SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 200
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ पञ्चास्तिकायः। १६३ कालः । जीवपद्गलपरिणामावच्छिद्यमानपव्यत्वेन तत्परिणामान्यथानुपपत्याऽनुमीयमानद्रव्यत्वेनाप्रैवांतर्भावितः ॥१०२॥ इति कालद्रव्यव्याख्यानं समाप्तम् । तदवबोधफलपुरस्सरः पञ्चास्तिकायव्याख्योपसंहारोऽयम् ;एवं पवयणसारं पंचत्थियसंगहं वियाणित्ता । जो मुयदि रागदोसे सो गाहदि दुक्खपरिमोक्खं ॥१०३॥ एवं प्रवचनसारं पञ्चास्तिकायसंग्रहं विज्ञाय । यो मुञ्चति रागद्वषो स गाहते दुःखपरिमोक्षं ॥ १०३॥ न खलु कालकलितपश्चास्तिकायेभ्योऽन्यत् किमपि सकलेनाऽपि प्रवचनेन प्रतिपाद्यते । ततः प्रवचनसार एवायं पञ्चास्तिकायसंग्रहः । यो हि नामामुं समस्तवस्तुतत्त्वाभिधायिविशुद्धदर्शनज्ञानस्वभावशुद्धजीवास्तिकायप्रभृतिपंचास्तिकायानां बहुप्रदेशप्रचयत्वलक्षणं कायत्वं यथा विद्यते न तथा कालाणूनां "लोगागासपदेसे एक्केक्के जे ठिया हु एक्केका । रयणाणं रासीमिव ते कालाणू असंखदव्वाणि" इति गाथाकथितक्रमेण लोकाकाशप्रमितासंख्येयद्रव्याणामपीति । अत्र केवलज्ञानादिशुद्धगुणसिद्धत्वागुरुलघुत्वादिशुद्धपर्यायसहित गद्धजीवद्रव्या यानि यानीति भावः ॥ १०२॥ एवं कालस्य द्रव्यास्तिकायसंजाविधिनिषेधव्याख्यानेन पंचमस्थले गाथासूत्रं गतं । अथ पंचास्तिकायाध्ययनस्य मुख्यवृत्त्या तदंतर्गतशुद्ध जीवास्तिकायपरिझानस्य वा फलं दर्शयति;-एवं पूर्वोक्तप्रकारेण वियाणित्ता विज्ञाय पूर्व। कं? पंचथियसंगहं पंचास्तिकायसंग्रहनामसंझं प्रथं । किंविशिष्टं ? पवयणसारं प्रवचनसार पंचास्तिकायषड्द्रव्याणां संक्षेपप्रतिपादकत्वाव मुख्यवृत्त्या परमसमाधिरतानां मोझमार्गत्वेन सार. भूतस्य शुद्धजीवास्तिकायस्य प्रतिपादकत्वाद्वा द्वादशांगरूपेण विस्तीर्णस्यापि प्रवचनस्य सारभूतं असंख्यात प्रदेश हैं, असंख्याते ही कालाणु हैं, अतः लोकाकाशके एक एक प्रदेशपर एक एक कालाणु रहता है । इसी कारण इस पंचास्तिकाय प्रथमें कालद्रव्य कायरहित होने के कारण इसका मुख्यरूपसे कथन नहीं किया । यह कालद्रव्य इन पंचास्तिकायोंमें गर्भित होता है, क्योंकि जीव पुद्गलके परिणमनसे समयादि व्यवहारकाल जाना जाता है। जीव पुद्गलोंके नवजीर्णपरिणामों के विना व्यवहारकाल नहीं जाना जाता है। यदि व्यवहारकाल प्रगट जाना जाय तो निश्चयकालका अनुमान होता है। इस कारण पंचास्तिकायमें जीव-पुद्गलोंके परिणमनद्वारा कालद्रव्य जाना ही जाता है। कालको इसलिये ही इन पंचास्तिकाोंमें गर्भित जानो। यह कालद्रव्यका व्याख्यान पूरा हुआ ॥ १०२ ।। अब पंचास्तिकायके व्याख्यानसे ज्ञान-फल होता है सो दिखाते हैं;-[यः ] जो निकटभव्य जीव [ एवं ] पूर्वोक्तप्रकारसे [ पञ्चास्तिकायसग्रहं प्रवचनसारं ] पंचास्तिकायके संक्षेपको अर्थाद द्वादशांगवाणीके रहस्यको [विज्ञाय ] भले प्रकार जानकर [ रागद्वेषौ । इष्ट १ पञ्चास्तिकायमध्ये कालांतरभावः २ सिद्धांतेन. १ कथ्यते. ४ पञ्चास्तिकायसंग्रहम् । Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
SR No.002941
Book TitlePanchastikaya
Original Sutra AuthorKundkundacharya
Author
PublisherShrimad Rajchandra Ashram
Publication Year1969
Total Pages294
LanguageSanskrit, Hindi
ClassificationBook_Devnagari & Philosophy
File Size18 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy