Page Text
________________
१३८२
• सुश्रद्धोपेतबोधस्याऽसत्प्रवृत्तिव्याघातकत्वम् • द्वात्रिंशिका-२०/२६ बोधो दृष्टिः, तस्या उत्तरोत्तरगुणाऽऽधानद्वारा सत्प्रवृत्तिपदाऽऽवहत्वात् । तदुक्तं- “सच्छ्रद्धासङ्गतो बोधो दृष्टिरित्यभिधीयते । असत्प्रवृत्तिव्याघातात् सत्प्रवृत्तिपदावहः ।।” (योगदृष्टि-१७) इति। सा चाष्टधोदिता मित्रा तारा बला दीप्रा स्थिरा कान्ता प्रभा परा चेति ।।२५।। तृण-गोमय-काष्ठाग्निकण-दीप प्रभोपमा । रत्न-ताराऽर्क-चन्द्राऽऽभा क्रमेणेक्ष्वादिसन्निभा ।।२६।। अद्वेष-जिज्ञासा-शुश्रूषादिवक्ष्यमाण(द्वा.द्वा.२०/२७ पृ.१४००)गुणयोग-क्षेमद्वारेण सत्प्रवृत्तिपदावहत्वात् = वेद्यसंवेद्यपदादिप्रापकत्वात् । अत्र योगदृष्टिसमुच्चयसंवादमाह- 'सदिति । श्रीहरिभद्रसूरिकृता तवृत्तिस्त्वेवम् → 'सच्छ्रद्धासङ्गतो बोध' इत्यनेनाऽसच्छ्रद्धाव्यवच्छेदमाह । असच्छ्रद्धा चेह शास्त्रबाह्या स्वाऽभिप्रायतः तथाविधाऽसदूहनात्मिका गृह्यते। तद्वैकल्यात् सच्छ्रद्धासङ्गत इति एवम्भूतो बोधः = अवगमः, किम्? इत्याह दृष्टिरित्यभिधीयते, दर्शनं = दृष्टिः इति कृत्वा निष्प्रत्यपायतया । फलत एतामेवाऽऽहअसत्प्रवृत्तिव्याघातात्' इति तथाश्राद्धतया शास्त्रविरुद्धप्रवृत्तिव्याघातेन, किम् ? इत्याह सत्प्रवृत्तिपदावहः इति शास्त्राऽविरुद्धप्रवृत्तिपदाऽऽवहः = अवेद्यसंवेद्यपदत्यागेन वेद्यसंवेद्यपदप्रापक इत्यर्थः । वेद्यसंवेद्यपदरूपत्वेऽपि स्थिरादिदृष्टीनां सामान्यलक्षणत्वादस्यैवमप्यदोष इति । अथवा सत्प्रवृत्तिपदं परमार्थतः शैलेशीपदमिति तदावहत्वेन न कश्चिद् दोषः + (यो.दृ.स.१७ वृत्ति) इति ।
दृष्टिनामान्याह- "मित्रे'त्यादि । स्पष्टम् ।।२०/२५।। मित्रादिभेदभिन्नानां दृष्टीनां फलादिद्वारा निदर्शनमात्रतो निरूपणं कुर्वन्नाह- 'तृणेति ।
(१) अनादिकालतो भीमभवकान्तारपतितस्याऽसहायस्य जीवस्य परमहितचिन्तकतया यथार्थाभिधाना સંગત એવો બોધ અહીં દષ્ટિ તરીકે વિવક્ષિત છે. કારણ કે તેવી યોગદષ્ટિ ઉત્તરોત્તર ગુણનું આધાન કરવા દ્વારા સપ્રવૃત્તિપદ = વેદસંવેદ્યપદ લાવે છે. તેથી જ યોગદષ્ટિસમુચ્ચય ગ્રંથમાં જણાવેલ છે કે “સુંદર શ્રદ્ધાથી સંગત એવો બોધ દષ્ટિ કહેવાય છે. ખોટી પ્રવૃત્તિને દૂર કરીને કે અટકાવીને શાસ્ત્રથી અવિરુદ્ધ પ્રવૃત્તિ કરવાની આત્મદશા સ્વરૂપ વેદ્યસંવેદ્યપદને તેવી બોધાત્મક યોગદષ્ટિ લાવે છે.” તે યોગદષ્ટિ मा8 मारे डेवायेर छे. ते मा भु४ (१) भित्रा, (२) तारा, (3) बदा, (४) ही, (५) स्थिर, (६) अन्ता, (७) मा भने (८) ५२॥ दृष्टि. (२०/२५)
વિશેષાર્થ:- ખોટી, મનફાવતી, સ્વચ્છંદ રીતે પ્રવર્તતી શ્રદ્ધાના બદલે શાસ્ત્રાનુસારી શ્રદ્ધા - વિચારણાથી ગર્ભિત એવો બોધ અહીં યોગદષ્ટિ તરીકે માન્ય છે. તેના દ્વારા નવા - નવા ઉત્તમ કક્ષાના ગુણો પ્રગટે છે, ગલત વૃત્તિ – પ્રવૃત્તિ છૂટે છે અને શાસ્ત્રમાન્ય સુંદર પ્રવૃત્તિ કરાવે તેવી આત્મદશા તૈયાર થાય છે. આમ અવેદ્યસંવેદ્યપદના ત્યાગથી વેદસંવેદ્યપદની પ્રાપ્તિ - સ્થિરતા - નિર્મળતા કરાવે તે યોગદૃષ્ટિ સમજવી. એના આઠ પ્રકાર આગળની ગાથામાં ક્રમસર બતાવવામાં આવશે. (૨૦૦૫)
આઠ યોગદૃષ્ટિનું સંક્ષેપમાં નિરૂપણ હ थार्थ :- 40 418 हष्टिमो मस२ (१) तृनिनो ४५८, (२.) छन। भनिनो ४७, (3) au5311भनिनो ४९१, (४) हीवानी प्रमा, (५) रत्ननी प्रमा, (६) रानी प्रमा, (७) सूर्यनी प्रमा भने (८) यंद्रनी प्रभा समान छोय छे. ते दृष्टिमी मस२. शे२... वगैरे. समान छे.(२०/२६) १. मुद्रितप्रती '...घातस...' इत्यशुद्धः पाठः । २. मुद्रितप्रतौ ....दीप्रप्र..' इत्यशुद्धः पाठः ।
For Private & Personal Use Only
Jain Education International
www.jainelibrary.org
| SR No. | 004942 |
| Book Title | Dwatrinshada Dwatrinshika Prakran Part 5 |
| Original Sutra Author | Yashovijay Upadhyay |
| Author | Yashovijay of Jayaghoshsuri |
| Publisher | Andheri Jain Sangh |
| Publication Year | 2002 |
| Total Pages | 334 |
| Language | Gujarati, Sanskrit |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 19 MB |