Vyakaran Mahabhashya Navahnik Satik Gujarati Anuwad

SR No.: 005538
Original Sutra Author: N/A
Author: Pradyumna R Vora
Publisher: L D Indology Ahmedabad
Publication Year: 2004
Total Pages: 718
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 18 MB

Page 219

संयोगावादी यस्य सोऽयं संयोगादिः संयोगादेरिति। एवं तावत्सर्वमाझं परिहृतम् ॥ यदप्युच्यत इह च दृषत्करोति समित्करोतीति संयोगान्तस्य लोपः प्रसज्यतेति नैवं विज्ञायते संयोगोऽन्तो यस्य तदिदं संयोगान्तं संयोगान्तस्येति। कथं तर्हि । संयोगावन्तावस्य तदिदं संयोगान्तं संयोगन्तरयेति ॥ यदप्युच्यत इह शक्तावस्तेति स्कोःसंयोगाद्योरन्ते चेति लोपः प्रसज्यतेति नैवं विज्ञायते संयोगावादी संयोगादी संयोगाद्योःरिति । कथं तर्हि । संयोगयोरादी संयोगादी संयोगाद्यो रिति ॥ यदप्युच्यत इह च निर्यातः निर्वातः संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः इति निष्ठानत्वं प्रसज्येतेति नैवं विज्ञायते संयोग आदिर्यस्य सोऽयं संयोगादिः संयोगादेरिति। कथं तर्हि । संयोगावादी यस्य सोऽयं संयोगादिः संयोगादेरिति॥ कथं कृत्वैकैकस्य संयोगसंज्ञा प्राप्नोति। સૌ મારી વચ્ચે સઃ (જેની શરૂઆતમાં સંયોગ છે તે), તેની સંયો એમ સમજવાનું છે.આમ (સંધી અને સહિય? માં પ્રાપ્ત થતાં) અંગને લગતાં સર્વ કાર્યનો પરિહાર થઈ ગયો-વળી જે કહેવામાં આવ્યું કે દ. રોતિ સમિતિ એ (ઉદાહરણો)માં સંવાન્તિી ઢોઃા પ્રમાણે (ત નો) લોપ થવાનો પ્રસંગ આવશે, તેમાં પણ સોનોગન્તો ય (એક સંયોગ જેને અન્ત છે તે) સોમાન્તિ અને તેની સાન્તિી એમ સમજવાનું નથી. તો પછી કેમ સમજવાનું છે? સંયોગ (સંયુક્ત થએલ બે વણ) મન્ત અસ્થ (જેને અન્ત છે તે) સોન્તિમ્ તેની સો -ત્તબ્ધ (એમ સમજવાનું છે).વળી જે કહ્યું કે રાI , વત્તા વગેરેમાં ઋો સંયો થોડા પ્રમાણે ( અને સ્ ના લોપ નો પ્રસંગ આવશે, તેમાં પણ સંયોજન આવી સંયોવી જેની સંયોગ સંજ્ઞા છે અને જે આદિમાં છે તે ( અને જૂ)ની સાથો એમ સમજવાનું નથી. તો પછી કેમ સમજાય છે? (બે સંયોગમાં જે આદિ હોય તેની) થTો એમ (સમજવાનું છે). જ વળી જે કહ્યું કે નિર્ધાતઃા નિર્વાતઃ વગેરેમાં પણ સંયોગ રાતો ધાતો વતઃ પ્રમાણે નિષ્ઠા(ત-કાર)નો – થવાનો પ્રસંગ આવશે. તેમાં પણ સંયો1 વિર્યચ (એક સંયોગ જયાં આદિ છે તે સંથો દ્રિઃ (ધાતુ) તેથી સંયોગઃ એમ સમજવાનું નથી તો પછી કેમ? સંયોૌ (સંયુક્ત થએલ બે વણ) મન્ત મર્થ (જેને અન્ત છે તે) સંયોટિ તેની સંયા .(તો હવે, પ્રત્યેકની સંયોગ સંજ્ઞા કેમ કરીને પ્રાપ્ત થાય છે? 9
86 ‘બે સંયોગ જેના આદિમાં છે” એમ અર્થ કરવામાં આવે તો નિર્યાત વગેરેમાં ચા ધાતુમાં એકલો ય-કાર રૂપ સંયોગ આદિમાં છે બે સંયોગ નથી તેથી વાડજ સંથો પ્રમાણે મ-કારનો –કાર થવાનો પ્રસંગ નહીં આવે તેમ જ સંયોરાવતઃ પ્રમાણે નિષ્ઠા તે-કારનો નૂ નહીં થાય (જુઓ ઉપર નોધ ૮૫) અને સહિયક્તિ માં પણ સંદુ ધાતુમાં ટૂ નો ત્ અને ઉપસર્ગનો મેં એ પ્રત્યેકને સંયોગ ગણવામાં આવે તો પણ તેના આદિમાં બે સંયોગ નથી તેથી સંહવીષ્ટ માં વિકલ્પ ટુ આગમ અને સંહિતે માં ગુણ થવાનો પ્રસંગ નહીં આવે. 87 પ્રત્યેકની સંયોગ સંજ્ઞા સ્વીકારતાં દુષત્વરતિ વગેરેમાં દષત્ ના ત-કારની સંયોગ સંજ્ઞા થવા છતાં અંતે એક જ સંયોગ છે તેથી તેનો લોપ થવાનો પ્રસંગ નહીં આવે. 88 અર્થાત્ સંયોૌ ગાવી એમ કર્મધારય અનુસાર વિગ્રહ નથી પરંતુ ષષ્ઠી તપુરુષ છે અને ષષ્ઠી નિર્ધારણવાચી લેવાની છે. હવે રાજ્જા, વસ્તા માં સન્ પ્રત્યય તે પૂર્વે બે સંયોગ છે જ નહીં તેથી જૂ અને જૂના લોપનો પ્રસંગ નહીં આવે. 89 સંયોગ સંજ્ઞામાંના પ્રત્યેક ઘટક હેન્દ્ર ની સંયોગ સંજ્ઞા થાય તેમ સ્વીકારવા છતાં ઉપરનાં ઉદાહરણોમાં કોઈ દોષ નહીં આવે તેમ સિદ્ધ કર્યું. હવે તેયોએ સંજ્ઞાનો અર્થ જોતાં પણ સૂત્રમાં સ૬ નું ગ્રહણ જરૂરી નથી તે દર્શાવે છે. સંયોગ એ અન્તર્થસંજ્ઞા છે.સંપુન્યન્તડમિન્વર્યા રૂતિ સમુદાયઃ સંચો અર્થાત્ જેમાં વર્ષો જોડવામાં આવે છે તે સમુદાય તે સા. એ અર્થને આધારે આ સંયોગ સંજ્ઞા કરવામાં આવે છે તેથી સૂત્રમાં સહ શબ્દ મૂકવાની જરૂર જ નથી. આમ સૂત્રમાંથી પ્રત્યેકની સંયોગ સંજ્ઞા થઇ શકે તેવો અર્થ નીકળતો નથી અને અવર્ણસંજ્ઞાના પ્રત્યેક અવયવને સંજ્ઞા કરવી ઉચિત નથી. (પ્ર.ઉ.૫.૨૦૪)
१५४