________________
૧૯૦
વ્યંતરદેવોના ઈન્દ્રોના નામ, વર્ણ અને ચિહ્ન
વ્યંતરદેવોના ઈન્દ્રોના નામ, વર્ણ અને ચિત્ર - ક્ર. | વ્યંતરદેવો | દક્ષિણ દિશાનો | ઉત્તર દિશાનો | વર્ણ | ચિલી
ઇન્દ્ર
ઇ
૧ | કિન્નર | કિન્નર
| | કિંપુરુષ લીલો અશોકવૃક્ષ | ૨ | ઝિંપુરુષ | સપુરુષ | મહાપુરુષ |સફેદ | ચંપકવૃક્ષ
૩ | મહોરગ | અતિકાય | મહાકાય | શ્યામ નાગવૃક્ષ ૪ | ગાન્ધર્વ | ગીતરતિ ગીતયશ લાલ તુમ્બવૃક્ષ ૫ | યક્ષ | પૂર્ણભદ્ર માણિભદ્ર | શ્યામ વટવૃક્ષ ૬ | રાક્ષસ | ભીમ | મહાભીમ શ્વેત | ખટ્વાંગ | ૭ | ભૂત | પ્રતિરૂપ , અતિરૂપ | કાળો, સુલસ ૮ | પિશાચ | કાલ મહાકાલ | શ્યામ કદમ્બવૃક્ષ
વ્યંતરોના ભવનો અસંખ્ય છે. વ્યંતર દેવ-દેવીની જઘન્યસ્થિતિ-ઉત્કૃષ્ટસ્થિતિ-(સૂત્ર-૪૪૬,૪૪૭)
|
દેવ-દેવી | જઘન્યસ્થિતિ || ઉત્કૃષ્ટ સ્થિતિ. વ્યંતરદેવ | ૧૦,૦૦૦ વર્ષ | ૧ પલ્યોપમ વ્યંતરદેવી | ૧૦,૦૦૦ વર્ષ | ૧/૨ પલ્યોપમાં
[ આ ચિહ્નો ધજામાં હોય છે. ® બૃહત્સંગ્રહણિની ગાથા ૬૨,૬૩માં ગાન્ધર્વોનો વર્ણ શ્યામ કહ્યો છે. A ખટ્વાંગ = તાપસોનું ઉપકરણ. |બૃહત્સંગ્રહણિની ગાથા પ૯ની ટીકામાં આમને ક્રમશઃ સુરૂપ-પ્રતિરૂપ કહ્યા છે.
V સુલસ = વનસ્પતિવિશેષ.
