________________
૧૩૪
[ જિનેપાસના વિષયાવેશ તથા કષાય ઓછા કરી, હિંસાદિ પાપે યથાશકિત ઘટાડી સારાં કામ કરીશ, સત્કર્મ કરીશ, તે દેવ કે મનુષ્ય જેવી સદ્ગતિ પામીને સુખી થઈશ, અન્યથા મારા માટે તિર્યંચ કે નરક જેવી નિકૃષ્ટ ગતિ નિર્માયેલી છે અને તેમાં મારે અસહ્ય દુખેયાતનાઓ ભેગવવી પડશે. અહીં મને નાને સરખે કાંટે-કાંકરે વાગે છે, તે પણ સહન થતું નથી, તે પરભવમાં અસહ્ય દુખે અને યાતનાઓ કેવી રીતે સહન થશે ? તાત્પર્ય કે મારે મારી ગતિ સુધારવી હોય તો મળેલા માનવભવને પૂરેપૂરો સદુપયોગ કરી લેવું જોઈએ.” ક-માનવભવની દુર્લભતા
માનવભવ દુર્લભ છે, એ વસ્તુ જૈન તેમજ અન્ય શાસ્ત્રકારેએ ખૂબ ભારપૂર્વક કહી છે અને ફરી ફરીને કહી છે, તે એટલા જ માટે કે આપણે તેની ક્ષણે ક્ષણને સદુપગ કરી શકીએ અને મોક્ષપ્રાપ્તિ કે જે માત્ર માનવભવમાંજ સુલભ છે, તે માટે પૂરેપૂરે પુરુષાર્થ અજમાવી શકીએ. પરંતુ માનવભવની દુર્લભતા આપણને સમજાઈ નથી અને કદાચ સમજાઈ હોય તે આપણું હૃદયના ઊંડાણમાં ઉતરી નથી.
કેટલાક એમ કહે છે કે જેમ “જંતુઓ જન્મે છે, કીડાએ જમે છે, માછલાંઓ અને દેડકાઓ જન્મે છે, પશુઓ અને પક્ષીઓ જન્મે છે, તેમ મનુષ્ય જન્મે છે, એમાં દુર્લભતા શી?” પણ આ વચને અજ્ઞાનમૂલક છે. સૂનુષ્યને ભવ જંતુ, કીડા, માછલાં, દેડકાં, પશુઓ કે
