________________
ઉપાસના કોની કરવી ? ]
૨૩
અને પટકુળ પહેરતા, શ"ખ, ચક્ર, ગદા, ધનુષ્ય કે ત્રિશુળ આદિ શસ્ત્રોને ધારણ કરતે તથા સ્ત્રીની સંગાથે ભેગ ભાગવતા કલ્પ્યા છે. પણ એ વિચાર નથી કર્યો કે ભગવાન જો આવેા પ્રાકૃત હોય તે તેને સ્મરવાની, ભજવાની, પૂજવાની કે આરાધવાની જરૂર શી ? તાત્પર્ય કે-ઈશ્વર તે આદશ જ હોવા જોઇએ કે જેનામાં સવે ગુણા હાય, પરંતુ એક પણ દોષ ન હોય.
આ જગમાં સિષ્ટના સર્જનહાર, પાલનહાર અને સહાર કરનાર એવા કેાઈ ઈશ્વર સંભવતા નથી કે પ્રાણીઓને સુખ-દુ:ખની ભેટ કરનારા કાઈ ઈશ્વર જણાત્તે નથી, પરંતુ જગતનુ' તંત્ર સ્વતંત્ર છે અને દરેક પ્રાણીને તેનાં સારાં ખાટાં કર્મોના અલા સ્વય· મળે છે; તેથી જે કોઈ આત્મા પેાતાને લાગેલાં કર્મોની અશુદ્ધિ દૂર કરીને તેના શુદ્ધ સ્વરૂપને પ્રકટ કરે છે અને જ્ઞાન તથા આનંદમય–ચિદાનંદમય બને છે, તે જ ઈશ્વર છે, તે જ ભગવાન છે, તે જ પ્રભુ છે અને તે જ દેવ છે; અને તેવા જ ઈશ્વર, ભગવાન, પ્રભુ કે દેવના સ્વીકાર કરવામાં મનુષ્યજાતિનુ કલ્યાણુ છે, કારણ કે તેના વડે જીવનના એક એવા ઉચ્ચ આદર્શ પ્રાપ્ત થાય છે કે જેના અનુસરણ વડે તે અતિ ઉન્નત સ્થિતિને પ્રાપ્ત કરી શકે.
આ વસ્તુ સ્પષ્ટ સમજાય તે માટે અહી ઈશ્વર વિષેની કેટલીક પ્રચલિત માન્યતાઓની આલાચના કરવાનુ ષ્ટિ માનીએ છીએ.
