________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
રાગ ભગવંતે આ છ દ્રવ્ય કથન કર્યો છે. દુનીયાના દરેક તને આ ષડૂ દ્રવ્યમાં સમાવેશ થાય છે. વૈશેષિક દ્રવ્ય ગુણ કર્મ સામાન્ય વિશેષ સમવાય અને અભાવ, આ સાત પદાર્થ માને છે. પૃથ્વી, અપૂ, તેજ, વાયુ, આકાશ, કાલ, દિગૂ, આત્મા, મન, આ નવ દ્રવ્યના ભેદ છે. પૃથ્વી, અપૂ, તેજ, વાયુ, જે સચિત્ત હોય તો જીવમાં સમાવેશ થાય છે, અને અચિત્ત હોય તો, અજીવમાં સમાવેશ થાય છે. આકાશ તો દ્રવ્યજ ભિન્ન છે. દિને આકાશ દ્રવ્યમાં સમાવેશ થાય છે. કાલ દ્રવ્ય ભિન્ન છે. આત્મા દ્રવ્ય ભિન્ન છે. અને મનના બે ભેદ છે, તેમાં દ્રવ્ય મન જે પુગલ સ્વરૂપ છે, તેને પુગલ કિવ્યમાં સમાવેશ થાય છે, ગુણ એ કંઈ દ્રવ્યને ત્યાગ કરી અન્યત્ર રહેતા નથી, તેથી તે ભિન્ન પદાર્થ કપ વ્યર્થ છે. કર્મનો સમાવેશ પુગલ દ્રવ્યમાં થાય છે. સામાન્ય અને વિશેષ એ બેતો વસ્તુના ધર્મ છે, તેથી તેને છ દ્રવ્યના ધર્મમાં જ સમાવેશ થાય છે, તેથી અન્ય પદાર્થ કલપના કરવી વ્યર્થ છે. સમવાય એક જાતને સંબંધ છે. તેને પણ ષ દ્રવ્યમાંજ સમાવેશ થાય છે. અભાવ એ નાસ્તિ સ્વરૂપ છે. અને નાસ્તિના રૂપ ધર્મ છે. તે ધર્મ વિના રહી શકે નહીં. ષ દ્રવ્યમાં પરસ્પર નાસ્તિતા રહી છે. માટે અભાવ પણ ષ દ્રવ્યમાં પ્રવિષ્ટ થાય છે. નૈયાયીક મતમાં પ્રમાણ પ્રમેયાદિ શાળ
For Private And Personal Use Only