SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 62
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ ध्यायस्य प्रथमः पादः ४६ अङ् (१०) अस्यतिवक्तिख्यातिभ्योऽङ्५२। प०वि०-अस्यति-वक्ति-ख्यातिभ्य: ५।३ अङ् १।१ । स०-अस्यतिश्च वक्तिश्च ख्यातिश्च ते-अस्यतिवक्तिख्यातयः, तेभ्य:-अस्यतिवक्तिख्यातिभ्यः (इतरेतरयोगद्वन्द्व:)। अनु०-कर्तरि इत्यनुवर्तते। अन्वय:-अस्यतिवक्तिख्यातिभ्यो धातुभ्यश्च्लेरङ् कर्तरि लुङि। अर्थ:-अस्यतिवक्तिख्यातिभ्य: परस्य चिल-प्रत्ययस्य स्थानेऽङ् आदेशो भवति, कर्तृवाचिनि लुङि परत:। उदा०-(अस्यति) पर्यास्थत (वक्ति) अवोचत् । (ख्याति) आख्यत् । आर्यभाषा-अर्थ-(अस्यतिवक्तिख्यातिभ्यः) अस्यति, वक्ति, ख्याति (धातो:) धातुओं से परे (च्ले:) चिल-प्रत्यय के स्थान में (अ) अङ् आदेश होता है (कीर) कर्तृवाची (लुडि) लुङ् प्रत्यय परे होने पर। . . उदा०-(अस्यति) पर्यास्थत् । उसने फैंका। (वक्ति) अवोचत् । उसने कहा। (ख्याति) आख्यत् । उसने कहा। .. सिद्धि-(१) पर्यास्थत। परि+अस्+लुङ्। परि+आट्+अस्+च्लि+। परि+आ+अस्+अड्+त्। परि+आस्+थुक्+अ+त। परि+आस्+थ्+अ+त। पर्यास्थत। यहां 'अस क्षेपणे' (दि०प०) धातु से लुङ्, 'आडजादीनाम् (६।४।७२) से 'आट्' आगम होता है। इस सूत्र से चिल' प्रत्यय के स्थान में 'अङ्' आदेश होता है। 'वा०-उपसर्गादस्त्यूयोर्वावचनम् (१।३।३०) से आत्मनेपद होता है। 'अस्यतेस्थुक् (७।४।१७) से धातु को 'थुक्’ आगम होता है। (२) अवोचत् । 'वच परिभाषणे (अदा०प०)। 'वच उम्' (७।४।२०) से धातु को उम्' आगम होता है। (३) आख्यत् । 'ख्या प्रकथने (अदा०प०) 'आलो लोप इटि च' (६।४।६४) से 'ख्या' के आ का लोप होता है। यहां आङ् उपसर्ग है। अङ् (११) लिपिसिचिह्नश्च ।५३। प०वि०-लिपि-सिचि-हृ: ५।१ च अव्ययपदम् । स०-लिपिश्च सिचिश्च हाश्च ते लिपिसिचिह्वाः, तस्मात्-लिपिसिचिह: (इतरेतरयोगद्वन्द्वः)। For Private & Personal Use Only Jain Education International www.jainelibrary.org
SR No.003297
Book TitlePaniniya Ashtadhyayi Pravachanam Part 02
Original Sutra AuthorN/A
AuthorSudarshanacharya
PublisherBramharshi Swami Virjanand Arsh Dharmarth Nyas Zajjar
Publication Year1997
Total Pages590
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari
File Size22 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy