________________
એકાગ્રચિત્ત થાય છે અને સદૈવ સર્વત્ર અનાસક્ત અને અપ્રતિબદ્ધ થઇ વિચરણ કરે છે.
૩૧) વિવિક્ત શયનાસનઃ
પ્રશ્નઃ હે ભગવન્! વિવિક્ત શયનાસનથી જીવને શું લાભ થાય?
ઉત્તરઃ વિવિક્ત શયનાસન એટલે સ્ત્રી, પશુ, નપુંસકના સંસર્ગ રહિત એકાંત સ્થાન. આવા સ્થાનમાં નિવાસ કરવાથી સાધક ચારિત્રની રક્ષા કરે છે અને શુદ્ધ, સાત્વિક પવિત્ર અને વિગયરહિત આહાર કરીને ચારિત્રમાં દૃઢ થવાની સાથે આઠ પ્રકારના કર્મોની નિર્જરા કરે છે.
૩૨) વિનિર્વતના
પ્રશ્નઃ હે ભગવન્! વિનિવર્તનાથી જીવને શું લાભ થાય?
ઉત્તરઃ વિનિવર્તના એટલે શબ્દાદિ વિષયોનો ત્યાગ. વિષયો પ્રત્યે નિઃસ્પૃહ થયેલો જીવ પાપકર્મો ન કરવા માટે ઉદ્યત બને છે. પૂર્વ કર્મોની નિર્જરા કરે છે. અને ચાર ગતિ રૂપ મહાન અટવી પાર કરી જાય છે.
૩૩) સંભોગ પચફખાણઃ
પ્રશ્નઃ હે ભગવન્! સંભોગ પચફખાણથી જીવને શું લાભ થાય?
ઉત્તરઃ સમાન સમાચારીવાળા સાધુઓ સાથે બેસીને આહાર કરે તથા પરસ્પર આહારાદિની લેવડ દેવડ કરે; વસ્ત્ર, પાત્ર અને અન્ય ઉપધિઓનું પરસ્પર આદાન-પ્રદાન કરે, એક પાટે બેસીને વ્યાખ્યાન વાંચે, એકબીજાના શિષ્યપરિવાર એકબીજા સાથે રહે વગેરે પરસ્પરનો વ્યવહાર સંભાગ કહેવાય છે.
સમવાયાંગ સૂત્રના ૧૨મા સમવાયમાં તેના ૧૨ પ્રકાર કહ્યા છે - તે બાર સંભોગ - વ્યવહારમાંથી આહાર સંબંધી વ્યવહારના પ્રત્યાખ્યાન કરીને સાધક આત્મગવેષણાનો અભિગ્રહ કરે, તેને સંભોગ પ્રત્યાખ્યાન કહે છે.
સંભોગ પ્રત્યાખ્યાનથી તેને સ્વાવલંબી જીવન, ગવેષણા શુદ્ધિ અને
૧૩૧
