Jain Drushtie Gita Darshan Part 1

SR No.: 008084
Original Sutra Author: N/A
Author: Santbal
Publisher: Mahavir Sahitya Prakashan Mandir Ahmedabad
Publication Year: 1995
Total Pages: 344
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati, Philosophy, & Religion
File Size: 19 MB

Page 133

અધ્યાય બીજો
૧૦૩
નિરાહારી થતાં દહી, છૂટે છે વિષયો નર્યા
પણ આસકિત તો એની પર પખ્યા પછી છૂટે. પ૯ (પણ હે પરંતપ! વિષયોથી ઈદ્રિયોને સમેટે છે, એનો અર્થ તું એમ ન લેતો કે તેઓ ઈદ્રિયોને ભૂખે મારી મારીને કચડી નાખે છે. તેઓ એકાંતે ઈદ્રિયોને નથી તો કચડી નાખતા કે નથી તો એકાંતે લાલનપાલન કરતા.મેં તને ઉપર કહ્યું તેમ તેઓ પ્રત્યેક પદાર્થ ઉપયોગની દ્રષ્ટિથી ઈદ્રિયોને આપે છે. ભોગની દ્રષ્ટિથી નહિ દા. ત. કોઈ બે ચીજ આવે અને જો તે ખાવાની હોય તો હોજરીને પૂછીને કઈ અને કેટલી પથ્ય છે તેઓ વિચારી મર્યાદાપૂર્વક ખાય છે. વાપરવાની હોય તો ચામડીની પથ્યાપથ્યતા વિચારી વાપરે છે. મતલબ કે દરેક ઠેકાણે એ જાગૃત રહે છે. હઠ ખાતર કે દેખાદેખીથી તેઓ લાંધણો નથી ખેંચતા, પણ પોતાને લાગે છે કે હવે ઈદ્રિયો બહેકી ઊઠે છે અને કાબૂમાં નથી રહેતી કે તરત તેઓ લગામ ખેંચે છે.આથી એ ઉપવાસ માત્ર જીભ કે હોજરી પૂરતો જ ન રહેતાં, તમામ ઈદ્રિયો અને મનનો પણ બની રહે છે. ઝડપથી ચાલતા થાકી ગએલાને આરામ લેતા જેટલી પ્રસન્નતા થાય તેટલી પ્રસન્નતા તેઓને ઉપવાસમાં મળે છે, છતાં તેઓ આ સત્યનેય ભૂલતા નથી કે) શરીરધારી નિહારી રહે છે ત્યારે માત્ર વિષયો જ મોળા પડે છે, આસકિત નહિ. ( પણ મૂળ દર્દ તો આસકિત જ કાઢવાનું છે, એટલે આસકિત ટાળવા માટે તેઓ પરં-આત્મા–ની ઝાંખી સારુ હરપળ તૈયાર રહે છે, કારણ કે આસકિત તો પરં તત્ત્વને પેપ્યા પછી જ છૂટે છે.
નોંધ: અહી નિરાહાર શબ્દ ગીતાકારે બધી ઈદ્રિયોના આહાર માટે વ્યાપકપણે લીધો છે. આથી એ એમ કહે છે કે બાહ્યત્યાગ કે બાહ્યતપ એ સાધ્ય નથી, પણ ઊંચા પ્રકારનું સાધન માત્ર છે. એટલે જૈન સુત્રો જેમ કહે છે તેમ કિયામાત્રનો ઉદ્દેશ આત્મસાક્ષાત્કાર છે, આત્મસાક્ષાત્કાર એટલે કોધાદિ કષાયોના જોરનું મોળું પડવું, આસકિતનું હળવાપણું થવું, પણ જે ત્યાગ કે તપથી તે મોળાં ન પડતાં ઊલટાં વધે તે ત્યાગ કે તપ પણ બાઘક જ બને છે, આમ કહીને ગીતાકાર ત્યાગી કે તપસ્વીને અટકાવતા નથી, પણ ખરો માર્ગ બતાવે છે. એટલે ઈદ્રિયોના ઘોડા તોફાની થાય ત્યારે લગામ માટે ત્યાગ તપ જરૂરી છે, પણ એ સાવ ઢીલા પડવા લાગે ત્યારે આત્મવિકારના સાધનરૂપે ઉપયોગ આપે ત્યાં લગી ઈદ્રિયોને ખોરાકની પણ જરૂર છે. એક અબ્રહ્મચર્ય જ એવી વસ્તુ છે કે જેનો સર્વથા ત્યાગ કરવામાં આવે, તોય હાનિ નથી. સારાંશ કે ઈદ્રિય ઉપર અંકુશ મૂકવો ખરો, પણ આત્મા તરફ દષ્ટિ રાખીને એ મર્યાદા પૂરત તો મૂકવો; સર્વથા નહિ.