________________
અહુ" મંત્રના જપ]
૯–જપના પ્રકારો
૪૦૩
જપના પ્રકારો અનેક છે, પણ તેમાં ત્રણ પ્રકારની વિશેષ પ્રસિદ્ધિ છેઃ (૧) ભાષ્ય, (૨) ઉપાંશુ અને (૩) માનસ. બીજો સાંભળી શકે તે પ્રમાણે મંત્રના ઉચ્ચાર કરવે, તે ભાષ્ય જપ કહેવાય છે, બીજો સાંભળી ન શકે એ રીતે એટલે હાર્ડ ખીડીને મંત્રનું રટણ કરવું, તે ઉપાંશુ જપ કહેવાય છે અને જે મંત્ર માત્ર મનની વૃત્તિઆથી જ સ્વસંવેદનરૂપે જાય તે માનસ કહેવાય છે. આ ત્રણ પ્રકારે ઉત્તરાત્તર ઉત્તમ છે, એટલે ભાષ્ય જપ કરતાં ઉપાંશુ જપનું અને ઉપાંશુ જપ કરતાં માનસ જપનું ફળ ઘણું વધારે છે. તેથી મુખ્યતાએ તેા માનસ જપનું અવલ`મન લેવુ... શ્રેષ્ડ છે, પણ તેમ ન બની શકે તે ઉપાંશુ જપનું પણ અવલખન લઈ શકાય. ભાષ્ય જન્મ કનિષ્ઠ હોઈ અને ત્યાં સુધી આ પ્રસંગે તેનું અવલંબન લેવુ' નહિ. અન્ય સમયે જપના અભ્યાસ માટે ભાષ્યનું અવલખન લેવામાં આવે તે ઈષ્ટ છે.
૧૦-જપ કેવી રીતે કરવે ?
હાથની આંગળીઓ પર, માળા ઉપર કે નાસિકાના અગ્ર ભાગ ઉપર દૃષ્ટિ સ્થિર કરીને તથા અતરાત્માથી શાંત થઈને મંત્રાના અક્ષરમાં ચિત્તની વૃત્તિને પરાવી દેવી જોઈએ. જેમ સૂત્ર (ઢારા) પરાવ્યા પછી માળાના મણુકા જ્યાં ત્યાં વિખરાઈ જતા નથી, તેમ મનને મંત્રના અક્ષરોમાં પરોવ્યું કે તેની વૃત્તિ જ્યાંત્યાં જતી નથી.
