________________
७४२
तत्त्वार्थसूत्रे सम्यग्दर्शनं संजायते, इत्येवं निसर्गसम्यग्दर्शनमवसेयम् । एवम्-अभिगमः अधिगमः-श्रवणं शिक्षणम् उपदेशः तस्माद् अभिगमाद् आचार्योपाध्यायगुर्वादि सकाशात् उपदेशाज्जायमानं यत् तत्वार्थश्रद्धानं तदभिगमसम्यग्दर्शनमवगन्तव्यम् । एवञ्च-याखलु अपूर्वकरणानन्तरमाव्यनिवृत्तिकरणं तत्-निसर्ग इति व्यपदिश्यते, तस्मात् खल निसर्गरूपात् कारणात् यः खलु जावादितत्वेषु रुचिरुत्पद्यते तनिसर्गसम्यग्दर्शन मुच्यते । या पुनर्जीवादि तत्त्वेषु आचार्याधुपदेशादिना रुविरुत्पद्यते तदभिगमसम्यग्दर्शन व्यवयिते । उक्तश्च स्थानाओं २-स्थाने १३ उद्देशके ७० सूत्रे-'सम्मदंसणे दुविहे पण्णत्ते, तं जहाणिसग्गसम्मदसणे चेव अभिगमसम्मदं सणे चेव' इति, सम्यग्दर्शनं द्विविधं प्रज्ञप्तम् तद्यथा-निसर्गसम्यग्दर्शनम् अभिगमसम्यग्दर्शनश्चेति ॥३९॥
मूलम्-पमेयवावगे ववसायस्सभावे सम्मनाणे ॥४०॥
छाया-'प्रमेयव्यापि व्यवसायस्वभावं सम्यग्ज्ञानम् ॥४०॥ प्राप्त हो जाता है। इस प्रकार उत्पन्न होने वाला सम्यग्दर्शन निसर्ग सम्बग्दर्शन कहलाता है। अभिगम का अर्थ है श्रवण, शिक्षा या उपदेश, आचार्य उपाध्याय या गुरु के उपदेश से जो तस्वार्थ श्रद्धान उत्पन्न होता है वह अभिगम सम्यग्दर्शन कहलाता है।
तात्पर्य यह है कि आचार्य आदि के उपदेश के विना ही जो तत्व श्रद्धान उत्पन्न होता है वह निसर्ग सम्यग्दर्श कहलाता है और आचार्य आदि के उपदेश से उत्पन्न होने वाला सम्यग्दर्शन अभिगम सम्यग्दर्शन कहा जाता है। स्थानांग सूत्र के दूसरे स्थान में ७० वे सूत्र में कहा हैसम्पग्दर्शन दो प्रकार का कहा गया है-निसर्ग सम्पग्दर्शन और अभि. गम सम्यग्दर्शन ॥३९। કરે છે. કે વગર ઉપદેશે જ તેને સમ્મદર્શન પ્રાપ્ત થઈ જાય છે. આ રીતે ઉત્પન્ન થનાર સમ્યક દર્શન નિસર્ગ સમ્યફદર્શન કહેવાય છે. અભિગમને અર્થ છે અભિગમ શ્રવણ, શિક્ષણ, અથવા ઉપદેશ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય અથવા ગુરૂના ઉપદેશથી જ તત્વાર્થ શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થાય છે. તે અભિપમ સમ્યફદર્શન કહેવાય છે
તાત્પર્ય એ છે કે આચાર્ય આદિના ઉપદેશ વગરજ જે તત્વ શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થાય છે. તે નિસર્ગસમ્યકદર્શન કહેવાય છે અને આચાર્ય આદિના ઉપદેશથી ઉત્પન્ન થનાર સમ્યકદર્શન અભિગમ સમ્યકદર્શન કહેવાય છે. સ્થાનાંગ સુત્રના સમ્યક્રર્શન બે પ્રકારના કહેવામાં આવ્યા છે નિસર્ગ સમ્યકદર્શન અને અભિગમ સમ્યકર્દશન છે ૩૯ છે
श्री तत्वार्थ सूत्र : २
