________________
નામ : ‘‘યદ્ વસ્તુનોઽમિયાન સ્થિતમન્યાર્થે તર્થ - निरपेक्षम् । पर्यायानभिधेयञ्च नाम यादृच्छिकञ्च तथा" - “વસ્તુનું જે નામ છે; તેને ‘નામ’ નિક્ષેપો કહેવાય છે. જે નામ પોતાના અર્થને છોડીને બીજા અર્થને જણાવે છે, પોતાના (તેના)અર્થને જણાવતું નથી અને એ નામથી જણાતો અર્થ પર્યાયવાચક નામથી વાચ્ય હોતો નથી તે અર્થ પણ ‘નામ’ નિક્ષેપો છે. તેમ જ કોઈએ પણ પોતાની ઈચ્છાથી તેવા પ્રકારની વ્યુત્પત્તિથી રહિત જે નામ રાખ્યું હોય તે પણ નામ છે.''-આ પ્રમાણે સામાન્યથી ઉપર જણાવેલી ગાથાનો અર્થ છે. એના પરમાર્થને સમજાવતાં શ્રી અનુયોગદ્વારસૂત્રના આઠમા સૂત્રની ટીકામાં ટીકાકાર પરમર્ષિએ જણાવ્યું છે કે- .
ઈન્દ્ર વગેરે વસ્તુનું ‘ન્દ્ર’ ઈત્યાદિ સ્વરૂપ જે વર્ષાવલીમાત્ર(ફન્દ્ર આ બે વર્ણસ્વરૂપ)સ્વરૂપ નામ છે તેને નામનિક્ષેપો કહેવાય છે. આથી સમજી શકાશે કે કોઈ પણ વસ્તુનું પોતાનું જે નામ છે તેને નામનિક્ષેપો કહેવાય છે. વસ્તુનું નામ, વસ્તુનો નામનિક્ષેપો છે અર્થાર્ વસ્તુનું નામ નામવસ્તુ છે. આ પ્રમાણે ગાથામાંના ‘યત્ વસ્તુનોડવિધાનમ્' આ પદોથી એક રીતે નામનિક્ષેપાનું વર્ણન કરીને,
