________________
કેમકે એ મને બહુ પ્રિય છે. કાર્તિક માસ આવ્યો એટલે બોરડીઓ ફાલી અને બોર પાક્યાં એ જોઈ શિયાળે પોતાનું મન મનાવ્યું કે મારે બોર ખાવાનો નિયમ છે, કંઈ સુધી જોવાનો નિયમ નથી એમ કહી પાસે જઈ પ્રથમ એ બોર સુંધ્યાં; અને પછી પુત્રની જેમ, એને વારંવાર હર્ષ સહિત ચુંબન કર્યું. વળી પછી “મારે એ બોર મુખને વિષે ગળી જવાનો નિયમ છે, કંઈ મુખમાં નાખવાનો નિયમ નથી એવો સંકલ્પ કરી બોર મોમાં નાંખ્યાં, અને દાંત વગરનાની જેમ ચગળ્યાં. પછી આવાં દુર્લભ સ્વાદિષ્ટ બોરની આગળ દેવતા પણ નિયમભ્રષ્ટ થઈ જાય તો મારા જેવાની શી વાત, માટે “પડો વજ એ નિયમ પર' એમ વિચારી શિયાળ મોંમાંના બોર ગળે ઉતારી ખાઈ ગયો.
આ શિયાળની જેમ ઉદાયનને પણ રાજ્ય ત્યાગ કર્યાનો પશ્ચાત્તાપ થયો છે. માટે એ રાજ્ય લેવાને જ આવ્યા હશે. પૂર્વે કંડરીકમુનિ પણ રાજ્ય લેવાને આવ્યા હતા એ તમે નથી જાણતા ? માટે એનો લેશ પણ વિશ્વાસ કરશો નહિ. કેમકે બૃહસ્પતિ પણ કહી ગયેલ છે કે અવિશ્વાસએજ નીતિનું મૂળ છે. દુષ્ટ પ્રધાનોનાં એવાં વચન સાંભળીને એ કેશી કહેશે કે જો ઉદાયન રાજ્ય ગ્રહણ કરશે તો હું તો એને આપી દઈશ; ભરતે રામને આપ્યું હતું એમ સ્વામી પોતાનો અધિકાર પુનઃગ્રહણ કરે એમાં સેવકે ક્રોધ શો કરવો ? આ મારા મામા મારા સ્વામી છે અને હું તો સર્વદા એનો સેવક છું. કેશીનાં એવાં વચન સાંભળીને એ દુરાત્મા સાલહકારો કહેશે કે-રાજન ! લીધેલું પાછું આપવું એ રાજાનો ધર્મ નહીં. એણે પોતે તમને રાજ્ય આપ્યું નથી, તમારા કર્મે તમને આપ્યું છે. એમાં હોય તો અભીચિને મૂકીને રાજ્યલક્ષ્મી તમારી પાસે ક્યાંથી આવે ? ગોત્રજો જેમ પોતાનો હિસ્સો હઠપૂર્વક લે છે એમ રાજ્ય પણ પિતા, કાકા, ભ્રાતા, પુત્ર કે પૌત્ર પાસેથી પડાવી લઈ લેવું કહ્યું છે. આ રાજ્ય પોતે પોતાની મેળે જ જાણે હાલીચાલીને તમારી પાસે આવ્યું છે તે પાછું કેમ દેવાય ? એમ પાછું આપી દે છે અને લોકો પણ નિ:સત્વ ગણે છે. હે રાજન ! અર્ધ રાજ્ય લઈ લેનાર સેવક ઉપેક્ષા કરવા યોગ્ય નથી, તો આ તો સકળ રાજ્ય લેવા ધણી પોતે આવેલ છે તો એની તો કેમ જ
અભયકુમાર મંત્રીશ્વરનું જીવનચરિત્ર (સર્ગ અગ્યારમો)
૯૩
