________________
૨૭.
પક્ષ સિવાય કામ ન કરી શકાય. કામ કરવા પક્ષની બહુમતી જોઈએ. કોઈ એક પક્ષને બહુમતી મળે તો એને બીજા પક્ષની ગરજ ન પડે. બીજા પક્ષો કે જૂથો સમજૂતી જોડાણ અને બળાબળના મુકાબલાથી સત્તા ન હોય તો મેળવવા અને હોય તો ટકાવવા મથતા હોય છે.
આમ રાજકારણમાં આ કે તે જૂથ કે પક્ષોની આ રીતરસમનો ૪૦ વર્ષની આઠ ચૂંટણીઓ થઈ એના અનુભવ આપણી સામે છે.
આગામી નવમી ચૂંટણીમાં વિદેશનીતિનાં આ તત્ત્વો સાંકળી શકાય તો અમને લાગે છે કે, પક્ષીય લોકશાહીને ગતિ આપવામાં અને એનો વિકાસ કરવામાં જે પરિબળ ખૂટે છે તેની પૂરકબળ તરીકે પૂર્તિ થઈ શકે.
આ પૂરકબળ શાની પૂર્તિ કરશે ? શું ખૂટે છે ? મુદ્દાઓ જોઈએ : (૧) નિષ્પક્ષ : શાસક પક્ષ કે વિપક્ષ કે કોઈની સાથે સમજૂતી નહિ,
જોડાણ નહિ. (૨) તટસ્થતા : સરકાર રચવામાં કે તોડવામાં ભાગ ન લેવો. (૩) સક્રિયતા : લોકહિતનું સમર્થન લોકોના અહિતનું હોય ત્યાં વિરોધ. (૪) નિસ્પૃહતા : સત્તાની સ્પર્ધા નહિ, ભાગીદારી પણ નહિ. (૫) મૂલ્યનિષ્ઠા ઃ વ્યક્તિગત કે પક્ષગત નહિ, પણ વસ્તુગત એટલે કે જે,
તે પ્રશ્નના ગુણદોષ પર મૂલ્યાંકન કરવું. આજના વિષમ ખાડે ગયેલા રાજકારણને સાચી દિશા આપવામાં આવું પૂરક રાજકીય પરિબળ અનિવાર્ય જણાય છે.
પક્ષોને હઠાવવા-બેસાડાવની રમત પક્ષીય લોકશાહીમાં ભલે ચાલે. વિદેશનીતિમાં નહેરુએ આગવું પ્રદાન આપ્યું એમ સ્વદેશનીતિમાં આવી સક્રિય તટસ્થ અને બિનજોડાણનીતિ સ્વીકારીને ભલે થોડાકથી પણ શરૂઆત કરી દેવી જોઈએ. સંખ્યાનો નહિ પણ ઉપર પાંચ લક્ષણો આપ્યાં એ મૂલ્યોનો જ સમાજ ઉપર વહેલો મોડો પ્રભાવ પડવાનો છે.
સમાજહિતચિંતકો અને રાજ્યશાસ્ત્રના પંડિતો વિચારશે? વિશ્વવાત્સલ્ય : ૧૬-૯-૮૯
૧૦યા હોમ કરીને પડો ફતેહ છે આગે ! આજે મહાત્મા ગાંધીજીના જન્મદિનનો પવિત્ર દિવસ છે.
મુનિશ્રી સંતબાલજી ગાંધીજીનું નામ લેતા ત્યારે કોઈ કોઈ વખત ‘પૂજ્ય ગાંધીજી' એમ કહેતા.
રાજકીય ઘડતર
