________________
૪૪
યોગલક્ષણદ્વાત્રિંશિકા/બ્લોક-૧૬
માટે નથી, પ્રત્યુત=ઊલટું પ્રત્યપાવાવ=પ્રત્યપાય માટે છે. યથા=જેમ તોમોòયા-લોભ-ક્રોધની ક્રિયા પ્રત્યપાય માટે છે. ||૧૬||
શ્લોકાર્થ :
વળી આપ્રણિધાનાદિ આશયના સંબંધ વિના ધર્માનુષ્ઠાનની આચરણા ધર્મ માટે નથી, ઊલટું પ્રત્યપાય માટે છે. જેમ લોભ-ક્રોધની ક્રિયા પ્રત્યપાય માટે છે. II૧૬।।
ટીકા ઃ
एतैरिति एतैः प्रणिधानादिभिः, आशययोगैस्तु विना धर्माय न क्रिया प्रत्युतान्तर्मालिन्यसद्भावात्प्रत्यपायाय- इष्यमाणप्रतिपक्ष
बाह्यकायव्यापाररूपा,
विघ्नाय यथा लोभक्रोधक्रिया कूटतुलादिसंग्रामादिलक्षणा । तदुक्तं -
“ तत्त्वेन तु पुनर्नैकाप्यत्र धर्मक्रया मता ।
તત્પ્રત્યાવૃિત્ત્તા વિવખ્યાતોમાષ્ઠા યથા" ।।
ટીકાર્ય :
एतैः યથા' ।। આ=પ્રણિધાનાદિ, આશયના યોગ વિના-આશયના સંબંધ વગર, બાહ્ય કાયવ્યાપારરૂપ ક્રિયા ધર્મ માટે નથી, ઊલટું અંદરમાં મલિતતાનો સદ્ભાવ હોવાથી પ્રત્યપાય માટે છે=રૂમાળપ્રતિપક્ષવિનાય= આ ક્રિયાથી ઇચ્છાતાં નિર્જરારૂપ ફળતા કે મોક્ષરૂપ ળના પ્રતિપક્ષરૂપ વિઘ્નની પ્રાપ્તિ માટે છે. જેમ ખોટા તોલ આદિ લોભક્રિયા અને સંગ્રામાદિ સ્વરૂપ ક્રોધક્રિયા પ્રત્યપાયને માટે છે.
.....
(યોગવિન્તુ શ્લો-૧૨) TIÆTT
તે કહેવાયું છે=ગાથામાં કહ્યું તે, ‘યોગબિંદુ' શ્લોક-૯૨માં કહેવાયું છે - “જેમ લોભ-ક્રોધની ક્રિયા ધર્મક્રિયા નથી, તે પ્રમાણે તત્ત્વથી=તત્ત્વવૃત્તિથી, વળી અહીં=મલિન અન્તરાત્માથી કે અનાભોગવાળા પુરુષથી કરાયેલી ધર્મક્રિયામાં, એક પણ ધર્મક્રિયા મનાઈ નથી જ; કેમ કે તત્પ્રવૃત્તિ આદિનું વૈગુણ્ય છેતેમાં પ્રવૃત્તિ આદિ આશયનો અભાવ છે.” (યોગબિંદુ-૯૨) ।૧૬।।
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
