________________
૧૮
ભગવાન બુદ્ધ
બુદ્ધના દર્શન માટે જીવકના આમ્રવનમાં જાય છે.
અજાતશત્રુએ પોતાના બાપને કેદ કરીને મારી નાખ્યો અને રાજગાદી તફડાવી. તેમ છતાંય તેના પિતાએ શ્રમણોનું જે સન્માન કર્યું હતું, તેમાં તેણે જરા પણ ઓછું આવવા દીધું નહિ. બિબિસાર રાજાના મરણ પછી ભગવાન બુદ્ધ જવલ્લે જ રાજગૃહ આવતા. ઉપર બતાવેલ પ્રસંગ એમાં જ એક હતો. અજાતશત્રુને ગાદી મળી તે પહેલાં પિતાના પક્ષમાં લઈને દેવદત્ત બુદ્ધના ઉપર નાલગિરિ નામને ગાંડે હાથી છૂટો મૂકવાનું કાવતરું કર્યું હતું, ઈત્યાદિ હકીકત વિનયપિટકમાં વર્ણવી છે. તેમાં સત્ય કેટલું છે તે કહી શકાય નહિ. તોપણ એટલું ખરું કે અજાતશત્રુને દેવદત્તનો સારે એ ટકે હતે. આને લઈને જ ભગવાન બુદ્ધ રાજગૃહથી દૂર રહેતા હોવા જોઈએ. પણ એ જ્યારે રાજગૃહ આવ્યા ત્યારે તેને મળવા જવા માટે અજાતશત્રુને જરાય સંકેચ થયો નહિ. તે જ વખતે રાજગૃહની આસપાસ મેટા શ્રમણસંઘોના છ નેતાઓ રહેતા હતા, એ વાતને ધ્યાનમાં રાખીએ તો અજાતશત્રુ પિતાના પિતા કરતાં પણ વધુ પ્રમાણમાં શ્રમણોનો આદર કરતો હતો, એવું સ્પષ્ટ જણાઈ આવે છે. એટલું જ નહિ, પણ તેની કારકિર્દીમાં મગધ દેશમાં યજ્ઞયાગ નષ્ટપ્રાય થતા જતા હતા અને શ્રમણ સંઘોનો ઉત્કર્ષ થતો જતો હતો.
રાજગૃહ એ તે મગધની રાજધાની. આ જગ્યા બિહાર પ્રાંતમાં તિલયા નામના સ્ટેશનથી સોળ માઈલ દૂર આવેલી છે. ચારે બાજુએ ડુંગરા અને તેની વચ્ચે આ શહેર વસ્યું હતું. શહેરમાં જવા માટે ડુંગરની ખીણમાં થઈને બે જ માગ હતા. તેથી શત્રઓથી શહેરનું રક્ષણ કરવું સહેલું લાગવાથી અહીં આ શહેર બાંધવામાં આવ્યું હોવું જોઈએ. પણ અજાતશત્રુનું સામર્થ્ય એટલું બધું વધી ગયું કે તેને પિતાના રક્ષણ માટે આ ડુંગરની અંદરના ગોઠામાં ( ગિરિવ્રજમાં) રહેવાની જરૂર રહી નહિ. બુદ્ધના પરિનિર્વાણ પહેલાં તે પાટલિપુત્ર આગળ એક નવું શહેર બાંધતા હતા; અને આગળ
