________________
નિર્જરા તત્વ–૧૨ ભેદ ૧૨ નિજાએ છેવત્તે અંશે કર્મોનું ખરવું તે નિર્જરા છે. ૬ બાહત૫ અને ૬ અત્યંતર ત૫ મળી ૧૨ ભેદે છે. બાહ્યત૫૬ :
૧. અનશન–ઉપવાસ, આયંબિલ, એકાસણુ વિગેરે. ૨. ઉદરી–ભૂખ કરતાં ઓછું ખાવું. ૩. વૃત્તિસંક્ષેપ–ઓછી ચીજો ખાવી.
૪. રસત્યાગ–દૂધ, દહીં, ઘી, તેલ, ગેળ, પકવાન, (કડા-ઘી-તેલમાં તળેલી વસ્તુ) ને સર્વથા યા છે વત્ત અંશે ત્યાગ કરે.
૫. કાયકલેશ–ઈચ્છાપૂર્વક નિર્જ રથે લેચ, વિહાર, ખમાસમણ વિગેરેથી શરીરને કષ્ટ આપવું.
૬. સંસીનતા-આસન સ્થિર રાખવું, ઈન્દ્રિયોને અને મનને કાબુમાં રાખવું.. ચપળતાને ત્યાગ કરે.
આ ૬ તપ બહાર દેખાવાથી બાહાતપ કહેવાય છે. અત્યંત૫-૬ :
૧. પ્રાયશ્ચિત્ત-ગુરુ પાસે પાપની આલોચના લેવી. ૨. વિનય-ગુરુ પ્રત્યે અનુકૂળ પ્રવૃત્તિ કરવી. ૩. વૈયાવચ–ગુરુની, સંયમી તપસ્વી વિગેરેની
સેવાભક્તિ કરવી. ૪. સ્વાધ્યાય-ગુરુની આજ્ઞા મુજબ શાને ભણવા. ૫. ધ્યાન-ગની એકાગ્રતા તથા વેગને નિરોધ. ૬. કાઉસ્સગ્ન-કાયાના વ્યાપારને ત્યાગ કરી
ધ્યાનમાં રહેવું.
