________________
सूत्राधमुक्तावल्याम्
[चतुर्थी विसंभोगः क्रियते, तृतीयन्त्वल्पतरदोषाश्रयम् , तत्र हि चतुर्थवेलायां स विधीयत इति । अनुज्ञेति, अनुज्ञा-अधिकारदानम्, समनुज्ञा-औत्सर्गिकगुणयुक्तत्वेनोचिताऽऽचार्यादितयाऽनुज्ञा, उपसम्पत्ति:-ज्ञानाद्यथं भवदीयोऽहमित्यभ्युपगमः, तथा हि कश्चित्स्खाचार्यादिसन्दिष्टः सम्यक्श्रुतग्रन्थानां दर्शनप्रभावकशास्त्राणां वा सूत्रार्थयोर्ग्रहणस्थिरीकरणविस्मृतसन्धानार्थ चारित्रविशेषभूताय वैयावृत्त्याय क्षपणाय 5 वा सन्दिष्टमाचार्यान्तरं यदुपसम्पद्यते सेयमाचार्योपसम्पत् , एषमुपाध्यायगणिनोरपि । अनुज्ञासमनुज्ञोपसम्पत्रयं प्रत्येकमाचार्यत्वादिभेदेन त्रिधैव । आदिपदग्राह्य आचार्यादेः परित्यागोऽपि विधा, सं च स्वकीयप्रमाददोषमाश्रित्य वैयावृत्त्यक्षपणार्थमाचार्यान्तरोपसम्पत्त्या भवति, अथवाऽऽचायोंदिहोनाद्यर्थमुपसम्पन्नं यतिं तमर्थमननुतिष्ठन्तं सिद्धप्रयोजनं वा यत् परित्यजति, स आचार्याविपरित्याग इति ॥ ६२॥ 30 वानसोपैविध्यमाह- . तत्तदन्यवचननोअवचनरूपं वचनं तद्विपर्ययादवचनं तथा मनः ॥६॥
तदिति, विवक्षितार्थस्य कथनं तद्वचनं यथा घटापेक्षया घटवचनम्, व्युत्पत्तिनिमित्तभूतधर्मविशिष्टपदार्थकथनं वा तद्वचनम् यथा ज्वलनतपनादिः । आचार्यादेर्वा वचनं तद्वचनम् । विवक्षितार्थव्यतिरिक्तार्थबोधकं वचनं तदन्यवचनं यथा घटापेक्षया पटवचनम् , व्युत्पत्तिनिमित्तधर्म1 व्यतिरिक्तप्रवृत्तिनिमित्तधर्मविशिष्टबोधकं वा तदन्यवचनं यथा मण्डपादिवचनम् , आचार्यव्यतिरिक्तवचनं वा तदन्यवचनम् । अभणननिवृत्तिर्वचनमानं वा नोअवचनम्, यथा डित्यादिवचनम् , व्युत्पत्तिप्रवृत्तिनिमित्तधर्मविशिष्टान्यवचनं नोअवचनं यथा डित्थादिवचनम्, अविवक्षितप्रणेतृविशेष वा वचनं नोअवचनमिति । तद्विपर्ययादिति, घटापेक्षया पटवचनमतद्वचनं घटापेक्षया घटवचनमतदन्यवचनम् , वचनमात्रनिवृत्तिन नोअवचनम् , एवं व्याख्यान्तरापेक्षयापि भाव्यम् । देव20 दत्तस्य मनस्तन्मनः, घटादौ वा मनस्तन्मनः, देवदत्तान्ययज्ञदत्तादेर्मनस्तदन्यमनः, घटापेक्षया पटा
दौ वा मनस्तदन्यमनः, अविवक्षितसम्बन्धिविशेष मनोमानं नोअमनः, एतद्वैपरीयेनामनोऽपि भावनीयम् ॥ ६३ ॥
· देवाश्रयेण स्थानत्रैविध्यमादर्शयति... दिव्यविषयप्रसक्त्या दिव्यप्रेमसान्त्याऽसमाप्तकर्त्तव्यतया च देवा १० इच्छन्तोऽपि मनुजलोकं शीघ्रमागन्तुमशक्ताः, आचार्यादीन् सन्मानयामि
भगवतो वन्दे मनुजभवीयमातापित्रादिसमीपे प्रकटीभवामीति बुख्या चागन्तुमिच्छन्ति ॥ ६४॥
दिव्येति, देवलोकेषु मध्ये कचिदेवलोकेऽधुनोपपन्नो देवो मनुजलोकमागन्तुमभिलषन्नपि त्रिभिः कारणैर्नागन्तुं शक्नोति, तत्र प्रथमं कारणं दिव्यविषयप्रसक्तिः, दिवि-देवलोके भवा दिव्याः 80 ये विषयाः शब्दरूपरसगन्धस्पर्शाः, तेषु प्रकर्षेणाऽऽसक्ति:-मूर्छा तत्स्वरूपस्यानित्यत्वादेर्विबोधाक्षम