા એક માણસ બીજા માણસની સ્ત્રી સાથે વ્યભિચાર કરે કે કેઈ સતી સ્ત્રીની લાજ લૂંટે કે કોઈ પણ અત્યાચાર કરે, તે તેની જવાબદારી તે માણસની નહિ, પણ ઈશ્વરની કરે; કારણકે ઈશ્વરની આજ્ઞા હોવાથી જ તેણે તે પ્રકારનાં કાર્યો કરેલાં છે. આ રીતે મનુષ્ય ગમે તેવાં અને ગમે તેટલાં બૂરાં કામ કરતાં હોય, તે બુરાં કામની જવાબદારી તેમની નહિ પણ ઈશ્વરની જ ઠરે, કારણ કે જે કાંઈ થાય છે, તે બધું ઈશ્વરની આજ્ઞા કે મરજીથી જ થાય છે.
અહીં વિચારવાનું એટલું જ છે કે જે ઈશ્વર માનવામાં આવે છે તેમ, ખરેખર મહાન, ન્યાયી, દયાળુ અને ભલો હેય તો તે આવાં તુચ્છ, અન્યાયી, નિદર્ય અને બૂરાં કામે કેમ કરે–કરાવે ? જેમ હસવું અને લેટ ફાક એ બે કાર્યો સાથે બની શકતાં નથી, જેમ ઉત્તર અને દક્ષિણ એ બંને દિશામાં એક સાથે પ્રવાસ થઈ શકત નથી અને જેમ દિવસ તથા રાત્રિ એક જ સ્થળે એકી વખતે સંભવી શકતા નથી, તેમ મહાન થવું અને તુચ્છ કામે કરવા-કરાવવાં, ન્યાયી થવું અને અન્યાય કરોકરાવ, દયાળુ થવું ને હિંસા કરવી-કરાવવી? તથા ભલા થવું અને બૂરાઈનાં કામે કરવાં-કરાવવાં, એ બે એકી સાથે બની શકતું નથી, તેથી જેઓ ઈશ્વરને સર્વ ક્રિયાઓનું સંચાલન કરનારો માને છે, તેમણે તેને મહાન, ન્યાયી, દયાળુ અને ભલે માનતાં અટકવું જોઈએ અથવા
