Adhyatmane Panthe

SR No.: 007117
Original Sutra Author: Shrimad Rajchandra
Author: Mukund Soneji
Publisher: Satshrut Seva Sadhna Kendra
Publication Year: 1980
Total Pages: 6
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 11 MB

Page 48

બીજું પદ: “આત્મા નિત્ય છે.” ધટપટાદિ પદાથી અમુક કાળવતી છે, આત્મા ત્રિકાળવતી છે. ઘટપટાદિ સંગે કરી પદાર્થ છે. આત્મા સ્વભાવે કરીને પદાર્થ છે આત્માની આવી અનેક (અનંત) શક્તિઓમાંથી મુખ્ય સુડતાલીસ (47) શક્તિએનું વર્ણન તે તે નયની પ્રધાનતાથી, અધ્યાત્મશામાં કરવું છે જે વડે આત્માને બધ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. પિતાને અને પરને જાણવા-દેખવાની ચિતન્યગુણાનુસારી શક્તિ જેમાં મુખ્ય છે એવા આ આત્માનું વર્ણન નવદ્વારથી સિદ્ધાંતશામાં પણ નીચે પ્રમાણે (હરિગીત) A | “જાણે અને દેખે બધું, સુખ અભિષે દુઃખથી ડરે, ' હિત અહિત છવ કરે અને હિત-અહિતનું ફળ ભોગવે.” . (ચૌપાઈ 0 1 “જીવ મયી ઉપયોગ અમૂર્ત, કર્તા દેહમાન હૈ પૂર્વ, ભોક્તા સંસારી અર, સિદ્ધ, ઊર્વગમન નવકથન પ્રસિદ્ધ, તીન કાલમેં જીવન જાસ, ઇન્દ્રિય બળ આયુષઉછાસ, થ્યારિ પ્રાણ વ્યવહારે છવ, નિશ્ચયનય ચેતના સદીવ.૨ આ પ્રમાણે સિદ્ધાંતશાસે અને અધ્યાત્મશાસ્ત્રોને, સદગુરુગમે, સમન્વયાત્મક અભ્યાસ કરવાથી સાધકનું જ્ઞાન, પ્રમાણને પામતું થયું સમ્યફરૂપે પરિણમી “આત્મા છે' એવા પ્રથમ પદને અત્યંત દઢ અને અબાધિત નિર્ણય કરે છે. બીજી પદઃ “આત્મા નિત્ય છેઃ વસ્ત્ર, ઘડો વગેરે પદાર્થો અમુક સમયે, અમુક વ્યક્તિ દ્વારા, અમુક અન્ય પદાર્થોના સાજન આદિથી બને છે. આત્માને કોઈ વ્યક્તિ કેઈ અન્ય પદાર્થોના સંગ્રેજને દ્વારા બનાવતી હોય એમ જણાતું નથી, એટલે કે આત્મા સંગી પદાર્થ નથી પણ સ્વાભાવિક પદાર્થ છે. કોઈ અન્ય વસ્તુના મિશ્રણ વગેરેથી ન બનેલ એ આ આત્મા, તેથી, કેવી રીતે નાશ પામે? અને નાશ પામે તે કઈ વસ્તુમાં ભળી જાય ? આમ, કઈ વસ્તુ કે વ્યક્તિથી નહિ ઉપજેલ એ આ આત્મા નામને પદાર્થ સ્વભાવસિદ્ધ, અનાદિ-અનંત અને સાહજિક છે એમ કરે છે. 4. જુઓ શ્રી સમયસાર પ્રવચનસારની શ્રી, અમૃતચન્દ્રસૂરિકૃત ટીકાઓના પરિશિષ્ટ 1. શ્રી કુંદકુંદાચાર્ય વિરચિત પંચાસ્તિકાય, 122 (શ્રી હિ. જે. શાહ કૃતે ગુજરાતી પદ્યાનુવાદ). 2. શ્રી બહદ્રવ્યસંગ્રહ, 3-4, શ્રી પંડિતપ્રવર જયચંદજી છાવડાકૃત ભાષાવચનિકા (આત્મા છે ઉપગમય છે, અમૂર્ત છે, કર્તા છે, ભોક્તા છે, શરીર પ્રમાણ છે, સંસારી છે, સિદ્ધ છે, ર્વગમનસ્વભાવી છે. આ નવ દ્વારથી આત્માનું વર્ણન કર્યું છે. અધ્યાત્મને પંથે