Samyaktva Rahasya Prakaranam

SR No.: 005776
Original Sutra Author: N/A
Author: Siddhasensuri, Hitvardhanvijay
Publisher: Kusum Amrut Trust
Publication Year: 2010
Total Pages: 194
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 5 MB

Page 64

दीपकं तद् यदन्येषामपि सम्यकत्वदीपकम् । कारकं संयमतपः प्रभृतीनां तु कारकम् ||६०७॥
उपशमादयः पूर्वव्याख्याता एव न पुनरूच्यन्ते ||६||
* ટીકાનો ભાવાર્થ :
૧.
વિવિધ અપેક્ષાઓનો આશ્રય કરીએ છીએ ત્યારે સમ્યક્ત્વનાં અનેક પ્રકારો થાય છે. સમ્યક્ત્વના એક, બે, ત્રણ, ચાર, પાંચ અને દશ પ્રકારો પણ થાય છે.
- એક પ્રકારે સમ્યક્ત્વઃ
જિનવચનનો પ્રબળ અનુરાગ એટલે જ સમ્યક્ત્વ. અહીં સમ્યક્ત્વના તાત્પર્યને સ્વીકારવામાં આવ્યું છે. પરિપાટી, ક્રમ, પદ્ધતિ કે પ્રતિક્રિયાની વિચારણા નથી. તે સહુ દ્વારા જે લક્ષ્ય સિદ્ધ કરવાનું છે તેની વિચારણા છે. સમ્યક્ત્વ એટલે તત્ત્વ શ્રદ્ધા. તત્ત્વની શ્રદ્ધા કહો કે પછી જિનાજ્ઞાનો અનુરાગ કહો, બંને પરસ્પરના પૂરક છે. એક પ્રકારના સમ્યક્ત્વમાં તેનો જ સ્વીકાર કરવાનો છે. પૂર્વાચાર્ય શ્રી લક્ષ્મીસૂરિ મહારાજે ઉપવેશપ્રાપ્તાહ નામના ગ્રંથમાં લખ્યું છે—
सम्यक्त्वं चैकधा जीवस्तत्त्वश्रद्धानतो भवेत् ।
સારાર્થ : એક,પ્રકારનું સમ્યક્ત્વ એટલે આત્માની તત્ત્વ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા.
અહીં તાત્પર્ય એ છે કે સમ્યક્ત્વના બે, ત્રણ, ચાર, પાંચ અને દશ વિગેરે પ્રકારોમાં આ પહેલો પ્રકાર જરૂરથી પ્રતિતિ થયેલો છે કેમ કે પ્રસ્તુત પહેલાં પ્રકારના સર્વથા અભાવમાં બે-ત્રણ વિગેરે પ્રકારો થવા સંભવિત નથી.
પારમાર્થિક દૃષ્ટિથી જુઓ તો તત્ત્વની શ્રદ્ધા એટલે જ સમ્યગ્દર્શન છે. પૂર્વાચાર્યોએ રચેલાં ધર્મશાસ્ત્રોમાં આ કથન સર્વત્ર દષ્ટિગોચર બને છે. જેમકે—
૧. તત્ત્વાર્થસૂત્રમાં પૂ. પૂર્વધર આચાર્ય ઉમાસ્વાતિસૂરિ મ. ફરમાવે છે—
तत्त्वार्थश्रद्धानं सम्यग्दर्शनम्, तन्निसर्गादधिगमाद्वा ।
સારાર્થ : તત્ત્વની અર્થભૂત શ્રદ્ધા એટલે સમ્યક્ત્વ.
૨. ‘સિરિસિરિયાના’ નામના ગ્રંથમાં પૂ. પૂર્વાચાર્ય શ્રી રત્નશેખરસૂરિ મહારાજનું વિધાન છે—
सव्वन्नुपणीयागम - पयडियतत्तत्थसद्दहणरूवं ।
दंसणरयणपइवं सम्मं धारेह मणभवणे ||
સારાર્થ : આગમો સર્વજ્ઞે સંમત કરેલાં છે અને એમાં પ્રરૂપાયેલાં તત્ત્વોની શ્રદ્ધા કરવી તે સમ્યક્ત્વ છે. ‘રત્નદીપક' સમાન સમ્યક્ત્વને ચિત્તમાં ધારણ કરો.
सम्यक्त्वरहस्यप्रकरणम्, गाथा-६
६३