________________
૧૬૮
બત્રીશીના સથવારે-કલ્યાણની પગથારે ત્રીજીવાર કરતી વખતે પણ જો, દેશકાળાદિના વિશેષ પ્રકારે નિરીક્ષણ કર્યા બાદ આવશ્યક લાગે તો જ કરવાનું હોય તો એ “અપવાદ' તરીકે સમજાય છે. પણ અવસર્પિણી કાળ વગેરેને નજરમાં લઈને, જ્યાં સુધી દેશ કાળાદિમાં બીજો વિશેષ ફેરફાર ન થાય ત્યાં સુધી માટે, હંમેશ માટે, સંવિગ્નગીતાર્થો જે આચરણ નિશ્ચિત કરી દે એ “જીત' તરીકે સમજાય છે. પછી, આવા આચરણ માટે દરેક વખતે, “તેવા દેશકાળાદિ છે કે નહીં?” એ માટેના ગીતાર્થના વિશિષ્ટ નિર્ણયની આવશ્યક્તા હોતી નથી. આ તો આવો કંઈક ભેદ કરી શકાય માટે કહ્યું, બાકી “જીત” પણ એક વિશેષ પ્રકારનો અપવાદ જ છે અને તેથી ઉક્ત વચન એના માટે છે જ.
(૪) વિધાન-નિષેધમાં એકાંત ન હોવાનાં શાસ્ત્રીય કથનોઉપદેશમાળા (૩૯૨) માં કહ્યું છે
तम्हा सव्वाणुन्ना सव्वनिसेहो य पवयणे णस्थि । आयं वयं तुलिज्जा लाहाकंखिव्व वाणियओ ।।
અર્થ : તેથી પ્રવચનમાં - આગમમાં કોઈપણ વાતનો સર્વથા નિષેધ નથી કે સર્વથા અનુજ્ઞા નથી. લાભાકાંક્ષી વાણિયાની જેમ લાભ નુકશાનનો હિસાબ લગાવી પ્રવૃત્તિ કે નિવૃત્તિ કરવી. (પ્રસ્તુત બત્રીશીમાં પણ આ જ અર્થવાળી પાંચમી ગાથા છે).
કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં જેનું આચરણ વિરાધનારૂપ જ રહે, માર્ગરૂપ ન જ બને. ને તેથી જે સર્વથાનિષિદ્ધ છે એવી ચીજ તો એકમાત્ર મૈથુન છે. કહ્યું છે –
न य किंचि अणुन्नायं पडिसिद्धं वा वि जिणवरिदेहिं । मोत्तुं मेहुणभावं न तं विणा रागदोसेहिं ।।
અર્થ : શ્રી જિનેશ્વરભગવંતોએ કોઈ ચીજની સર્વથા અનુજ્ઞા આપી નથી કે મૈથુન સિવાય અન્ય કોઈ ચીજનો સર્વથા નિષેધ કર્યો નથી. મૈથુનનો સર્વથા નિષેધ એટલા માટે છે કે એ રાગ-દ્વેષ વિના થઈ
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
