________________
પ૯
ધર્મબિંદુ પ્રકરણ ભાગ-૧ | અધ્યાય-૧ | સૂત્ર-૨૪, ૨૫
વિરુદ્ધના ત્યાગથી=જંઘા અર્ધખુલ્લી શિરોવેષ્ટનના અંચલ દેશને ઊર્ધ્વમુખ સ્થાપન દ્વારા, અત્યંત ગાઢ અંગીકાસ્વરૂપ વિટચેષ્ટાની સ્પષ્ટતાના નિમિત્ત એવા વેષના જ અનાસેવનથી વૈભવને અનુરૂપ વેશ ગ્રહણ કરવો જોઈએ, એમ અવય છે. કેમ વૈભવને અનુરૂપ સુંદર વેશ પહેરવો જોઈએ ? એથી કહે છે –
સુંદર વસ્ત્રવાળો પુરુષ મંગલમૂર્તિ થાય છે અને મંગલથી સંપત્તિની ઉત્પત્તિ છે. જે કારણથી કહેવાયું છે –
મંગલથી લક્ષ્મી પ્રભવ પામે છે અને પ્રગલ્કપણાથી વધે છે=ધનઅર્જનના ઉચિત યત્વથી વધે છે. દક્ષપણાથી મૂલને કરે છે અને સંયમથી પ્રતિષ્ઠિત થાય છે. II૧૭” (મહાભારત ઉધોગપર્વ, ૫/૩૫/૪૪)
મૂળ એટલે અનુબંધ=ઉદ્ધરણમાં રહેલ મૂલ' શબ્દ ઉત્તરોત્તર વૃદ્ધિને બતાવે છે. અને પ્રતિતિષ્ઠતિ' એટલે પ્રતિષ્ઠાને પામે છે. ૨૪ ભાવાર્થ :
સગૃહસ્થ લોકમાં ન શોભે તેવા વિરુદ્ધ વેષના ત્યાગપૂર્વક પોતાનું ધન, પોતાની વય, પોતાની સાંયોગિક અવસ્થા અને પોતાના નિવાસસ્થાનાદિને અનુરુપ ઉચિત વેષ ધારણ કરવો જોઈએ જેથી શિષ્ટ તરીકેની તેની પ્રતિષ્ઠાનો વ્યાઘાત થાય નહિ અને ઉચિત વેષથી સંપત્તિ વગેરે પણ તે પ્રમાણે તેને પ્રાપ્ત થાય છે; કેમ કે ઉચિત પહેરવેશ પણ તથા પ્રકારની પુણ્યપ્રકૃતિને વિપાકમાં લાવવાનું કારણ બને છે. ll૨૪ll
અવતરણિકા :
તથા –
અવતરણિકાર્ય :
અને – સૂત્ર :
[39] વાયોગિતો વ્યયઃ સારા સૂત્રાર્થ -
(૧૧) આવકનો ઉચિત વ્યય કરવો જોઈએ. ll૨૫ll ટીકા -
'आयस्य' वृद्ध्यादिप्रयुक्तधनधान्याधुपचयरूपस्य 'उचितः' चतुर्भागादितया योग्यः वित्तस्य 'व्ययः' भर्तव्यभरणस्वभोगदेवाऽतिथिपूजनादिप्रयोजनेषु विनियोजनम्, तथा च नीतिशास्त्रम् -
