________________
૧૭૪
ગીતાદર્શન
આત્માને ઠેઠ ઈન્દ્રિયોથી ૫૨ મન, મનથી ૫૨ બુદ્ધિ અને ઠેઠ બુદ્ધિથી પણ પર (આત્માને) બતાવ્યો. એનો અર્થ એ કે કામનાં મૂળિયાં ઊંડાં છે. ઈન્દ્રિયોના રાગદ્વેષ તો ક્રિયા પરથી ઓળખાય છે, પણ ઊંડો રહેલો કામ તુરત પારખી શકાતો નથી.
જૈન સૂત્રોમાં કામ શબ્દને ઠેકાણે મોહ વ૫રાયો છે. મોહને લીધે બંધાતું કર્મગોલક મોહનીય કર્મ તરીકે ઓળખાય છે; એના મૂળ બે (દર્શન મોહનીય અને ચારિત્ર મોહનીય) અને વિશેષતઃ અઠ્ઠાવીશ ભેદ થાય છે. એ પૈકી ચારિત્ર મોહનીયના પચ્ચીસ ભેદોમાં ક્રોધ, માન, માયા અને લોભના ચાર ચાર પ્રકારો વર્ણવાયા છે. શ્રીકૃષ્ણગુરુએ જે વાત સંક્ષેપે કહી તેની ત્યાં ખૂબ વૈજ્ઞાનિક ઢબે છણાવટ થઈ છે. જિજ્ઞાસુ વાચક "સિદ્ધિનાં સોપાન”માંથી એ રસપૂર્વક વાંચી શકશે.
શ્રીકૃષ્ણગુરુની પરિભાષા પ્રમાણે ઈન્દ્રિયો સંબંધી રાગ કરતાં મન સંબંધી રાગ સૂક્ષ્મ છે. મન સંબંધી રાગ કરતાં બુદ્ધિ સંબંધી રાગ અને બુદ્ધિ સંબંધી રાગ કરતાં આત્મા સંગી રાગ સૂક્ષ્મ છે. આત્મા સંગી રાગ એ જ કામરૂપ, ઠેઠ એને માર્યા પછી જ ખરો વિજય મળ્યો ગણાય. જૈન સૂત્રો પ્રમાણે એ દશાને ક્ષીણકષાય ગુણસ્થાન દશા ગણાય. એટલે કે ૧૨મું ગુણસ્થાન. આટલે દૂર આવ્યા પછી સદેહ મુકિત થઈ જ ગઈ. અને દેહ છૂટયા પછી છેવટે અપુનર્જન્મ દશા.
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादेऽर्जुनकर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः || ३ ||
ૐ તત્ સત્' એ પ્રમાણે શ્રી ભગવાને ગાયેલી, ઉપનિષદો પૈકી બ્રહ્મવિદ્યા અને યોગ શાસ્ત્રના સમન્વયવાળા શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનના આ સંવાદમાં કર્મયોગ નામનો ત્રીજો અઘ્યાય પૂરો થયો.
ત્રીજા અઘ્યાયનો ઉપસંહાર
અર્જુનની સમજમાં "ધર્મ અને વ્યવહાર બેય સાવ નોખી અને પરસ્પરનો મેળ ન મળે તેવી વસ્તુઓ છે” એમ હતું. આ પરથી એણે માન્યું હતું કે "જો કર્મ કરવાની કે ક્રિયા કરવાની જરૂર હોય તો યજ્ઞયાગાદિ ધર્મી ક્રિયા કરવાની જરૂર હોઈ શકે,” પણ એ વિષે તો શ્રીકૃષ્ણ મહાત્માનો અભિપ્રાય બીજા અધ્યાયમાં એ થયો કે "અજ્ઞાનીની એ યજ્ઞયાગાદિ ક્રિયા બહુ જ તુચ્છ ફળ આપે છે અને ચિત્ત
