________________
૧૬૩
વૃદ્ધિમત્યવિ રૂ-૨-૪રૂ. અર્થ:- દેવતાવાચક નામોના દ્વન્દ સમાસમાં વિષ્ણુને વર્જીને કોઈપણ
વૃદ્ધિમાન શબ્દ ઉત્તરપદમાં હોય તો પૂર્વે રહેલા મન ના અંત્ય
વર્ણનો રૂ આદેશ થાય છે. સૂત્ર સમાસ- વૃદ્ધિઃ વિતે ચર્ચા સઃ - વૃદ્ધિમાન, તસ્મિન્. (બહુ.)
ન વિષ્ણુ: – વિષ્ણુ, તસ્મિન્. (નમ્. ત.) વિવેચન-નિવાસળીનું મનદ્વારીનું ગમેત = અગ્નિ અને વરુણ દેવતા
સંબંધી ગાયને મેળવવી જોઇએ. અહીં મન અને વરુણ નામનો વાર્થે. ૩-૧-૧૧૭ થી દ્વન્દ સમાસ થયો છે. અને ઉપરના ૩-૨૪૨ સૂત્રથી વા ઉત્તરપદમાં હોવાથી મન નો ડું દીર્ઘ થયો છે. તેથી નીવરી થયું. હવે નીવો તેવતા ગણ્ય એ અર્થમાં તેવતા ૬-ર-૧૦૧ થી ગળું પ્રત્યય થવાથી નીવM + મ. તેવતાના... ૭-૪-૨૮ થી જેનો ૩-ર-૪૧, ૪૨ વિગેરે સૂત્રોથી માં કે ડું વિગેરે થયો હોય તેના પૂર્વપદ અને ઉત્તરપદ બંનેના આદિ સ્વરની વૃદ્ધિ થાય છે. તેથી બાપનીવારણ + થયું. વ. ૭૪-૬૮ થી વસM ના 1 નો લોપ થવાથી માનવાનું થયું. હવે વાળ એ વૃદ્ધિમાન ઉત્તરપદ હોવાથી આ સૂત્રથી માની ના હું નો રૂ થવાથી માનવાનું થયું. અને સ્ત્રીલિંગમાં ૩ લાગવાથી સનવાસળીમ્ થયું. વૃદ્ધિમતીતિ શિમ? નીવણી – અહીં હું ... ૩-૨-૪૨માં બતાવેલા ઉદાહરણ પ્રમાણે જ થશે.
વિષ્પવિતિ વિમ્ ? મનાવૈવમ્ વરું નિર્વત્ = અગ્નિ અને વિષ્ણુ દેવતા સંબંધી ચરુ (હોમવાનું અન્ન) રાંધવું જોઇએ. અહીં પણ
ન અને વિષ્ણુ નામનો વાર્થે... ૩-૧-૧૧૭ થી દ્વન્દ સમાસ થયો છે. અને વેસ.... ૩-ર-૪૧ થી મન ના રૂ નો મા થવાથી નાવિન્ગ સમાસ થયો છે. નાવિન્ગ ટેવતા – આ અર્થમાં
