________________
दंडक प्रकरण જીવ વિચારમાં જીવોનું સ્વરૂપ, અને નવતત્વમાં આખા વિશ્વનું તત્વજ્ઞાન આવે છે, હવે દંડક પ્રકરણમાં જીવ તત્વના ગુણ-સ્વભાવ-શક્તિ વગેરે ઉપયોગી સંગ્રહ બાળજીને સરળતાથી સમજાવ્યો છે.
પૂજ્ય આગમ ગ્રન્થમાં વિસ્તારથી ઘણા પદાર્થો બતાવ્યા છે. પ્રાથમિક વિદ્યાથી આગળ મોટા ગ્રન્થના વિષયમાં સહેલાયથી પ્રવેશ કરી શકે એ માટે જગતના તમામ સજીવ પદાર્થોને ૨૪ દંડકમાં સંગ્રહ કર્યો છે.
કયા જીવમાં ક્યા કયા ગુણો-શક્તિઓ છે, તે જાણવા માટેનું આ પદ્ધતિસરનું પદાંથ વિજ્ઞાન છે. મંગલાચરણ-શરૂમાં ૨૪ તીર્થકર ભગવંતેને નમસ્કાર
કરીને ૨૪ દંડક દ્વારા સંક્ષેપથી ૨૪ દ્વારેને સંગ્રહ કર્યો છે.
-દંડક સાત નારકને –૧, દશ ભુવનપતિના–૧૦, પાંચ સ્થાવરેના–૫, વિગલેન્દ્રિયના-૩, ગર્ભજ તિર્યંચને–૧, ગર્ભજ મનુષ્યને–૧, વ્યંતર–૧, જ્યોતિષી–૧, વૈમાનિક–૧ = ૨૪ દંડક
૨૪–દ્વારે ૧લું શરીર દ્વાર–
(૧) દારિક–દેવે અને નારક સિવાયના તમામ અને હોય છે.
