Page Text
________________ છેલ્લાં સો વરસનું જગતસાહિત્ય - શ્રી નરેત્તમ પલાણ છેલાં સો વરસના જગતસાહિત્યમાં વિચાર કરીએ શાખા. આ બાતી–લાવી શાખામાંથી અગિયારમીછીએ ત્યારે સૌ પ્રથમ એક વસ્તુ ઊડીને આંખે વળગે બારમી સદીમાં રશિયન ભાષાનો જન્મ થયો. રશિયન છે તે બે બે વિશ્વયુદ્ધા, એને અનણંગે થયેલી વિજ્ઞાનની સાહિત્યને સૌથી પ્રાચીન મનાતે ગ્રંથ “ઈસ્ટ્રકશન’ શોધખોળ તથા તેથી પરિવર્તન પામેલું જનજીવન અને અગિયારમી સદીના અંતમાં લખાયેલો મનાય છે. તેના એનો પડઘો ઝીલતું સાહિત્ય. જગતની સત્તાવાર ગણાતી લેખક પ્રિન્સ હાદિમિર માનેમેખ છે. આ ગ્રંથમાં બે હજાર ભાષાઓમાં આ સમય દરયિયાન પરિવર્તન બાળકો માટેની નીતિકથાઓ અને વહેવારુ સલાહ આવ્યું છે અને જાણે કે હજી હમણાં જ માનવ-સંસ્કૃતિની સૂચનાઓ છે. જો કે સાહિત્યની દષ્ટિએ નોંધપાત્ર ગ્રંથ આંખ ખુલી છે ! જગતસાહિત્ય હજુ તો નવજાત નેસ્તોર નામના એક કીવ સાધુએ લખેલ ભજનેને શિશુ છે! સંગ્રહ “ધ કેનિકલ ફ નેસ્તોર” છે. આ ગ્રંથમાં નેહ શૌર્યના આનંદદાયક પ્રસંગો, યુદ્ધ વર્ણન અને વીસમી સદીની શરૂઆતનાં પ્રથમ વર્ષે જ મહારાણી સૂર્ય આદિ દેવતાઓનાં ભજને છે. આ જ પરંપરામાં વિકટોરિયાનું મૃત્યુ થયું. આપણે ત્યાં ભારતમાં બંગભંગ, ઈ.સ.ની સોળમી સદીમાં “ધ એપસ્ટલ” નામનું મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના અને ૧૯૧૩માં રવીન્દ્રનાથ સંતપુરુષોના જીવનચરિત્ર વિષયક પુસ્તક આવે છે. ટાગેરને નોબેલ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત થયો કે બીજે જ વર્ષે સત્તરમી સદીમાં મહાન પિટરે રશિયાનું પશ્ચિમીકરણ ૧૯૧૪માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની ઘોષણા થઈ. મેસેપેટા કર્યું અને ગણિત જેવાં શાસ્ત્રોની સાથે સાહિત્ય ક્ષેત્રમાં મિયામાંથી અંગ્રેજ સેનાની પીછેહટ થઈ, રશિયામાં પણ ધપાત્ર પ્રગતિ થઈ. ઓગણીસમી સદીની શરૂઆતમાં ક્રાનિત અને ઝારપતન, અમેરિકા જર્મનની વિરુદ્ધ અને નિકોલસ કરમઝીન નામના લેખકે ટૂંકી વાર્તાઓ લખી નવી નવી વૈજ્ઞાનિક શોધખોળોને આરંભ થયે. ૧૯૩૯માં અને કવિનાટયલેખક ઈવાન કિલોવે, પંચતંત્ર અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ તે બુદ્ધિથી જ ખેલાયું. જગત આખામાં હિતોપદેશ જેવી બાધપૂણું પ્રાણીકથાઓ લખી. વીસમી બાહુબળ વ્યર્થ સિદ્ધ થયું. બુદ્ધિ અને તેને સહારે યંત્ર સદીના સાહિત્ય માટે ભૂમિકાનું સર્જન કર્યું. આ વિદ્યા માનવીને નાશ કરવામાં સફળ થઈ પરંપરાથી સંધિકાળે જગત સાહિત્યમાં પણ સેંધપાત્ર બને. ચાલી આવેલી માન્યતાઓ તૂટી અને એક વિરાટ તાકાત રશિયન કવિ પશ્કિન રાષ્ટ્રશાયર તરીકે સાહિત્યનાં સાથે જગતસાહિત્ય ડોકિયું કાઢયું. જાણે કે માનવી અનેક ક્ષેત્રને ઉજાળી રહ્યો. પશ્કિનને સાહિત્યિક હવે ખુલ્લો પડી ગો અને સાચા અર્થમાં સાહિત્ય વારસદાર સમ કવિ લમ્ત ય અને રશિયાના મહાન એનું પ્રતિબિંબ ઝીલવા લાગ્યું. છેલ્લાં સે વરસમાંય લેખકે જેના “ઓવરકોટ' માંથી નીકળ્યા છે તે નિકોલાઈ છેલ્લા પચાસ વર્ષનું સાહિત્ય સંખ્યા અને ગુણવત્તા વાસિલિવિચ, ગોર્ગાલ, મહાન નવલકથાકાર તુગનવ, બનેની નજરે એટલું વિશાળ છે કે એની માત્ર કલ્પના રશિયન સાહિત્યના ઉન્મત્ત શિખરો સર કરનાર દોસ્તોજ કરી, આપણે રશિયા, આફ્રિકા, અમેરિકા અને સ્કી અને માત્ર રશિયાના નહિ પરંતુ છેલ્લા સે યુરોપની પ્રતિનિધિ ભાષાઓના મુખ્ય મુખ્ય સાહિત્યની વરસના સમગ્ર જગતસાહિત્યને પ્રેરણા આપનાર મહાત્મા નેધમાં જ ઈતિકર્તવ્યતા સમજશું. લિયો તોસ્તય–આ સમયના સર્વતોમુખી પ્રતિભા રશિયન સાહિત્ય ધરાવનાર રશિયન સાહિત્યકારે છે. ભારત-યુરોપીય ભાષાકુળની એક શાખા તે ભારત- જેનાથી વીસમી સદીના સાહિત્યને આરંભ મનાય છે. ઈરાની શાખા અને બીજી શાખા તે બાતી-લાવી તે મહાન સાહિત્યકાર એન્તન ચેખોવ અને મેકિસમ. Jain Education Intemational For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
| SR No. | 005147 |
| Book Title | Vishwani Asmita Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Nandlal B Devluk |
| Publisher | Yogesh Advertising Service Bhavnagar |
| Publication Year | 1981 |
| Total Pages | 1316 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |