SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 89
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ अध्य० २ उ. १ ११ गुण-मूल-स्थानयोः परस्परमपेक्षा वर्तते यथा-यो गुणः स मूलस्थानं, यन्मूलस्थानं तद् गुण इति तदुपाचानां विपयकपायादीनामण्डपक्षिवद् अनादिः कार्यकारणभावो यथा - पक्षितोऽण्डम्, अण्डाच्च पक्षी संजायते । एवमेव मूलस्थानाद्गुणो, गुणाच्च मूलस्थानमिति । अत्र च सप्तम्यन्तपाठमाश्रित्यैवं योजना – यो गुणे गुणेषु वा वर्तते स मूलस्थाने मूलस्थानेषु वा वर्तते, यथात्मा शब्दादिके कामगुणे वर्तते स एव संसारमूले कपायादिस्थाने वर्तते इति, एवं दर्शितरीत्या गुणमूलस्थानानां कार्यकारण गुण और मूलस्थान, इनकी परस्पर में अपेक्षा है, इस बातको प्रकट करने के लिये "यो गुणः स सूलस्थानं, यन्सूलस्थानं तद् गुणः" यह वाक्य भगवान् ने कहा है । जिस प्रकार पक्षी से अण्डा पैदा होता है और अण्डासे पक्षी पैदा होता है उसी प्रकार बलस्थान से गुण और गुणसे मूलस्थान होता है । इनका यह परस्पर कार्य कारणभाव अनादि कालका है । पंचेन्द्रिय के विषयोंसे जीवको कषायभाव और कषायभावसे पंचेन्द्रियोंके विषयका ग्रहण होता है । " जे गुणे से मूलद्वाणे " इस वाक्यमें " जे " की छाया ff 33 यः मानकर " गुणे " को सप्तमी विभक्तिका एकवचन मानकर इस प्रकार से भी अर्थ किया जा सकता है कि जो गुणमें स्थित है वह मूल स्थानमें स्थित है । अर्थात् जो आत्मा शब्दादिक पांच इन्द्रियोंके विषय में लवलीन है वही आत्मा संसार के मूल कारण कषायादि स्थानमें लवलीन है । इस प्रकार इस पद्धति से गुण और मूल स्थानोंका परस्परमें सूत्रकारने कार्य-कारणभाव प्रकट किया है । " इति " शब्द ગુણ અને મૂળસ્થાન, એની પરસ્પરમાં અપેક્ષા છે, આ વાતને પ્રગટ કરવાને भाटे “यो गुणः स मूलस्थानं यन्मूलस्थानं तद् गुणः આ વાકય ભગવાને કહ્યું છે-જે પ્રકારે પક્ષીથી ઇંડુ પેદા થાય છે અને ઈંડાથી પક્ષી પેદા થાય છે તે પ્રકાર મૂળસ્થાનથી ગુણ અને ગુણથી મૂળસ્થાન થાય છે. તેને પરસ્પર કાર્યકારણ ભાવ અનાદિ કાળના છે. પાંચ ઇન્દ્રિયાના વિષયાથી જીવને કષાયભાવ અને पायलावधी पांच न्द्रियोनो विषय अहए थाय छे. " जे गुणे से सूलट्टाणे " ना पाइयमां " जे "नी छाया य" मानीने " गुणे "ने अभी विलतिनु એકવચન માનીને આ પ્રકારે પણ અર્થ થાય છે કે જે ગુણનાં સ્થિત છે તે મૂળસ્થાનમાં સ્થિત છે. અર્થાત્ જે આત્મા દ્રાદિક પાંચ ઇન્દ્રિયેાના વિષયમાં રાયેલો છે તે આત્મા સંસારનું મૂળ કારણ કપાયાદિ ાનમાં રચેલ છે. આ પ્રકારે આવી પદ્ધતિથી જીણુ અને મૂળધાનના પરસ્પરમાં સૂત્રકારે કાર્ય કારણ 33 ".
SR No.009302
Book TitleAcharanga Sutra Part 02
Original Sutra AuthorN/A
AuthorGhasilal Maharaj
PublisherA B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Publication Year
Total Pages780
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari & agam_acharang
File Size52 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy