Page Text
________________
महोपाध्यायमेघविजयगणिरचित रचेली पट्टावलीनी अनपूर्तिरूपे आलेखायेली छ; अने ढूंकमां घटनाओनो क्रम सालवार आपवा प्रयत्न करेलो छे. आवी पट्टावली आवा कवित्व दृष्टिए आलेखायेला काव्यमा पूरक बने ए हेतुथी परिशिष्टरूपे आपेली छे.
२. कविनो परिचय श्रीमेघविजय उपाध्यायनो जन्म, स्थान के गृहस्थावस्थानो परिचय क्यांईथी जाणी शकातो नथी, तेम तेमना श्रमण जीवनमांनी बीजी कोई पण माहिती मळती नथी.
तेओए पोतानी प्रत्येक कृतिओना अंते प्रशस्ति रची छे; जेमा पोतानुं नाम, गुरु श्रीकृपाविजयतुं नाम अने श्रीविजयप्रभसूरि प्रति भक्ति-अतिरेक दर्शावती पंक्तिओ मळी आवे छे. श्रीविजयप्रभसूरिए तेमने उपाध्यायपद आपेलुं तेथी तेमनी प्रति तेओ आ प्रकारे कृतज्ञता दर्शावता, एम जणाई आवे छे.
तेओ साहित्यना प्रखर अभ्यासी महाकवि हता; ए तेमनी अनेक काव्यरचनाओथी जणाई आवे छे. किरात, माघ, नैषध, मेघदूत आदि काव्यना सतत वाचनथी तेमने समस्त काव्यो कंठस्थ हशे, ए तेमनी ते ते काव्योनी समस्यापूर्तिओथी मालम पडी आवे छे. तेओ दर्शन-तत्त्वज्ञानना पंडित हता; ए तेमना 'युक्तिप्रबोध नाटक' परथी जणाई आवे छे. ए नाटकमां तेमणे ते वखतना प्रधानतः दिगंबर मतानुयायी बनारसीदासना सिद्धांतोनुं आवेशपूर्वक खंडन कर्यु छे अने तेथी इतरदर्शनोना खंडनात्मक दृढमार्गने मूकीने जैनदर्शनना नवीनमत संस्थापकनुं युक्तिपूर्वक खंडन करवानो नवीन मार्ग अपनाव्यो छे. व्याकरणमा तेमणे 'हैमकौमुदी' अपर नाम 'चंद्रप्रभा' रचीने श्रीहेमचंद्रसूरिनी 'सिद्धहेमचन्द्रशब्दानुशासन-लघुवृत्ति' ने गोठवी सरळ अने विशद बनाववानो प्रयत्न कर्यो छे. ए सिवाय तेमणे एथी नानी 'लघुप्रक्रिया' अने तेथी ये नानी 'हेमशब्दचन्द्रिका' रचीने वैयाकरण तरीकेनी ख्याति उज्वळ बनावी छे. सौथी ध्यान खींचे तेवा तेमना ज्योतिविषयक अभ्यासने लगता ग्रंथो छे. जैन आचार्योमांथी श्रीभद्रबाहुए रचेली फळादेश विषयक ‘भद्रबाहुसंहिता' अने श्रीकालकाचार्य रचेली 'कालकसंहिता'नां नामो मळे छे, पण हस्तरेखाना विषयमा 'हस्तसंजीवन' जेवू स्पष्ट अने विस्तारयुक्त संस्कृतनी विस्तृत टीका साथे बीजा कोईए आलेखेलुं जणातुं नथी. ते सिवाय 'उदयदीपिका', 'वर्षप्रबोध', 'प्रश्नसुंदरी' वगेरे ग्रंथो तो ज्योतिष्ना विशिष्ट अभ्यासी तरीकेनुं तेमनुं अपूर्व कौशल बतावी आपे छे. तेओ अध्यात्मविषयना पण मोटा विद्वान् हता ए तेमना 'मातृकाप्रसाद' अने 'अहंद्गीता' वगेरे ग्रंथोथी जाणी शकाय छे. तेमनुं 'सप्तसंधान महाकाव्य' तो एक अद्भुत ग्रंथ छे; जेमांथी सात महापुरुषोनां चरित्रो एक ज पद्यमाथी सात अर्थ द्वारा नीकळे छे; ए तेमनो अनेकार्थक शब्दभंडोळ बतावी आपे छे.
तेओ गुजराती भाषाना पण सिद्धहस्त कवि-लेखक छे; ए तेमनी केटलीक गुजराती कृतिओ उपरथी जाणी शकाय छे.
आम तेओ प्रतिभाशाली कवि, स्फुरन्मति दार्शनिक, प्रयोगविशुद्ध वैयाकरण, समयज्ञ ज्योतिषी, आध्यात्मिक आत्मज्ञानी हता; ए तेमना ग्रंथोमांनां तद्विषयक आलेखनो परथी जाणी शकाय छे.
तेओ उपा० यशोविजय अने उपा० विनयविजयना समकालीन विद्वान् हता, छतां एक बीजाये क्याई कोईनुं नाम उल्लेख्युं नथी; तेथी जैन परंपरामा चाली आवती नाम न उल्लेखवानी रूढिथी जाणी शकाय छे के तेओ पण तेमना जेवा ज समर्थ हृता अने तेथी समान सामर्थ्यना कारणे एक बीजाने न उल्लेख्या होय ए स्वाभाविक लागे छे.
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
| SR No. | 002784 |
| Book Title | Digvijaya Mahakavya |
| Original Sutra Author | Meghvijay |
| Author | Ambalal P Shah |
| Publisher | Singhi Jain Shastra Shiksha Pith Mumbai |
| Publication Year | 1949 |
| Total Pages | 184 |
| Language | Sanskrit, Hindi |
| Classification | Book_Devnagari & Literature |
| File Size | 12 MB |