Book Title: Sanskruti Nirmata Yugadideva
Author(s): Shantilal K Shah
Publisher: Z_Vijay_Vallabh_suri_Smarak_Granth_012060.pdf
Catalog link: https://jainqq.org/explore/212114/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMskRti nirmAtA yugAdideva zrI zAMtilAla khemacaMda zAha, bI. e. bhAratIya saMskRti meM bhagavAn RSabhadeva kA sthAna anokhA hai| jaMgala meM maMgala kara mAnava ko unhoMne mAnavatA kI sabhyatA pradAna kii| pazusamAjavat viSayasukha aura peTa pAlane meM hI apane ko kRtArtha mAnane vAle mAnava ko AtmA ke amara khajAne kA patA unhoMne btaayaa| saMskRti kI unhoMne eka aisI majabUta nIMva DAlI ki usa para yugayuga taka sabhyatA kA prAsAda khar3A ho skaa| kevala tattvajJAna kI hI sudhA unhoMne nahIM barasAI, pratyuta vyavahAra ko bhI unhoMne pradhAnatA dii| vyavahAra kI saMpUrNa upekSA kara kore nizcaya kI bAteM karanevAloM ko yaha bhalIbhAMti samajhanA cAhie ki nizcaya ko saMpUrNatayA samajhanevAle eka mahAn mAnava ne hI vyavahAra kA nirmANa kiyA hai| saba dharmoM kI jar3a to eka hI hai, hara pantha usakI eka eka DAlI hai| yaha jar3a hai Rssbhdev| duniyA ke sAre dharma, karma, vyavahAra, jJAna, dhyAna, rIti, nIti ke ve nirmAtA haiN| unheM apanAkara hama alaga alaga nAma dete haiM, kintu vastu to vahI hai| vaidika loga viSNu ke cauvIsa avatAra mAnate haiN| unameM AThavA~ krama RSabhadeva kA hI hai| isa AThaveM avatAra meM unhoMne paramahaMsa kA mArga btaayaa| unake pitA kA nAma nAbhi rAjA aura mAtA kA nAma marudevI likhA hai| bhAgavata ke paMcama skaMdha meM bar3e vistAra ke sAtha RSabhadeva kA jIvana hai| RSabhadeva kA upadeza bhI hameM tIrthakaroM ke upadeza-sA mAlUma hogaa| rajoguNI logoM ko mokSamArga batAne ke liye yaha avatAra hai| nagarapurANa ke bhavAvatAra nAmaka caudahaveM zataka meM kahA hai| kulAdibIjaM sarveSAM, prathamo vimlvaahnH| cakSuSmAn ca yazasvI cA'bhicaMdro'tha prasenajit / marudevazca, nAbhizca, bharate kulsttmaaH| aSTamo marudevyAM tu nAbherjAta urukrmH|| bhAgavatapurANa meM sAta kulakaroM ke sthAnapara sAta avatAra kI kalpanA kara aAThaveM avatAra ke rUpa meM RSabhadeva ko mAnA hai| jaMgala meM maMgala jaMgala meM rahanevAle, per3a-paudhoMpara jIvana basara karane vAle mAnava ko asi, masi aura kRSi kA mahattva samajhAkara sabhyatA ke mArgapara lAnevAle RSabhadeva haiN| kRSipradhAna bhAratavarSa ke uddhAra kA mArga unhoMne usa kAla meM samajhAyA jaba naisargika kAmapUrti aura udarabharaNa ke sivAya aAdamI kucha soca hI nahIM sakatA thaa| dina ba dina per3a ghaTane lge| phaloM para nirvAha honA muzkila mAlUma hone lgaa| jaMgalI pazutroM ke kAraNa jIvana meM saMrakSaNa na thaa| yugala paidA hotA thA jisameM bAla aura bAlikA hote the / javAnI meM vahI pati-patnI bana saMtAna paidA karate the| ve RSabhadeva the ki jinhoMne prathama lagnavidhi kA nirmANa kiyaa| lagna Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAcArya vijayavallabhasUri smAraka graMtha arthAt viSaya vAsanA kA niyamana hI nahIM kintu lama yAnI do jIvoM kI paraspara kalyANa ke nimitta samarpaNa kI bhAvanA / vivAha prathA kA prAraMbha tabhI se huaa| khetI kA mahattva baila para nirbhara hai| RSabhadeva ne yaha bAta spaSTa kara janatA ko vRSabha kA mahattva smjhaayaa| bailoM ko naSTa hone se bcaayaa| isIse saMbhavataH logoM ne unheM vRSabhadeva-RSabhadeva ke nAma se phcaanaa|' jaba logoMpara saMkaToM kI paraMparA Ane lagI, taba kiMkartavyamUDha banI huzrI janatA ne apanI icchA se apane liye RSabhadeva ko rAjA cunA / rAjA bananepara vyakti saMpUrNatayA prajA kA sevaka banatA hai, yaha bAta RSabhadeva ne siddha kI / 'hA' kAra 'mA' kAra aura 'dhik' kAra kI nIti kA aMkuza aba janatA para na rahane ke kAraNa rAjadaMDa dvArA unhoMne logoM ke duzmanoM kA damana kiyaa| kumbhakAra, luhAra, citrakAra, julAhA, aura hajAma ina pA~ca kArIgaroM kI sRSTi kii| puruSoM kI 72 kalAe~, striyoM kI 64 kalAe~ aura brAhmI pramukha 18 lipiyA~ unhoMne pracArita kii| isa prakAra jaba loga sukha cainase jiMdagI basara karane meM samartha hue, taba unhoMne AtmajJAna kI ora janatA ko khIMcA / sunake putroM meM sabase bar3A bharata thA aura anya 100 putra the / brAhmI aura suMdarI ye do kanyAe~ thI / rAjabhAra unapara DAlakara ve muni bane / muni banane ke liye Asakti tor3anA jarUrI hai, isaliye unhoMne "varasIdAna" diyA / eka varSa taka yAcakoM ko saMtuSTa karanevAlA mahAn dAna dene ke pazcAt ve muni bne| kitane hI rAjA, sAmaMtAdi unake sAtha muni bne| muni ke mahAn ugra yama niyamoM ke pAlana meM unheM eka varSa taka zuddha AhAra na mila sakA / anta meM vaizAkha zudi 3 ke dina unake prapautra zreyAMsakumAra ne hastinApura meM unheM ikSurasa dekara pAraNA karavAyA / pUrNajJAna kA sAkSAtkAra pAne para samovasaraNa meM jaba ve virAjamAna ho upadeza dete the taba cAroM ora ke logoM ko ve hamArI ora mukha kara hI bola rahe haiM, aisA pratIta hotA thaa| isase hI caturmukhI brahma ke rUpa meM loga unheM mAnane lage / aSTApada parvata ke Upara unakA nirvANa huaaa| yaha vahI pahAr3a hai jise loga kailAsa bhI kahate haiN| usake Upara nirmita RSabhadeva ke smAraka kI rakSA ke liye bharata cakravarti ne pATha sIDhiyA~ banavAI, isaliye use aSTApada kahate haiM / aAja ke bahuta se dezoM ke nAma RSabha deva ke putroM ke nAma para se hI haiN| RSabhadeva zrAdima tIrthakara the, isI liye 'zrAdama' ke nAma se zrAdi puruSa ko loga pahacAnate haiN| sUryavaMza kI utpatti inhIMse hai RSabhadeva bharata sUryayazA caMdravaMza kI utpatti bhI inhIMse RSabhadeva bAhubalI caMdrayazA Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMskRti nirmAtA yugAdideva tApasoM kI utpatti jaba RSabhadeva ko eka varSa taka zuddha AhAra na milA taba unake sAtha ke dIkSita sAmaMtAdikoM ne kaMda, phalAdi para nirvAha karanA zurU kiyA, yahA~ se hI tApasoM kI paraMparA clii| brAhmaNoM kI utpatti bharata rAjA ne cakravarti banane ke liye bhAiyoM para AkramaNa kiyaa| bhAI RSabhadeva ke pAsa gye| yogIzvara ke pAsa ve bhI yogI bne| zaramiMdA banakara bharata bhAiyoM se kSamA mAMgane aura unako annapAna dene gyaa| "sAdhu ko apane liye banA huaA anna aura rAjapiMDa tyAjya hai" yaha RSabhadevajI se sunakara usane suzrAvakoM ko (zuddha-AcAra-vicAravAn jJAnI logoM ko) jimAnA zurU kiyaa| ve hamezA bharata ko AzIrvAda se sAvadhAna karate "jIto bhvaan| vardhate bhayaM / tasmAt mA hana, mA hn|" 'mA hana'kA upadeza denevAle ye mAhana yA brAhmaNa bane / unake lie itara zabda vuDhsAvayA bhI anuyoga dvAra meM hai| yajJopavIta kI utpatti rAjabhojanAlaya meM bhojana karanevAloM kI saMkhyA dina ba dina bar3hane lagI, taba bharata rAjA ne kAkiNI ratna se 'darzana-jJAna-caritra' ye ratnatrayI kI nizAnI ke rUpa meM tIna rekhAe~ kii| kAkiNI ratna ke abhAva se sUryayazA ne sone kI, bAda meM caMdrayazA ne rUpe kI janeU karAI jo Aja sUtra kI banatI hai / vedoM kI utpatti jJAnI mAhaNoM ne RSabhadeva kI vANI ko gUMthakara cAra vedoM kI racanA kI-1 saMsAra darzana, 2 saMsthAnaparAmarza, 3 tattvAvabodha, 4 vidyAprabodha / kAlAnukrama se 8 veM tIrthakara ke bAda jIvahiMsA se yukta naye vedoM kI racanA kI gii| agnihotrI aura agnipUjA "agnimukhA vai devAH" yaha zruti RSabhadeva ke nirvANa ke bAda pracalita huI, kAraNa unakI citA ko agni lagAne kA sammAna agnikumAra deva ko milaa| isa vakta usa citA meM se agni lenevAle brAhmaNa agnihotrI khlaaye| usa agni ko kAyama rakhakara use pUjane lge| amipUjA kA yahI rahasya hai| sAMkhyamata RSabhadeva bharata marIci tridaMDI (saMnyAsI banA huA) marIci ke ziSya-kapilamuni kapilamuni ke ziSya-AsurI zrAsurI ke ziSya-zaMkha (sAMkhya mata ke sthApaka) Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AcArya vijayavallabhasUri smAraka graMtha arabastAna meM mUrtipUjA hajarata paigaMbara ke jIvana meM hama par3hate haiM ki kAbA ke maMdira meM 36000 mUrtiyA~ pUjI jAtI thiiN| saMzodhaka kahate haiM ki mUrtipUjA jainiyoM se pracalita hai| RSabhadeva ke putra bAhubalI takSazIlA ke rAjA the| RSabhadeva ne usa tarapha vihAra kiyA huA hai| 'islAma' zAMti kA paryAyavAcI hai| cAMdatArA kA cihna siddhazilA ke rUpa meM jaina hamezA mAnate haiN| makkAzarIpha ke kisI kSetra meM jIvahiMsA kI manAI hai| mahAdeva mahAdeva kI mAnyatA ke bAre meM tathA svarUpa yA caritra ke bAre meM jo purANoM meM kathAeM haiM unakA samanvaya karanA bar3A kaThina hai| naMdikezvara kI utpatti bhI viramaya paidA karatI hai| kyA RSabhadeva hI mahAdeva ke rUpa meM to nahIM mAne jAte hoMge ? vRSabha para mahAdevajI baiThate haiM isase bhI zAyada yahI artha to nahIM abhipreta hogA? prAcArya mAnatuMga ThIka hI kahate haiM "buddhastvameva vibudhaarcitbuddhibodhaat| tvaM zaGkaro'si bhuvanatrayazaGkaratvAt / / dhAtA'si dhIrazivamArgavidhervidhAnAt / vyaktaM tvameva bhagavan puruSottamo'si ||" M eena KARISM HAANTRA Sanel SOCIENCE PARDA H alRMANAVARAN RETREES NONOCOM. in/ MONDONESIAMEND ANUARY