________________
ધ્યાન ]
૨૩
ત્વ આદિ પદાર્થોનું ભિન્ન ભિન્ન રૂપથી ચિંતન કરવું તે પૃથકત્વ-વિતર્ક–સવિચાર નામનું શુકલધ્યાન. અહી પૃથકત્વથી ભિન્નતા, વિતર્કથી શ્રત અને વિચારથી એક અર્થ પરથી બીજા અર્થ પર, એક શબ્દથી બીજા શબ્દ પર તથા મનાયેગ આદિ કોઈપણ એક વિયોગથી બીજા વેગ પર ચિંતનાર્થે થતી પ્રવૃત્તિ સમજવાની છે. એકત્વ-વિર્તક-નિર્વિચાર–જેમાં શ્રુતજ્ઞાનના આલંબનપૂર્વક માગ આદિ કેઈપણ એક પેગમાં સ્થિર થઈને દ્રવ્યના એક જ પર્યાયનું અભેદ ચિંતન કરવું તે એકત્વ-વિતર્ક-નિર્વિચાર નામનું શુકલધ્યાન છે.
આ ધ્યાન પ્રાપ્ત થયું કે જ્ઞાનવરયાદિ ચારે ઘાતીકર્મને સર્વથા નાશ થાય છે અને અનેક સૂર્યના પ્રકાશ કરતાં પણ વધારે જ્વલંત એવા કેવળજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થાય છે. (૩) સૂક્ષ્મક્રિયાપ્રતિપાતી–જ્યારે સર્વજ્ઞતાને પામેલે
આત્મા ગનિરોધના કમથી અંતે સૂક્ષ્મ શરીરને આશ્રય લઈને બાકીના સર્વ ગેને રોકી દે છે, ત્યારે આ ધ્યાન પ્રાપ્ત થયું ગણાય છે. તેમાં સૂક્ષ્મ શ્વાસેહ્વાસ યા રુધિરવહન જેવી સૂમ ક્રિયા જ બાકી રહી હોય છે અને તેમાંથી પડવાપણું હતું નથી, એટલે તેને સૂમકિયાડપ્રતિપાતી કહેવામાં આવે છે.
