Page Text
________________
पत्रास्तिकावः । अत्रे शब्दज्ञानार्थरूपेण त्रिविधाऽभिधेयता समयशब्दस्य लोकालोकविभागवाभिहितः;
समवाओ पंचण्डं समउत्ति जिणुत्तमेहिं पण्णत्तं । सो व हवदि लोओ तत्तो अमिओ अलोओं खं ॥३॥
समवायः पंचाना समय इति जिनोत्तमैः प्राप्त ।।
स एव भवति लोकस्ततोऽमितोऽलोकः खं ॥३॥ तत्रे च पञ्चानामस्तिकायानां समो मध्यस्थो रागद्वेषाम्यामनुपहतो वर्णपदवा
(उपोद्घातः) तद्यथा-प्रथमतस्तावत् “इंदसयवंदियाण" मित्यादिपाठकमेणैकादशोत्तरशतगाथाभिः पञ्चास्तिकायषड्व्यप्रतिपादनरूपेण प्रथमो महाधिकारः, अथवा स एवामृतचन्द्रटीकाभिप्रायेण व्यधिकशतपर्यन्तश्च । तदनन्तरं "अभिवंदिऊण सिरसा, इत्यादि पश्चाशद्राथामिः सप्ततत्वनवपदार्थव्याख्यानरूपेण द्वितीयो महाधिकारः। अथ स एवामृतचन्द्रटीकाभिप्रायेणाष्टावरवारिंशदाथापर्यन्तश्च । अथानन्तरं जीवस्वभावो इत्यादि विंशतिगाथाभिर्मोक्षमार्गमोक्षस्वरूपकथनमुख्यत्वेन तृतीयो महाधिकार इति समुदायेनैकाशीत्युत्तरशतगाथाभिर्महाधिकारत्रयं ज्ञातव्यं । तत्र महाधिकारे पाठक्रमेणान्तराधिकाराः कथ्यन्ते । तद्यथा-एकादशोत्तरशतगाथामध्ये "इंदसय " इत्यादि गाथासप्तकं समयशब्दार्थपीठिकाव्याख्यानमुख्यत्वेन । तदनन्तरं चतुर्दशगाथाद्रन्मपीठिकाव्याख्यानेन । अथ गाथापञ्चकं कालद्रव्यमुख्यत्वेन, तदनन्तरं त्रिपश्चाशद्गाथा जीवास्तिकायकथनरूपेण । अथ गाथादशकं पुद्गलास्तिकायमुख्यत्वेन, तदनन्तरं गाथासप्तकं धर्माधमर्मास्तिकायव्याख्यानेन । अथ गाथासप्तकमाकाशास्तिकायकथनमुख्यत्वेन, तदनन्तरं गाथाष्टकं चूलिकोपसंहारव्याख्यानमुख्यत्वेन कथयतीत्यष्टभिरन्तराधिकारैः पञ्चास्तिकायषड्द्रव्यप्ररूपणप्रथममहाधिकारे समुदायपावनिका । तत्राष्टान्तराधिकारेषु मध्ये प्रथमतः सप्तगाथाभिः समय शब्दापीठिका कथ्यते-तासु सप्तगाथासु मध्ये गाथाद्वयेनेष्टाधिकृताभिमतदेवतानमस्कारो मङ्गलार्थः । अब गावात्रयेण पशास्तिकायसंक्षेपव्याख्यानं, तदनन्तरं एकगाथया कालसहितपनास्तिकायाना द्रव्यसंझा, पुनरेकगाथया संकरव्यतिकरदोषपरिहारमिति समयशब्दार्थपीठिकायां स्थात्रयेण समुदायपातनिका ।।
अथ गाथापूर्वार्द्धन शब्दज्ञानार्थरूपेण त्रिधाभिधेयता ममयशब्दस्य, उत्तरार्धेन तु लोकालोककर कहा जाता है। अर्थसमय वह है जो भगवत्प्रणीत है ॥ २ ॥ आगे शब्द, शान, अर्थ
१ अत्र समयब्याख्यायां समयसन्दस्य शम्बज्ञानार्थभेदेन पूर्वोक्तमेव त्रिविषव्याख्यानं विवियते, पञ्चानां जीवाचस्तिकायानां प्रतिपादको वर्णपदवाक्यरूपो वादः पाठः शब्दसमबो द्रव्यापम इति यावत। तेषां पचाना सियालोदयाभावे सति संशय-विमोह-विभ्रम-रहितत्वेन सम्यग् यो बोषनिर्णयो निश्चयो ज्ञानसमयोऽर्थपरिच्छिति वश्रतरूपो भावागम इति यावत् । तेन द्रव्यागमरूपसमयेन वाच्यो भाववतरूपज्ञानसमयेन परिवेषः पञ्चानामस्तिकायानां समूहः समय इति हि मन्यते । तत्र शब्दसमयापारेण ज्ञानसमयप्रसिद्धयर्थ समयोऽत्र व्याख्यातु प्रारम्बः. २ त्रिषु समयेषु ।
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
| SR No. | 002941 |
| Book Title | Panchastikaya |
| Original Sutra Author | Kundkundacharya |
| Author | |
| Publisher | Shrimad Rajchandra Ashram |
| Publication Year | 1969 |
| Total Pages | 294 |
| Language | Sanskrit, Hindi |
| Classification | Book_Devnagari & Philosophy |
| File Size | 18 MB |