SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 362
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ ३२४ हरिवंशपुराणे अच्युतार्यवती चापि गान्धारी निवृतिः परा । दण्डाध्यक्षगणश्चापि दण्डभूतसहस्रकम् ॥६५।। भद्रकाली महाकाली काली कालमुखी तथा । एवमाद्याः समाख्याता विद्या विद्याधरेशिनाम् ॥६६।। एकपर्वा द्विपर्वा च त्रिपर्वा दशपर्विका । शतपर्वा सहस्राख्या लक्षपर्वावलक्षिता ॥६॥ उत्पातिन्यश्च ताः सर्वास्निपातिन्यस्तथापि च । धारिण्यन्तर्विचारिण्यो जलाग्निगतिदक्षिणाः ॥६८॥ निःशेषेषु निकायेषु नानाशक्तिसमन्विताः । नानामगनिवासिन्यो नानौषधिविदस्तथा ॥६९॥ सर्वार्थसिद्धा सिद्धार्था जयन्ती मङ्गला जया । संक्रामिण्यः प्रहाराणामशय्याराधनी तथा ॥७॥ विशल्यकारिणी चैव व्रणसंरोहिणी तथा । सवर्णकारिणी चैव मृतसंजीवनी परा ॥७॥ सर्वाः परमकल्याण्यः सर्वा मन्त्रपरिष्कृताः। सर्वविद्याबलैर्युकाः सर्वलोकहितावहाः ॥७२॥ सर्वाः पठित विद्यास्ता विद्या दिव्यौषधिस्तथा । धरणो लमये तस्मै ददौ विनमयेऽप्यसौ ॥७३॥ धरणेन्द्रवितीणे च विजयाधे धराधरे । नमिर्दक्षिणमागेऽस्थादुत्तरे विनमिस्तथा ॥७॥ नानाजनपदोपेतौ मित्रवान्धवसंस्तुतौ । सुखेन तस्थतुर्वीरौ तौ श्रेण्योरुभयोरुमौ ॥७५॥ ओषधीश्चापि विद्याश्च सर्वेभ्यो ददतुश्च तौ । विद्यानिकायसंज्ञाभिः ख्याताः विद्याधराश्च ते ॥७६॥ गौरीणां गौरिका वेद्या मनूनां मनुनामकाः । गान्धारीणां च गान्धारा मानवीनां च मानवाः ॥७७॥ कौशिकीनां च विद्यानां वेद्याः कौशिकनामकाः । भमितुण्डकविद्यायां भूमितुण्डाः प्रभाषिताः ॥७॥ तथैव मूलवीर्यास्तु मूरवीर्यकखेचराः । शङ्कुकानां च विद्यानां शङ्खकाः खेचराः स्मृताः ॥७९॥ विद्यानां पाण्डुकीनां च पाण्डुकेयाः प्रभाषिताः । कालाः कालकविद्यानां स्वपाकानां स्वपाकजाः ॥८॥ मातङ्गीनां च विद्यानां मातङ्गा नामतो मताः । पर्वतानां च विद्यानां पार्वतेयाः खचारिणः ॥८॥ वंशालयानां विद्यानां वंशालयगणः स्मृतः । पांशुमूलकविद्यानां विज्ञेयाः पांशुमूलिकाः ॥८२॥ विद्यानां वृक्षमूलानां खेचरा वार्भमूलिकाः । एवं ते क्रमशः प्रोक्ता निकायानां खचारिणः ॥८३॥ दशोत्तरशतं तेषां नगराणि खगामिनाम् । षष्टिरुत्तरमागे स्युः पञ्चाशद्दक्षिणे पुनः ॥४४॥ सहस्रक, भद्रकाली, महाकाली, काली और कालमुखी-इन्हें आदि लेकर विद्याधर राजाओंकी अनेक विद्याएँ कही गयी हैं ।।६२-६६।। इनके सिवाय एकपर्वा, द्विपर्वा, त्रिपर्वा, दशपर्वा, शतपर्वा, सहस्रपर्वा, लक्षपर्वा, उत्पातिनी, त्रिपातिनी, धारिणी, अन्तर्विचारिणी, जलगति और अग्निगति ये विद्याएं समस्त निकायोंमें नाना प्रकारकी शक्तियोंसे सहित हैं, नाना पर्वतोंपर निवा वाली हैं एवं नाना ओषधियोंकी जानकार हैं ।।६७-६९।। सर्वार्थसिद्धा, सिद्धार्था, जयन्ती, मंगला, जया, प्रहारसंक्रामिणी, अशय्याराधिनी, विशल्यकारिणी, व्रणरोहिणी, सवर्णकारिणी और मृतसंजीवनी-ये सभी विद्याएँ परम कल्याणरूप हैं, सभी मन्त्रोंसे परिष्कृत हैं, सभी विद्याबलसे युक्त हैं, सभी लोगोंका हित करनेवाली हैं। ये ऊपर कही हुई समस्त विद्याएँ तथा दिव्य ओषधियाँ धरणेन्द्रने नमि और विनमिको दी ॥७०-७३।। धरणेन्द्र के द्वारा दिये हुए विजया पर्वतकी दक्षिण श्रेणीमें नमि रहता था और उत्तर श्रेणी में विनमि निवास करता था ॥७४॥ नाना देशवासियोंसे सहित एवं मित्र तथा बन्धुजनोंसे परिचित दोनों वीर विजयार्धको दोनों श्रेणियोंमें सुखसे निवास करने लगे ॥७५|| इन दोनोंने सब लोगोंको अनेक ओषधियां तथा विद्याएँ दी थी इसलिए वे विद्याधर उन्हीं विद्या-निकायोंके नामसे प्रसिद्ध हो गये ॥७६|| जैसे गौरी विद्यासे गौरिक, मनुसे मनु, गान्धारीसे गान्धार, मानवीसे मानव, कौशिकोसे कौशिक, भूमितुण्डकसे भूमितुण्ड, मूलवीर्यसे मूलवीर्यक, शंकुकसे शंकुक, पाण्डु कोसे पाण्डुकेय, कालकसे काल, श्वपाकसे श्वपाकज, मातंगोसे मातंग, पर्वतसे पार्वतेय, वंशालयसे वंशालय गण, पांशुमूलसे पांशुमूलिक और वृक्षमूलसे वार्भमूल-इस प्रकार विद्यानिकायोंसे सिद्ध होनेवाले विद्याधरोंका क्रमसे उल्लेख किया ।। ७७-८३ ।। विद्याधरोंकी कुल नगरियां एक सौ दश दश हैं, उनमें उत्तर भागमें १. अच्युतावती ग.। २. अशब्दाराधिनी ख. । Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
SR No.001271
Book TitleHarivanshpuran
Original Sutra AuthorJinsenacharya
AuthorPannalal Jain
PublisherBharatiya Gyanpith
Publication Year2003
Total Pages1017
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari, Literature, & Story
File Size26 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy