Page Text
________________
સમયસાર : આત્મખ્યાતિ
આત્મખ્યાતિ ટીકાર્થ જે જ નિત્યે જ અચ્છિન્ન ધારાવાહી શાનથી જે જ નિત્યે જ અજ્ઞાનથી શુદ્ધ આત્માને ઉપલભતો અવતિષ્ઠ છે, અશુદ્ધ આત્માને ઉપલભતો અવતિષ્ઠ છે, તે જ્ઞાનમય ભાવ થકી
તે અજ્ઞાનમય ભાવ થકી જ્ઞાનમય જ ભાવ હોય છે એટલા માટે અજ્ઞાનમય જ ભાવ હોય છે એટલા માટે પ્રત્યક કર્મના આસ્રવણ નિમિત્ત
પ્રત્યક કર્મના આસ્રવણ નિમિત્ત રાગ-દ્વેષ-મોહ સંતાનના વિરોધને લીધે રાગ-દ્વેષ-મોહ સંતાનના અનિરોધને લીધે શુદ્ધ જ આત્માને પ્રાપ્ત કરે છે :
અશુદ્ધ જ આત્માને પ્રાપ્ત કરે છે. એથી કરીને શુદ્ધાત્મોપલંભ (શુદ્ધાત્મ અનુભવ) થકી જ સંવર છે. ૧૮૬
“અમૃત જ્યોતિ' મહાભાષ્ય આત્માપણે કેવળ આત્મા વર્તે એમ જે ચિંતવન કરવું તે લક્ષ છે, શાસ્ત્રના પરમાર્થ રૂપ છે.” એવું જે પરમ સત્ય તેનું અત્રે ધ્યાન કરીએ છીએ.” - શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર, અં. ૩૦૨ “રાતી નિજ આતમાસો દૂર રહ્યો છે તમાસો, વિમુખ વો વિભાવ મેં જ્ઞાન ધ્યાન લાગે હૈ, ઐસે સુદ્ધ જીવ દેવ કરે નહીં કર્મ ટેવ, સુદ્ધતા સુધાહ પાયે સંતરસ પાને હૈ.'
- દ્રવ્ય પ્રકાશ', ૩-૧૧ ભેદ વિજ્ઞાન થકી શુદ્ધાત્મોપલંભ (શુદ્ધાત્માનુભવ - શુદ્ધાત્મ પ્રાપ્તિ) કેમ થાય ? એનો આગલી ગાથામાં ખુલાસો કર્યો, હવે શુદ્ધાત્મોપલંભ (શુદ્ધાત્માનુભવ) થકી સંવર કેમ થાય ? એનો ખુલાસો અહીં કર્યો છે અને “આત્મખ્યાતિ કાર પરમર્ષિએ બિંબ - પ્રતિબિંબ ભાવે વૈધર્મ તુલનાથી (Comparison by contrast) તેનો અનંતગુણ વિશિષ્ટ પરમાર્થ પરિસ્ફટ કર્યો છે. તેનો આશયાર્થ આ
પ્રકારે –
જે જ નિશ્ચયે કરીને નિત્યે જ' - સદાય ચ્છિત્રધારવિહિના જ્ઞાનેન - “અચ્છિન્ન ધારાવાહી
જ્ઞાનથી' - અખંડ ધારાવાહી જ્ઞાનથી શુદ્ધ આત્માને “ઉપલભતો” - અચ્છિન્ન ધારાવાહી શાનથી
ની અનુભવતો “અવતિષ્ઠ છે' - અવસ્થિત રહે છે – જેમ છે તેમ સ્થિતિ કરે
" શહાત્માનુભવ થકી શદ્ધાત્મ છે - શુદ્ધમાત્માનમુત્તમમનોગવતજીતે, તે શુદ્ધ જ આત્માને પ્રાપ્ત કરે છે - પ્રામિઃ રાગાદિ આસવ શુદ્ધમેવાત્માનું પ્રતિ | અર્થાત્ તલવારની અખંડ એકધારી ધારા જેમ નિરોધ, સંવર અથવા જલપ્રવાહની અખંડ એકધારી ધારા જેમ અખંડ પ્રવાહબદ્ધ
જ્ઞાનભવન રૂપ જ્ઞાનધારા વહાવતા એકધારા જ્ઞાન વડે જે સદાય - નિરંતર પણે સર્વ પરભાવ - વિભાવ રહિત શુદ્ધ જ આત્માને અનુભવતો “અવતિષ્ઠ છે' - જેમ છે તેમ સ્વરૂપ મર્યાદાથી અવસ્થિત રહે છે, તે સર્વ પરભાવ-વિભાવથી રહિત શુદ્ધ જ આત્માને પામે છે. કારણકે જેમ સુવર્ણમય ભાવ થકી સુવર્ણમય ભાવ જ હોય તેમ “જ્ઞાનમય ભાવ થકી જ્ઞાનમય જ ભાવ હોય છે' - જ્ઞાનમયાત્ માવાન્ જ્ઞાનમય gવ માવો મવતિ એટલા માટે, “પ્રત્યક કર્મના આગ્રવણ નિમિત્ત રાગ-દ્વેષ-મોહ સંતાનના નિરોધને લીધે’ - પ્રત્યક્ વિનિમિત્તરાષિમોસંતાન નિરોધાત. તે શુદ્ધ જ આત્માને
સવ નિમિત્તસ્થ રાષનોદસંતાનચનિરોધાતુ - પ્રત્યક - પૃથક - આત્માથી ભિન્ન એવા કર્મના આશ્રવણના - આગ્નવવાના નિમિત્ત એવા રાગ-દ્વેષ-મોહ સંતાનના અનિરોધને લીધે - નહિ રોધાવાપણાને લીધે. આ પરથી શું ફલિત થયું? અત: શુદ્ધાત્મો નંખાવેવ સંવર: - એથી કરીને શુદ્ધાત્મોપલંભ થકી જ - શુદ્ધાત્મ અનુભવ થકી જ સંવર છે. || “માત્મહયાતિ' સાભાવના ||૧૮૬ો.
૧૬૮
| SR No. | 022416 |
| Book Title | Samaysara Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhagwandas Mansukhbhai Mehta |
| Publisher | Shrimad Rajchandra Ashram |
| Publication Year | |
| Total Pages | 952 |
| Language | Sanskrit, Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati & Book_Devnagari |
| File Size | 26 MB |