________________
પ્રત્યયાન્ત નામને સ્વાર્થમાં જ પ્રત્યય થાય છે. ત્તુરેલ અને શ્રેયાન્ વ આ અર્થમાં ન્તુ અને શ્રેયસ્ શબ્દને આ સૂત્રથી જ પ્રત્યયાદિ કાર્ય થવાથી વસ્તુ અને ત્રેવ આવો પ્રયોગ થાય છે. અર્થ ક્રમશઃ– દડો. અતિપ્રશંસનીય. ॥૧૬॥
लोहितान्मणी ७|३|१७||
મણિવાચક છોહિત નામને સ્વાર્થમાં વિકલ્પથી જ પ્રત્યય થાય છે. રોહિત પુર્વે આ અર્થમાં રોહિત નામને આ સૂત્રથી પ્રત્યયાદિ કાર્ય થવાથી રોહિતો મળિ અને વિકલ્પપક્ષમાં આ સૂત્રથી TM પ્રત્યય ન થાય ત્યારે રોહિતો મળિઃ આવો પ્રયોગ થાય છે. અર્થ–મણિવિશેષ. ૧૭ના
रक्ताऽनित्यवर्णयोः ७।३।१८॥
લાખ વગેરેથી રંગેલા દ્રવ્યાર્થક તથા અનિત્યવર્ણાક [અર્થાત્ કોઈ વિકારાદિથી ઉત્પન્ન થયેલી લાલિમાવાચક] મોહિત નામને સ્વાર્થમાં જ પ્રત્યય વિકલ્પથી થાય છે. ઐહિત વ અને ોહિતમેવ આ અર્થમાં રોહિત નામને આ સૂત્રથી જ પ્રત્યયાદિ કાર્ય થવાથી રોહિત પટઃ અને છોહિતલિ વોરેન આવો પ્રયોગ થાય છે. અર્થ ક્રમશઃ- લાક્ષાદિથી રંગેલું વસ્ત્ર. ક્રોધથી લાલ આંખ. [અહીં દ્રવ્યની સ્થિતિ સુધી રહેનારો લાલ રંગ નિત્ય કહેવાય છે અને દ્રવ્યના વિનાશ પૂર્વે જ નાશ પામનાર લાલરંગને અનિત્ય વર્ણ કહેવાય છે. વિશેષ અર્થ બૃહવૃત્તિથી સમજી લેવો.] ॥૧૮॥
कालात् ७|३|१९॥
કાજળ વગેરેથી રંગેલા દ્રવ્યાર્થક તથા અનિત્યવર્ણાર્થક
१८०
