________________
| ૭૫
સ્વયંની જિજ્ઞાસા અને વિવેક દષ્ટિ હોય છે, જે અંતઃકરણ નું તત્વ છે.
અધ્યાત્મમાં પુણ્ય અને પાપકર્મ ઉપર દૃષ્ટિ ન કરતાં એથી પર પરમાત્મત્વ ઉપર દૃષ્ટિ કરવાની હોય છે, જિજ્ઞાસામાં સત્તત્વની શોધ માટે વિવેકને ઉપગ હોય છે અને સત્ય ન સાંપડે ત્યાં સુધી અજપે અને પીડા હોય છે. વિવેક અને જિજ્ઞાસા એ મોક્ષમાર્ગમાં અત્યંતર પ્રાપ્ત સાધન છે, જેનાથી તરય છે ભવપાર ઉતરાય છે.
બાહ્ય પંડયારના સાધનના સેવનથી અને પાલનથી વિવેક જિજ્ઞાસા આદિ જે અસાધારણ કારણ છે અર્થાત્ નિય કારણ છે એને પામી શકાય છે એને તરી શકાય છે. સામાયિક આદિને આપણે સાધકની ક્રિયા પૂરી થયેલી ત્યારે જ લેખ. જ્યારે કેવલજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય, કૃતકૃત્ય થઈએ ત્યારે પૂરું થયું કહેવાય ત્યાર પછી ક્રિયા કરવાની જ ન હોય,
ઉપકરણ અને કરણ વડે જીવ અંતઃકરણમાં પ્રવેશ કરે તેની જવાબદારી મુની શાસ્ત્રની, અને શાસ્ત્રના પ્રવકતાની છે. અંતઃકરણમ મેને ચગ્ય સારિક ભાવ હોય તે. સમકિત વતી શકે છે. પછી કર-ઉપકરણ ગમે તે ભેદે છે. સિદ્ધન પંદર ભેદને પાઠ આ વિધાનને પુષ્ટિ આપનાર છે. માટે જ સાધકે સ્વય માટે તે સડકનને આગ્રહ અંતઃકરણમાં રાખવાનું છે. પ્રત્યેક સાધકે સ્વયંનું નિરીક્ષણ કરવાનું છે કે અનુકૂળ ઉપકરણ–કરણને પામીને અંતઃકરણની શુદ્ધિ થઈ કે નહિ? મન-બુદ્ધિ-ચિત્ત–અહંકાર એ–ચાર અંતઃકરણના ભેદ છે. મનમાં ઈછના તરંગે શાંત થયાં કે નહિ? બુદ્ધિ બુદ્ધિ થઈ કે નહિ? ચિત્તમાંથી બિનજરૂરી મૃત્તિ
