Vyakaran Mahabhashya Navahnik Satik Gujarati Anuwad

SR No.: 005538
Original Sutra Author: N/A
Author: Pradyumna R Vora
Publisher: L D Indology Ahmedabad
Publication Year: 2004
Total Pages: 718
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 18 MB

Page 265

ઉગ * ૨ ૨ ૨૭-૨૮ ( w
इह कस्मान्न भवति। आहो इति। उताहो इति। उञ इत्युच्यते न चात्रोज पश्यामः। उञोऽयमन्येन सहैकादेश उञ्ग्रहणेन गृह्यत। आचार्यप्रवृत्तिर्ज्ञापयति नोजेकादेश उञ्ग्रहणेन गृह्यत इति यदयमोत् इत्योदन्तस्य निपातस्य प्रगृह्यसंज्ञा शास्ति। नैतदस्ति ज्ञापकम्। उक्तमेतत्। प्रतिषिद्धार्थोऽयमारम्भ इति। दोषः खल्वपि स्याद्यधुजेकादेश उञ्ग्रहणे न गृह्येत। जानु उ अस्य रुजति जानू अस्य रुजति। जान्वस्य रुजति। मय उजो वो वा। इति वत्व न स्यात्। एवं तहāकनिपाता इमे ॥ अथवा द्वावुकाराविमौ। एकोऽननुबन्धकः अपरो सानुबन्धकः। तद्योऽननुबन्धकस्तस्यैष एकादेशः॥
उञ इति योगविभागः ॥१॥
૩ન્ નો તિ પર થતાં ૐ આદેશ થાય છે . ૧૧/૧૭-૧૮ માહો તિ | ઉતારો રતિ માં (5) શા માટે નથી થતો? એટલા માટે કે (સૂત્રમાં)* ડબઃ (એમ નિત્ ૩-કારનો)” એમ કહ્યું છે, જયારે આ (મારો વગેરે) માં સન્ જોવામાં આવતો નથી.(સૂત્રમાં) ૩નું ગ્રહણ કર્યું છે તેથી અન્ય સ્વર (અર્થાત્ સાદ ના મૂ-કાર) સાથે એકાદેશ થએલા ન્ નું ગ્રહણ થશે. આચાર્યની કાર્ય પદ્ધતિ ઉપરથી જ્ઞાપન થાય છે કે (સૂત્રમાં) મૂકેલા ડમ્ વડે સન્ ના એકાદેશનું ગ્રહણ થતું નથી, કારણ કે તેમણે મોતા (એ સૂત્ર) માં મોન્ત (મો. જેને અન્ત હોય તેવા) નિપાતની પ્રગૃહ્યસંજ્ઞા કરી છે. એ જ્ઞાપક નથી, કારણ કે (અમે) એ કહ્યું છે કે નિપાત વિનાનાટુ / માંના મન થી) પ્રતિષિદ્ધ હોય તેને (પ્રગૃહ્યસંજ્ઞા થઇ શકે તે માટે) આ (મોતા એસૂત્ર) રચવામાં આવ્યું છે. વળી (સૂત્રમાંના) સન્દ્રારા એકાદેશભૂત નું ગ્રહણ ન થાય તો નાન્વસ્થ સતા માં મય સગો વો વાા પ્રમાણે ૩ નો – ન થાય એ દોષ પણ ઉદ્ભવે છે.” એમ હોય તો આ (બાહો સતાજી એ દરેક એક અખંડ નિપાત છે (નિપાત સમુદાય નથી) અથવા આ નિપાતભૂત ૩-કાર બે છે, એક અનુબંધ વિનાનો અને બીજો અનુબંધવાળો. તેમાં જે અનુબંધ વિનાનો (૩-કાર) છે તેનો આ એકાદેશ છે.
(ઉગઃ ૐ એ) સૂત્રના ઉગઃ એમ વિભાગ (કરીશું ) ૧
87 સૂત્રકારે ૩ઃ ૐ એમ એક જ સૂત્ર કર્યું છે એમ હરદત્ત નોધે છેઃ પંચમે થોડાઃ
તિ યથા પતિ સૂત્રરેખ--મતો વિમળ્યું ત્યારે જો એક સૂત્ર ગણવામાં આવે તો ૩ તિ અને ૐ તિ એમ બે પ્રયોગ સિદ્ધ થશે પણ વિતિ એ ત્રીજો પ્રયોગ સિદ્ધ નહીં થાય. તે સિદ્ધ થઇ શકે માટે કાશિકામાં સૂત્રનો વિભાગ કરીને વ્યાખ્યા કરી છે 88 કવિરા એ સૂત્ર પ્રમાણે મો-કાર એકાદેશ તે આદિવદ્ભાવથી ૩ન્ જ છે એમ સમજાશે.(સર.થીમે પાણિનિ અને વેદ પૃ. ૬) 89 મા ૩નો વો વા એ સત્રમાં લગ્ન નો નિર્દેશ છે. જો માંના એકદેશભૂત હમ્ ને તે ન્ છે તેમ સમજીએ તો જ નાનૂ શ્રી નું વિકલ્પ નાન્વળ થઇ શકે. આમ એકાદેશભૂત ૩ નું સૂત્રમાં મૂકેલા ૩ દ્વારા ગ્રહણ ન થાય તો દોષ આવશે, એટલે કે નાનૂ મરી વગેરેમાં દીર્ઘ થયા પછી એકદેશને પ્રગૃહ્ય સંજ્ઞા પ્રાપ્ત થાય તો પ્રસ્તુત સૂત્ર પ્રમાણે ૩ નો – આદેશ નહીં થાય. પરિણામે નાન્વિસ્થ એમ પ્રાપ્ત નહીં થાય.
२००