Siddha Hemchandra Shabdanushasane Agyat kartuka Dhundika Part 02

SR No.: 003292
Original Sutra Author: N/A
Author: Vimalkirtivijay
Publisher: Kalikal Sarvagya Shri Hemchandracharya Navam Janmashatabdi Smruti Sanskar Shikshannidhi Ahmedabad
Publication Year: 2009
Total Pages: 346
Language: Hindi, Sanskrit
Classification: Book_Devnagari
File Size: 15 MB

Page 227

अथ तृतीयाऽध्यायस्य प्रथमः पादः ॥
२१८
NNNNNNNNNNN NivrammaName
सवनम् । ‘अनट्' (५।३।१२४) अनट्प्र०→अन । 'नामिनो गुणोऽक्ङिति' (४।३।१) गु० ओ । 'ओदौतोऽवाव्' (१।२।२४) अव् ।
[उच्चैर्घोषः] उच्चैस् ‘घुष शब्दे' (४९७) घुष् । उच्चैर्घोषणम् । ‘भावा-ऽकोंः ' (५।३।१८) घञ्प्र०→अ । 'लघोरुपान्त्यस्य (४।३।४) गु० ओ ।
[नीचैर्गतम्] नीचैर्गमनम् । 'क्लीबे क्तः' (५।३।१२३) क्तप्र०→त । [अधस्पदम अधसः पदम् । 'शिरोऽधसः पदे समासैक्ये' (२।३।४) र०→स० । [अनद्वा पुरुषः] 5 न अद्वा = अनद्वा, असंशयः पुरुष इत्यर्थः ।। [प्रायश्चित्तम्] प्रायस् ‘चितै संज्ञाने' (२७८) चित् । प्रायश्चित्यते स्म । 'क्त-क्तवतू' (५।१।१७४) क्तप्र०-→त ।
[सद्यस्क्रीः] सद्यस् 'डुक्रींग्श् द्रव्यविनिमये' (१५०८) क्री । सद्यस्क्रयणम् । 'क्रुत्-संपदादिभ्यः क्विप्' (५।३।११४) क्विप्प० । 'अप्रयोगीत्' (१।१।३७) क्विप्लोपः । “भ्रातुष्पुत्र-कस्कादयः' (२।३।१४) निपातः ।
[प्राग्वृत्तम्] प्राग् ‘वृतूङ् वर्त्तने' (९९५) वृत् । प्राग् वर्त्तनम् । ‘क्लीवे क्तः' (५।३।१२३) क्तप्र०→त ।
[पुराकल्पः] पुरा 'कृपौङ् सामर्थ्य' (९५९) कृप । पुरा कल्पनम् । 'भावा-ऽकोंः ' (५।३।१८) घञ्प्र०→अ । 'लघोरुपान्त्यस्य' (४।३।४) गु० अर् । 'ऋ-र लु-लं कृपोऽकृपीटादिषु' (२।३।९९) र०ल० ।
[श्वःश्रेयसम] शोभनं श्रेयः । 'निसश्च श्रेयसः' (७।३।१२२) अतसमासान्तः ।
[श्वोवसीयसम वसु मांडणीयइ । वसु विद्यते यत्र तत् । 'तदस्याऽस्त्यस्मिन्निति मतुः' (७।२।१) मतुप्र०→मत् । प्रकृष्टं वसुमत् । 'गुणाङ्गाद् वेष्ठेयसू' (७।३।९) ईयसुप्र० ईयस् । 'विन्-मतोर्णीष्ठेयसौ लुप्' (७।४।३२) मतुलोपः । 'त्रन्त्यस्वरादेः' (७।४।४३) उलोपः । श्वःकल्पे भवं = श्वोवसीयसम् । 'श्वसो वसीयसः' (७।३।१२१) अत्समासान्तः ।।छ।।
डस्युक्तं कृता ।।३।१।४९।। [डस्युक्तम्] + डसिना उक्तं = डस्युक्तम् । [कृता] करोतीति कृत्, तेन = कृता । [कुम्भकारः] कुम्भं करोतीति कुम्भकारः ।
[शरलावः] शर 'लूग्श् छेदने' (१५१९) लू । शरं लुनातीति । 'भावा-ऽकोंः ' (५।३।१८) घञ्प्र०→अ । 'नामिनोऽकलि-हलेः' (४।३।५१) वृद्धिः औ । ‘ओदौतोऽवाव्' (१।२।२४) आव् ।
[अग्निचित्] अग्नि चिंगट् चयने' (१२९०) चि । अग्नि चिनोतीति । 'अग्नेश्चेः' (५।११६४) क्विप्प० । 'हस्वस्य तः पित्कृति' (४।४।११३) तोऽन्तः । 'अप्रयोगीत्' (११।३८) विप्लोपः ।
[सोमसुत्] सोम ‘डुंग्ट् अभिषवे' (१२८६) षु । 'षः सोऽष्ट्यै-ष्ठिव-ष्वष्कः' (२।३।९८) सु । सोमं सुनोतीति । 'सोमात् सुगः' (५।१।१६३) क्विप्प० । 'हस्वस्य तः पित्कृति' (४।४।११३) तोऽन्तः । ‘अप्रयोगीत्' (१।१।३७) क्विप्लोपः ।
[अन्यथाकारं भुङ्क्ते] अन्यथाकरणं पूर्वम् । 'अन्यथैवं-कथमित्थमः कृगोऽनर्थकात्' (५।४।५०) ख्णम्प्र०→अम् । 'नामिनोऽकलि-हलेः' (४।३।५१) आर् | ॐ श० म० न्यासानुसन्धाने - न विद्यते द्वा = संशयोऽस्येति व्युत्पत्त्याऽद्वा धर्मी उच्यते । न अद्वा-अनद्वा, संशयितः पुरुषः, ससंशयः
पुरुषो वा अनद्वा पुरुषः । P + डसिना = पञ्चम्यन्तेन उच्यते स्म ।