Jain Dharm Prakash 1923 Pustak 039 Ank 09

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha
Catalog link: https://jainqq.org/explore/533459/1

Page #1

પુસ્તક ૩૯ મુ
ખ્ખુ કે ૯ મા.
શ્રી
જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
સર્ષિક મૂલ્ય રૂા. ૧-૮-૦ સ્ટેજ ૫૦-૪-૦
REGISTERED No. B. 156.
अनुक्रमणिका.
૧ નૂતન વર્ષ. (પદ્ય) રા સ દર. ૨ દીવાળી દર્શન. (પ)
Page #2

जनार्थ एकमसिद्धि चा
.
ન
મન માં નામ
ગાથા પાંતર-વિભાગ ૨ ને. વરસાદ લાન વિભાગ ત્યાવૃત્તિ ત્રીજી. કાલાકા પુરા ભાખરી ---- (આવૃત્તિ ત્રીજી થી દૂર ના લ ન કના સાથે. રીક્ષા નું રહે
ને ધૃવ પ્રકાશમાંથી )
શ્રી ત્રણે શલાકા પુરૂષ ચિત્ર ભાષાંતર.
こ ની વાત એ માર માર પણ અપત્તિ બીજી
“ શ્રી ઉત્તરાધ્યયન તંત્ર, મૂળ, સાથે, કથા ૨. તૈયાર થાય છે.
સંહિત,
૧૧. શ્રી હેમચ`દ્રાચાય, ચરિત્ર
૧૨ શ્રી પ્રકરણ પુષ્પમાળા વિભાગ ૩ . ( નાના નાના પ્રકરણેા-સા) ૧૩ ચારે દિશાના તીર્થાની તી માળા. (સા)
-૩-૦
૩ થી ૬ આવૃત્તિ ક
સબંધ સિત્તરી પ્રકરણ. ભાષાંતર સહિત.
ગાથા ૧૨૫ અથ સહિત અને તેમાં આવેલા અનેક વિષચેાની અનુ મણિકા સાથે સભા તરફથી છપાવીને બીજી આવૃત્તિ તરીકે હાલમાં મા પાડવામાં આવી છે. કિમત ત્રણ આના
સાધુ સાધ્વીને તેમજ સંસ્થાએ વિગેરેને હેટ આપવા હાટે નકલ પ્ શ્યા. સભાના પ્રમુખ કુંવરજી આણજીએ તેમના સદ્ગત પત્ની રૂપાળી એસાથે રાખેલી છે. મંગાવનાર સંસ્થા વિગેરેએ પાસ્ટેજ એક આને મેક માં અને નાના નાના ચરિત્ર,
ઉના ૧ ય વિશ્વ કા. ૐ શકાય ચાળ. ૫ સુરપાળ ભેગા છે પાર ગત પર જ કં. ૩-૪-૦
હું તેમ કહેવ ૧૧ રતિસાર ચરિત્ર.
૬૩ નળ દમયંતી રવિ ૧૫ સરસરી
2---p
કળાવતી વિગેરેની કુધા, ૦૩૪ સરસ્વતી વિગેરેની કથા. ૦૮ કથા સ્ત્રિ - છ ગોટી થા.
*
વૈશ્વિક ઘેટી ચિત. ૧. રાજ આવ
-~-~~
0-3 -0 ૧ બ્રુના ગિ.
-~-~
ભાને કેવળ! ચરિત્ર. પ્રેમ એ લેવામાં આવશે.

Page #3

Norm
PÜTCODES AMAN
जैन धर्म प्रकाश.
---
जं कल्ले कापव्वं, तं अज्जंचिय करेहु तुरमाणा । વવિધો. મુત્યુત્તો, મગર ર્વાદ ॥ ૨॥
NY
“જે કાલે કરવું હાય ( જીલ કાય ) તે આજે અને તે પણ ઉતાવળે કર, કારણકે એક મુત્ત (એ ઘડી) પણ ઘણા વિઘ્નવાળું હોય છે, માટે બપાર સુધી પણ ખમીશ નહીં” ( વિલ`બ કરીશ નહીં.)
પુસ્તક ૩૯ મું. ] મા શિષ-સંવત ૧૯૮૯, વીર સવત ૨૮૫૦. [ ક ૯ મે.
- નૃતન વર્ષ
ગા
તાટક છ
નભમડળમાં રાવે એડ ઉગ્યો, ઉર હતા શું ગુલાબ ઉડ્યા; ગત વર્ષ દુખ્યુ. ભવ સાગરમાં, વિકસ્યાં કમળે ના સરમાં. જળનેત્ર જ્યાં સારીઢીલ કહ્યાં, ગત પણ કુકર્મ શું દુઃખ સહ્યાં; કરણી શુભ હર્ષ ભરતી, સ્મૃતિએ ગતવની ઝાંખી થતી. ભૂતકાળ ભૂલી ટાણુ આ શ્વસૂલી, વિ આત્મહા તું લે ઉજવી; ત્યજી સર્વ પ્રભુ વીર મુક્તિ વર્યાં, શુરૂ ગતમા કેવળજ્ઞાન લહ્યા. સુખસેજ થકી ઉડી જાગૃત થઇ, રમરી બીર વિમેન હર્ષિત થા શુભ એ દિન. નૂતન વનમાં, જીભથી ઝરો ગુણનાં ઝરણાં. દુઃખી ભારત ચંદ્ર પ્રભુધે પળે, સહુએ પ્રભુ તંત્ર રહ્ય કળે; વળી કર્મી પર તર છેદ કરે, જરી સ્મૃતિ પુરી સુખ ઝાંખી કરે. જળમાં સઘ નવલા વર્ષે, સુખશાંતિતણાં અમીએ વરસે; ધન ધાન્યની ઝાળથી રક હસે, રમતાં સુખી બાળક એક વસે. શુભ આશીષ સહ અભિનંદન હો, પ્રભુ મહાવીરને નિત્ય વજૈન હા; હિલથી વિષવલ્લી નિકંદન હૈ. મહિમા જૈન ધર્મ પ્રકાશ વધા. સુંદર
66
HEY
21
૧
૨
3
મ
પ્
G

Page #4

શ્રી જૈનધર્મ પ્રકાશ.
દીવાલની દશન,
( ઝીણા ઝરમર વરસે મે, ભીંજે મારી ચૂંદલડી-એ રાગ. )
આ વે વીરાંબાણ, દીવાળી ઉજવીએ, વીરગુણમાં થઈ ગુલતાન, દિવાળી ઉજવીએ.-એ ટેક આંગણથી તિમિર દૂર કરવા, ઘરધર દીપક દીપે રે; કર્મ ખસે અંતર અજવાળે, આત્મ જ્ઞાન જે દીપ–દીવાળી ક ફટાકા ફટ ફટ ફટે, ગાજે ચેલે આજે આત્મલક્ષ્મીનું પૂજન કરવા, રાચે જૈન સમાજ–દીવાળી સત્ય દયા તપ અખિલ વર્ષના, જમા તરફ સે લખીએ રે; અસત્ય હિંસા મોજમજાને, ઉધાર બાજુ લઈએ–દીવાળી સરચાં કરો આળસ ત્યાગી, નફે નુકશાન તપ રે; આત્મપડે પુન્ય અપને, દેખો બળે શું તમાસે–દીવાળી હિતકર વદીએ વેણ સુધામય, ધાણા ગોળને ચાખી, કપટ ત્યજી કરીને વ્યાપારો, દયા હૃદયમાં રાખી– દીવાળી સગાં ગૃહે ઝટ પહોંચાડો, મીઠા ભજન થાળ, જે મુનિવર સત્પાત્રે નાંખો, તો વર શ્રી માળ–દીવાળી વિરપ્રભુ મુક્તિપદ પામ્યા, ગામ કેવળજ્ઞાન રે; અંતર આતમ ના જગાવી, ઘરાએ વીરનું ધ્યાન–દીવાળી જે ક્ષણ પામ્યા જગાપિતામહ, વીર પ્રભુ નિર્વાણ તે ક્ષણ સંઘ ચતુર્વિધ ગેમ, શેક કરે નિર્વાણ –દીવાળી ધન્ય ઘડી નૂતન પરભાતે, પ્રભુ કીધ ભવનિસ્તાર; ઝેર વેરના અગ્નિ ઝા, ક્ષમા હૃદય વિસ્તાર–દીવાળી પ્રતિપળ પશુપદ પંકજ પામી, પૂએ પુન્યપ્રભાવે રે; સુંદર પ્રભુ પથ પોત પ્રવેશી, પાપના પટ જાળે–દીવાળી
સુંદર ”

Page #5

૨૬૫
કૃષ્ણ વાસુદેવે બતાવેલ છે. कृष्ठावासुदेवे बतावेल खेद.
નાથ કહે છે મુજને મનુષ્ય દુભાવે, મુજ પર જૂઠાંજ આળ ચઢાવે;
નાથ કહે છે, હુિં શુદ્ધ ચેતન રૂપે રહ્યો છું, પણ જડ જગમાં મને; ઉત્તમ પદ ઇનકાર કરી મારી, હલકી પદવી ઠરાવે- નાથ કાનુડા કપીને મારું, ઇશ્વર નામ લજાવે; જયાં ત્યાં ખેલ કરીને મુજને, નટની તુલ્ય નચાવે– નાથ ભામિનીઓ ભેળે રઝળાવી, લંપટમાં લેખાવે; કપટ પણ કહેતા નવ ચૂક્યા, ચાહન ાર ઠરાવે- નાથ પશુથકી પરણાવી મારું, જગમાં હાસ્ય કરાવે ધર્મના નામે દુકાને માંડી, ટકે ટકે વેચાવે
નાથ શંકરનો અવતાર ઠરાવી, નાગો ભૂત બનાવે મહું વ્યસન મારામાં ટેવી, ગાંજો ભાંગ કુંકા- નાથ રાક્ષસને હું વગર વિચારે, વર દઉં એમ જણાવે; બુદ્ધિશન્ય ગણીને મારૂં, ભેળો નામ ધરાવે સુખ દુઃખમાં સંભાળ તેનું, સાટું આમ વળાવે; ધિક ધિક્ માનવ મિત્ર (?) તમને, દારૂણ દુઃખ કેમ નાવે-નાથ
નાથ૦
માનવ
માનેવે મુજને માનવ જે બનાવે, મારી રાઘળી પ્રભુતા ત્યજોવે જન્મમરણથી મુકત રહું છું, તો પણ જન્મ ધરાવે નાનકડું બાળક સમજીને, પારણીયામાં ઝુલાવે- તડકો શીત નડે માનવને, મુજને વસ્ત્ર ધરાવે , વસવાને મુજ માટે મોટો, મંદિર માળ ચણા– સુધી તૃષા લાગે નહિ તોપણ, મોટા થાળ ધરાવે; મારું નામ દઈને મિત્ર (), ભાલ મલીદ ઉઠાવે–
માનવ
માનવ
માનવ..

Page #6

- શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ. બ્રિષ્ટ થતો જાણીને મુજને, નિત્ય નિત્ય સેનાન કરાવે; હું છું ગુદ્ધ સદાએ તે પણ, આમ અવિદ્યા જણાવે—માનવ ઉંધ કદી આવે નહિ તોપણ, સુંદર સેજ બિછાવે; કામક્રિડા કરવાને કાજે, પ્રેમ કરી પરણાવે–
માનવ નિધનતા લેખીને મુજને, ઘરઘર ભીખ મગાવે; નિર્વશીના માલ ખાના, મારા નામે ચડાવે– માનવ નિર્વિકારી સર્વેશ્વરને, રાગી તુચ્છ ડરાવે; છેક ઉતારી નાખી મુજને, પાખંડી જ પૂજા
માનવે૦ સત્ય સ્વરૂપ અનાદિ મારું, કોણ રે સમજાવે; નહિ ત મ અધમ વધ્યાથી. દુખને અંત ન આવે—માનવ
એક જિજ્ઞાસુ
ક' •
-
શ્રીમાન વર્ગને શિખામણ
----- -- લેખક-શાહ ભીખાભાઈ છગનલાલ ) મળી લક્ષ્મી તને ઝાઝી, ભલે મહારો પ્રભુ રાજી; બનીશ ના કૃપણ પાર, રહેજે દાનમાં રાજી. પૂરી પાડેત કે કાજે, કહે કાલ બધી ગાજી; ચપળ ચપળાની ઈતરાઈ, (જે હિ દે દાન થઈ રાજી. ૨ સદા કર ન્યાયથી બંધ, બની ને દ્રવ્યમાં અંધે; નહિ તે લાત મારે, દેલત અભિધાન એ ધારે. દગાથી મેળવેલું ધન, લીલું સળગાવી દે છે. વન;
નાવ્યા ડુંગરા કંચને. હે ના ઉંબરે કણ અન્ન નહિ છે. લક્ષ્મી તારી કે, નહિ છે લક્ષ્મીને દુએ,
જવાની એ તજી તુજને, નહિ તેનું તજી જાશે જુ. માર્યું બહુ ધન, રૂપાળું બદન કે વિદ્યા પ્રજ, કે પરમાર્થ તો તો પણ, મનું એ પ્રમાણ, ૩ દુનિયા લમી. ૫ નામ ( દોલન બેલાત--આવે ત્યારે છાતીમાં લાત મારી માણસને અક્કડ એટલે અભિમાન બનાવે ને જાય ત્યારે પાછળથી એવી વાતો મારે છે તે બીચારો. ઉંચું પશુ જેઈ શકે નહિ ,

Page #7

શ્રીમાન વર્ગને શિખામણ
ગગનની વીજળી જેવી, ગણે લે લક્ષ્મીને એવી ઘરોઘર એ ભટકનારી, કહે કવિઓ નફટ નારી. કદી જે લક્ષ્મીને ગાંધી, રૂંધાઈ માર્ગ લે શેધી; ઉડી એવી જવાની કે, (ફરી) નહિ દર્શન ભવાની દે. હ મળી છે પુણ્યથી એ ને, વળી એ પુણ્યથી ટકશે; વધે છેપુણ્ય દાનેથી, કહો ! “ના” કોણ કહી શકશે. ૮ પલક ઝલકાર થાતામાં, પરેવી મેતી લે ભાઈ બની જ પૂર્ણ દઢ માળા, પછી એ નહિ કરે ચાળા. ચતુરાઈ ચલાવી લે ચતુરાને હલાવી લે, ચતુરા દાન ચાહે છે, ચતુર નર દાન દ–દે–દે. સમજ રજ કાર્ય કારણને, અમેલા સત્ય તારણને; નવ નિધિ અષ્ટ સિદ્ધિનું, અમલું દાન કારણ છે. ગિરિવર ને તરુવર ને, સરોવર દાન સદે છે મૂછાળા માનવી શાને, કૃપણુતા દોષને પોષે દીધેલું દાન કે કાળે, જવાનું વ્યર્થ ના જાણી કમાય લક્ષ્મી વાવી દે, કરી લે ખેડ પા પાણી
. . પ.ગુણૌભાગ્ય ગણિકૃત ટીકાને આધારે નદિરતુતિઓની અર્થવ્યાખ્યા
વીતરાગ જિનસ્તુતિ. છે જેના દયાન થી ઇન્નસંબંધી લહમને પણ મનુ એમ કહી શકે કે “હે લક્ષ્મી! તું સઘળી વેગે અહીં આવ! તે વીતરાગ પ્રભુ તમને મલકમ આપો ! (પરમ પદ–મોક્ષને અર્થે થાઓ. !)
સર્વ જિનસ્તુતિ.. ૨ જેમના ધર્મ-શાસનને સત્ય કરીને માનનાર અને જેમના ચરણોને નમસ્કાર કરનાર સદાય લક્ષ્મીપાત્ર બને છે, તે જિનેશ્વરે તમને ભવ-સંસારના તાપથી બચાવે ! (તમારા ભવદુઃખ સમા !)
૬. આકાશની. ૭ કેદ કરી જમીનમાં દાટી અથવા કોઈ પણ રીતે બંધનમાંજ. રાખી તે | હા અમુંબાઈ અકળાઈને. ક પા પાણી–અમેદનરૂપ સિંચન કર

Page #8

નધમ પ્રકાશ.
( સકિત ), જ્ઞાન,
મામીની તિ જાદે નવ તત્ત્વથી લુકાસ રિત્ર મને પેખાવ યુનિનેએ અને ગૃહસ્થે એ જેને! આશ્રય કરેલે સાધ, કોર્ન, જ્ઞાન અને અશ્ય ગ્રુપ તેમજ આનંદનો રાનરૂપ નિભાવી. ૮૪નું માં ૮૯ થી નથી ! શ્રી શાન્તિજિન સ્તુતિ.
છે તે શ્રેષ્ઠ
જેની પરમ શાન્તિ જગવિખ્યાત છે, જેનામાં પરમ ક્ષમા-સમતા ત્ય કરે છે, અને જેમાં બરજુ બમાં ઉત્તર પ્રકારની શાન્તિને આપનારાં ી છે, તે શ્રી શાન્તિનાધ પ્રભુ અશાંતિ-ઉપદ્રવને શાંત કર. શ્રી દ્વાદશાંગી રૂપ પ્રવચન સ્તુતે,
ધ સકળ અર્થસિદ્ધિ સાધના જભૂત ઉપાંગો જેમાં રહેલા છે અને સદા પ્રભાવશાળી દ્રિવ્યમાન ગભીર અવાળાં ગાને જેમાં સમાવેશ થાય છે તથા જેને મહેાત્સવ અખંડપણે બન્યો રહે છે, તે દ્વાદશાંગી તમારા અજ્ઞાન-મધકારના નાશ કરનાર અને.
વાવી-સરવતીની સ્તુતિ
૬ હૈ પૂજય સરસ્વતી દેવી ! તુ કહે કે શ્રુત-સાગરનું અવગાહન કરવા ઈચ્છનાર વિશાળ ક્ષચેાપશમવાળી મતિરૂપ શ્રેષ્ઠ નાકાવાળા કાણુ પુરૂષ ‘તુજને સ્કાર હે! ' એવુ નહીં કહેતા હાય ? અપિ તુ અવશ્ય કહેતા જ હોય. સરસ્વતી દેવીને ત્રિવિધ પ્રણામ કરાર મહામતિવત મુનિજના શાસસાગરને પાર પામી શકે છે.
શાશન (અધિસાયિક) દેવતાની સ્તુતિ
છ વિઘ્ન-ઉપવેની પાને ભેટ્ટી-દૂર કરી દેવામાં ઉજમાળ, અને નારના તીર્થ શાસનની નેત્રા કરવા સદાય સાવધાન રહેનારા શાસનદેવતાઓ ધમ કૃત્યમાં શીઘ્ર તમારૂ વાંછિત પૂરનાર યાએ! રામકિત્તષ્ટિ દેવદેવીઓની સ્તુતિ.
– સમસ્ત વિઘ્ન-ઉપદ્રવને દૂર કરવામાં કુશળ ( સમર્થ ) અને અતિ ઉત્તમ ગુણાન! સમૂહથી ભરેલ! ચતુર્વિધ સંઘની સારી રીતે વૈયાવાટિક સેવા-ભક્તિ કરવામાં દર્દ લક્ષ અને કાળજી ભરી પ્રતિજ્ઞાવાળા સઘળા સમકિતમે દેવે અને દેવીએ શી સઘને વિષે શાન્તિને અર્થે હા.
• ઉક્ત નંદિસ્તુતિ પ્રસગે કાંઇક વક્તવ્ય ’
ઉપરોક્ત આઠે નન્દ સ્તુતિએ એક નવકારાદિકના કાઉસ્સગ્ગ કર્યા બાદ બ્રહ્મચર્ય યા ચતુર્થી વ્રત,અથવા ખીજ, પાંચમ, આઠમ, અગીયારશ કે ચૈાદશ પ્રમુખ તિથિ પના અથવા વીશ સ્થાનક, વર્ધમાન, નવ પાંડેની એળી પ્રમુખ તપ

Page #9

પ્રશ્ચાત્તર.
તે
અથવા સકિત સહિત શ્રાવકધાન્ય માર અથવા તેમાંના ગમે તેટલા અથવા નાની મેટી દીક્ષા અને યોગ ઉપધાનમાં પ્રવેશાદિક અનેક પ્રસગે મંગળ નિમિત્તે પ્રગટ ગુરૂમુખે ઉચ્ચારવામાં આવે છે. તેમાં કેવા સુંદર ભાવાર્થ રહેલા છે તેની સહુ શ્રોતાજને ને કંઇક ઝાંખી આવે એવા શુભ આશયથી પ્રેરાઇ અત્રે એ સ્તુતિઓના સક્ષિપ્ત અર્થને ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યે છે. તે લક્ષ્યમાં રાખીને ઉક્ત સ્તુતિના પાઉચ્ચારવામાં કે સાંભળવામાં આવે તે તે અધિક લાભદાયક થવા રાભવ છે. આ રીતે સામાયિક, દેવવંદન અને પ્રતિક્રમણાદિક સૂત્રેાના અર્થ પણ વિવેકથી અવધારીને તે તે કરણી કરવાથી ઉપયેગ જાગ્રત થાય છે અને વિશેષ લાભ થાય છે. સાસુ ક
૬
प्रश्नोत्तर.
~~
( પ્રશ્નફાર-શ્રાવક આધવજીભાઇ ગીરધર, પારખંદર. )
૬ ૧-ક ગ્રંથ ત્રીજાની ગાથા ૮ મીમાં જિનનામ અને આહારકદ્વિક--એ ત્રણ પ્રકૃતિ લબ્ધિપર્યામાં તિર્યંચ ન ખાંધે એમ કેમ કહ્યું ? સામાન્યે જ ન ખાંધે એમ કેમ ન કહ્યું ? શુ અપર્યાપ્તપણામાં તેના સંભવ છે? ઉત્તર-તિ ચને એ ત્રણ પ્રકૃતિને અંધ અપર્યાપ્તપણામાં તા હાયજ નહીં એમ ધારી લધિપર્યામ વિશેષણ સ્વરૂપ દર્શક આપ્યું છે, એ વ્યવચ્છેદક વિશેષણ નથી.
પ્રશ્ન ૨-ક ગ્રંથ ત્રીત્વની ગાથા હું મીમાં ‘ મુરાયુ ભોગવતાં ૭૦ પ્રકૃ તિને મધ ચેાથે ગુડાણે લબ્ધિપર્યામા પચે દ્રિય તિય ચ કરે' એમ કહ્યું, તેમાં કરણુપર્યાપ્તાને ખાદ શા માટે કર્યા?
ઉત્તર-કરણ પર્યાપ્તાને બાદ કર્યાજ નથી; પરંતુ સર્વ જીવ કરશુ પર્યામા તા હોયજ છે તેથી લબ્ધિપર્યાસા વિશેષ મૂકયુ છે. શાસ્ત્રમાં જયાં પર્યાપ્ત અપર્યાપ્ત કહેવામાં આવે ત્યાં બધે લબ્ધિપર્યાસ અને લબ્ધિ અપર્યાપ્તજ સમજવાના છે.
પ્રશ્ન ૩-ગાથા ૧૩ મી માં સુ જઘન્ય આયુ-સૂક્ષ્મ એકેદ્રિયનું' ર×દ્ આવળીનુ કહ્યું છે અને તે ૧૭૧ આવળી ગયા પછી આગામી આયુના બંધ કરે એમ કહ્યું છે. તે તે જઘન્ય આયુ પર્યાપ્તાનુ કે અપર્યાપ્તાનુ ? જો અપ ર્યુંમાનું કહે તે! પર્યાપ્તાનું કેલું ?

Page #10

Am
શ્રી રેવા પ્રકાશ,
ઉત્તર-- ૨પ૨ આવળીનું આણુ સૂક્ષ્મ એક યિ અપર્યાપ્તામાં પણ સ અન્ય આયુકાનું હાય; ીનું વધી વધતુ હેય. જેનુ ૨૫૬ આવળીનું આયુષ્ય ” તું છો આવળી પછી આગાહી ભવતુ ગયુ બાંધે. ખીજા ગત પોતાના આયુના બે ભાગ ગયા પછી બાંધે. પર્યાપ્તાનું અાયુ સ્વભાવેજ તેથી વધારે હું હજુ તા ન મળી પર્યાપ્ત પુરી કરી પર્યાપ્તા થવુ છે, પછી આવ્યુ આંધવું છે અને પછી તેને અધ!કાળ વ્યતિત કરવા છે. વધારે આયુષ્ય કેટલું હેય તેનું ખાસ પ્રમાણ આપ્યું નથી, મેગમ અંતર્મુહનુંજ કહ્યું છે. એક સોચાસમાં ૧૭!! નવ કરે એમ કહેલ છે તે ૨૫૬ આવર્ષના સર્વ જઘન્ય આયુવાળા જીવે માટેજ સમજવું; સ નિગોદ જીવેા માટે ન સમજવું, કેટલા નિગોદ જવા તેથી ઓછા ભવ પણ કરે, કારણ કે પર્યામા તેટલા ભવ કરી શકેજ નહીં.
પ્રશ્ન ૪-ગાથા ૧૧ મી માં યાતિષી, ભવનપતિ અને વ્યંતર એ ત્રણ દેવનેકાયમાંથી વીને તીર્થંકર ન થાય એમ કહ્યુ છે; અને અહીં આવતી ડીસીમાં ત્રીજા સુપાર્શ્વ નામે તીર્થંકર નાગકુમારમાંથી આવીને થવાના છે એમ સાંભળ્યુ છે અને ઉપદેશપ્રાસાદમાં વર્તમાન ચાવીશીમાં એવત ક્ષેત્રમાં ત્રીજા તીર્થંકર નાગકુમારમાંથી આવીને થયેલા લખેલા છે. તે આમ પરસ્પર વધું કેમ? અને તેનું સમાધાન શુ ?
ઉત્તર-વ્યંતરવિક ત્રણ દૈવજાતિમાંથી નીકળેલ જીવતી કર થતા નથી એ મુખ્ય હકીકત છે અને ઇ તીશ કર નાગકુમારમાંથી કે બીજી નીકાયમાંથી નીકળીને તીર્થંકર થયા હોય કે ધાના હાય તો હું આશ્ચર્ય (અછેરા ) રૂપ સમજવુ. અને તે ફળે તેવુ કવચિત્ અને છે.
પ્રલ ——પહેલા કગ્રંથની છ મી ગાથામાં શ્રી છત્રવિજયજીવાળા ડાબેધમાં શ્રજ્ઞાની દથી પહ લટા સવ દ્રવ્ય ક્ષણે દેખે. ' અને કહ્યું છે. પણ શ્રુતજ્ઞાનના વિષય તો નવાના છે તે દેખે શી રીતે ? પ્રજ્ઞાની છદ્મસ્થ છે, તેને માનવ તા દેખાતું નથી, અને દેખવાને યિ ત ચક્ષુઇંદ્રિયને છે, તેની સામે શ્રુતજ્ઞાનમાં થઇ શકતા નથી.
ઉત્તર---શ્રુતજ્ઞાની ચર્મચક્ષુથી દેએ અમ ન સમજવું; પણ શ્રુતજ્ઞાનની નળતાથી જાણે દેખતાજ ન હેાય એવા ભાસ થાય છે. તેવા કારગ્રંથીજ પૂર્વી શ્રુતજ્ઞાનીને શ્રુતદેવળી કહેવામાં આવે છે. તે શ્રુતજ્ઞાનના બળશ્રી કેવળી જેવુ સર્વ પદાર્થનું સ્વરૂપ ાણીને કરી શકે છે.
પ્રશ્ન ઃ અપ્રત્યાખ્યાનાવરણી ને પ્રત્યાખ્યાનાવરણી કપાય લેશ જીતાવાથી શું લાભ થાય ? અને રાવ છતાનાથી શું લાભ થાય ? તેમજ તિયચ ગતિમાં પાંચમાં શુ
યારે પ્રાધ્ય થાય ?

Page #11

પ્રશ્નોત્તરી :
૨૭૧ ઉત્તર–તે કપાત લેશ જીતવાથી આત્માના નિર્મળતા વધે અને સર્વથા જીતવાથી તેણે રોકી રાખેલ દેશવિરતિ અને સર્વવિરતિ પાસું પૂર્ણપણે પ્રગટ ૧ . તિર્યંચ પંચંદ્રિયને લબ્ધિપર્યાપ્ત પ્રણેજ પાંચમું ગુણઠાણું પ્રાપ્ત થાય, અપર્યાપ્ત અવસ્થામાં તે ગુણઠાણું હેય નઈ.
પ્રશ્ન ૭—આયુકર્મના અધ્યવસાય સ્થાન જઘન્ય સ્થિતિધના સર્વ સ્તક અને પછી સમયાધિક સમયાધિક સ્થિતિ માટે અસંખ્યાત ગુણ કહ્યા છે અને સાત કર્મ માટે વિશેષાધિક ' વિશેષાધિક કહ્યા છે તેનું શું કારણ? અને જ્યારે આયુકમ બાંધે છે ત્યારે તે અધ્યવસાયે બીજા સાત કમ પણ બાંધે છે કે નહીં? અને બાંધે તો તે કેટલી સ્થિતિના બાંધે?
ઉત્તર–સાત કર્મ આખા ભવમાં સમયે સમયે બંધાય છે અને આયુકર્મ માત્ર એક અંતમુહૂર્ત જ બંધાય છે. તેથી તેના અધ્યવસાય સ્થાન સમયે સમયે અસંખ્યાતગુણ અસંખ્યાતગુણ હોય છે. આયુકર્મ જ્યારે બાંધે ત્યારે સમયે સમયે સાત કમ પણ બાંધેજ છે, તેનો બંધ તેની સ્થિતિના પ્રમાણમાં ઉત્કૃષ્ટ છે તે સીત્તર કેકેડી વિગેરે. અથવા સમકિત પામેલ હેય તો અંત:કોડાકોડીનો થાય છે. આયુકર્મની સ્થિતિ તો આગામી ભવ માટે જેટલી બાંધવાની હોય તેટલી બાંધે છે. તેને માટે કાંઈ એક સરખું પ્રમાણુ હોતું નથી.
પ્ર–કર્મગ્રંથ પાંચમાની ગાથા ૫૫ મીમાં કહ્યું છે કે-“અકેક અધ્યવસાય સ્થાનકે વર્તતા ત્રસજીવ જઘન્યપદે એક બે ત્રણ અને ઉત્કૃષ્ટ આવળના અસંખ્યાતમા ભાગના સમય પ્રમાણ જાણવા અને સ્થાવર જી અનંતા જાણવા. તથા ત્રસ જીયુક્ત નિરંતરપણે જઘન્ય પદ્દે એક બે અધ્યવસાય સ્થાન અને ઉખ પદે આવળના અસંખ્યાતમાં ભાંગના સમય પ્રમાણ અધ્યવસાય સ્થાન ડેય. ઉપરાંત અવશ્ય શૂન્ય હોય, તે ઉત્કૃષ્ટ પદે અસંખ્યાત લેકાકાશના પ્રદેશ પ્રમાણ હેય. સ્થાવરફૂન્ય અધ્યવસાય થાન ન હોય. ” આમ લખેલું છે તે પણ સમજાવશે.
ઉત્તર—એ કેક સ્થિતિસ્થાને અસંખ્યાતા કાકાશ પ્રદેશ પ્રમાણુ અધ્યવસાય સ્થાન કહ્યા છે તે અનેક જીવને લઈને કહેલા છે. એક જીવને અંગે તે એકજ અધ્યવસાય સ્થાન હાથ છે. તેવી રીતે જોતાં એક બે અધ્યવસાય સ્થાન પછીના અધ્યવસાય સ્થાને કોઈ જીવ ન હોય. ઉત્કૃષ્ટ ઉત્તરોત્તર દરેક અધ્યવસાય સ્થાનકે જીવ હોય, તો પણ આવળીના અસંખ્યાતમા ભાગના સમય પ્રમાણ અધ્યવસાય સ્થાને ગયા પછી તે અવશ્ય ખાલી અધ્યવસાય

Page #12

શ્રી જેમ પ્રકાશ.
શાને હચજ, તેથી વધારે સાતું ન હોય. તેવા ખાલી અધ્યવસાય થાન અને ધ્યાના કાકાશના પ્રદેશ પ્રમાણ હોય. સ્થાવર કહો કે એ કેદ્રિય કહે તેને જે રિશ તિ બાંધવાની છે તેના જેટલા સમય છે અને તેના જેટલા અધ્યવસાય થાને છે તે બધા કોઈ પણ વડે રોકાયેલાજ છે, કારણ કે તેના : અવસાય સ્થાન સર્વ મને પણ અસંખ્યાતા છે અને જે અનંતા છે, તેથી તેનું કોઈ પણ અધ્યવસાય સ્થાન ખાલી નજ હોય. દરેક અધ્યવસાય સ્થાને થોડા ઘણા પણ જે વર્તતાજ હોય. અનંતા અનંતા પણ હોય.
પ્રશ્ન ૯–ઉપશમ સમકિતના અંતમુહૂર્તમાં મિથ્યાત્વમોહનના દળીયાં વિપાક ઉદય ન આવે તેમ કહ્યું છે તે તે ઠીક, પણ જેનો અબાધાકાળ પૂર્ણ થયે હોય તેવા દળીયાં પ્રદેશ ઉદયે આવે કે નહીં ?
ઉત્તર–ઉપશમ સમકિતવાળા એટલે અંતરકરણવાળા અંતમુહર્તમાં પ્રદેશ ઉદય કે વિપક ઉદય આવે તેવાં જે દળે હતા તે બધા તેની અગાઉના અંતમુહમાં ખેંચી લાવીને વેદી લીધા છે, તેથી ઉપશમ સમકિતના કાળમાં વિપાક ઉદય કે પ્રદેશ ઉદય મિથ્યાત્વમેહનીને ખીલકુલ ન હોય.
પ્રશ્ન ૧૦–કમગ્રંથ છઠ્ઠાની ગાથા ર૩મીમાં ઉપશમ શ્રેણિએ જેણે અનંતાનુબંધી ઉપમાવ્યા હોય તેને પણ ૨૮ નું સત્તાસ્થાન કહ્યું તે પ્રશ્ન એ છે કે
પ્રથમ ઉપશમ સમ્યકત્વના કાળથી માંડીને તેજ ભવમાં યા તો ભવાંતરમાં ફરી ઉપશમ આણિ માંડે ત્યાં સુધી જે જીવો અનંતાનુબંધીની વિસંયેજના નથી કરતા તે જ અનંતાનુબંધી કષાયને દળે જે ઉદયપ્રાપ્ત થાય તેને તેટલા કાળ સુધી ઉકાવી રાખે કે શું કરે ? મિથ્યાત્વ અને અનંતાનુ બચી બને ઉત્કૃષ્ટ કેટલ કાળ ઉપશી શકે ? અને અનંતાનુબંધીની વિસંય જ ને ઉપશમના કળે ગુણઢા થાય ?
ઉત્તર– ઉદયમાં આવેલા દળ ઉપશમાવી શકાતાજ નથી, તે તો પ્રદેશ જય કે વિપાક ઉદયથી વેદવાર પડે છે. મિસ્યાત્વને અનંતાનુબંધીની ઉપશ
ન તન્ન સુધી થઇ શકે અને અનંતાનુબંધીની વિસંયોજના ને ઉપશમને ચાલાથી સાતમા બડાણ સુધી થાય,
પ્રશ્ન –-જે જે પ્રકૃતિને ઉદય સિદ્ધ થાય છે તે પ્રકૃતિના દળ અબાધાકાળ પૂર્ણ થયા પછી મારા પ્રદેશ ઉપર પડ્યા રહે કે તેનું શું થાય ?
ઉત્તર-ઉદયવિ છેદવાના પતિને બે બાધાકાળ પૂર્ણ થયા પછી પ્રદેશઉદળ આવીને ખરી જાય છે. આ પ્રતિમાં સંક્રમીને ઉદય આવે.

Page #13

પ્રશ્નોત્તર
૨૭૩
પ્રશ્ન ૧૨--- પ્રકૃતિ સાતને ઉપશમે ક્ષય તે હવે, તિહાં આપરૂપે સદા આપ વે? આમ નવપદજીની પૂજામાં કહ્યું છે, તે પ્રથમ ઉપશમ સમકિત પામનાર માટે તેા ઘટશે નહીં, કારણ કે તેને તે સત્તામાં પ્રકૃતિ નથી. ( મિશ્રમેહની ને સમકિતમેહની ન હોવાથી ) તે તે આત્માને જીએ કે નહીં?
ઉત્તર---એક વાકયની અંદર ક્ષાયિક, ક્ષચેપશમિક અને ઉપમિક એ ત્રણે સમિકતીને સમાવેશ સમજવા. પ્રથમ ઉપશમ સમિતી માટે ઉપચારે ૭ પ્રકૃતિ સમજવી. એ ત્રણે સમકિતવાળા જીવા આત્માને તેના શુદ્ધ સ્વરૂપમાં જોઈ ાણી શકે છે. ( અહીં જુએ કહ્યુ છે તે જાણવારૂપ:સમજવુ. ) પ્રશ્ન ૧૩—નવપદજીની પૂજામાં કહ્યું છે કે કર્મ નિકાચિત પણ ક્ષય થાયે, ક્ષમા સહિત. જે કરતાં; ' આ પદ શી અપેક્ષાનું છે ? કારણ કે નિકાચિત કર્મ તેા સંવ કરણને અસાધ્ય કહ્યું છે, તો પછી તપથી તેના
4
ક્ષય કેમ થાય?
ઉત્તર-નિકાચિત કર્મ એ પ્રકારના હોય છે. કેટલાક એવા નિકાચિત હાય છે કે જેને પ્રબળ તપાદિકથી ક્ષય થાય છે અને કેટલાક ગમે તે પ્રકારે પશુ ક્ષય થતા નથી. ફ્લુએ ! શ્રી મહાવીર પરમાત્માએ નંદનમુનિના ભવમાં લાખ વપર્યંત સતત્ માસખમણા કરીને ઘણા કર્મોનો ક્ષય કરી નાખ્યો; છતાં પણ જે બાકી રહ્યા તે તી કરપણામાં છદ્મસ્થાવસ્થામાં ભાગવવા પડ્યા. આવાં જે કર્મા તે સર્વ કરણાથી અસાધ્ય નિકાચિત સમજવાં,
પ્રશ્ન ૧૪-યથાપ્રવૃત્તિ કરણે સાતે કને સ્થિતિબંધ ને સત્તા અતઃકાટાકૈટી સાગરોપમની કરે છે, તે પ્રમાણેજ બંધ ને સત્તા ઉપશમ મકિતને કાળ પૂરા થતા સુધી સમજવા કે તેથી કાંઈ એછા સમજવા ?
ઉત્તર-થાપ્રવૃત્તિ કરણે જેટલી સ્થિતિ કરી છે તે કરતાં સમયે સમયે એછે. એછા સ્થિતિખધ કરે. આત્મા જેમ જેમ નિળ થતા જાય તેમ તેમ સ્થિતિખ ધ ઘટાડતાજ જાય પણ માટા ફેરફાર ન થવાથી તે અંતઃફાટાકોટીજ કહેવાય.
પ્રશ્ન ૧૫--પ્રથમ પ્રાપ્ત કરેલ ઉપશમ સમકિત વ નાખ્યા પછી ફરીને કયું સમિતિ પામે ? ઉપશમ શ્રેણિ માંડવાના કારણુ શિવાય ઉપશમ પામે ઉત્તર-ફરીને લાપશમ કે ાયિકજ પામે, ઉપુશમ તે ઉપશમશ્રેણિ માંડવી હાય તાજ પામે.

Page #14

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ. પ ૧દ–અગ્યાર ગુડાણેથી કાળ કરીને જીવ સર્વાર્થસિદ્ધજ જાય કે એ અનું તરમાં જાય ? અગ્યારમું ગુણ ઠાણું ભવના ચરમ સમય સુધી રહે કે નહીં ? ત્યાંથી કાળ કરીને જે જીવ પરભવ માં જાય તેને પરભવના 3મ રામચેજ ચાલ્યું ગુણઠા: પ્રાપ્ત થાય કે કેમ ? અને અગ્યારમે ગુણઠાથી , તે પરભા એ આવે કે બીજા ગુણસ્થાનકે ફરસતો ચોથો આવે ?
ઉતર–અમાર ગુણકાણેથી જ બે રીતે પડે છે. એક આયુષ્ય પૂરું દઈ જવાથી પડે છે તે અગ્યારમેથી પસભા ચ ગુણઠાણે આવે તેને પરભવાયુ - વાયુ) ના પ્રથમ સમયેજ ચોથું મુડાણું પ્રાપ્ત થાય. તેને આ ભવન : સમય સુધી અગ્યારમું રહે. અને જે તે ગુણસ્થાનની સ્થિતિ પૂરી થઈ શાથી પડે તે અનુંક બીજા ગુણઠાણ ફરસતો ચેાથા સુધી આવે. ત્યાંથી છે જીવ બીજે થઈને પહેલે પણ જાય.
જે જી આયુષ્ય પૂર્ણ થઈ જવાથી પડે છે તે પાંચે અનુત્તરમાં ઉપજે છે. કઈ જગ્યાએ એકલું સર્વાર્થસિદ્ધ પણ કહ્યું છે.
પ્રશ્ન ૧૭–ઉપશમ સમિતિને કાળ પૂરો થયા પછી અનંતર સમયે કોઈ જીવ ફાયિક સમાતિ પામે કે નહીં ? ન પામે તો શા કારણથી? અને તે ફેર્યું સમકિત પામે ?
ઉત્તર-પશમનો કાળ પૂર્ણ થયા પછી અને તે સમયે જે પામે તે ક્ષપશમ સમકિત પામે. અને પછી ૭ પ્રકૃતિનો ક્ષય કરીને લામિક પામે. ઉપમા કાળમાં ત્રણ પુજે કરે છે, પણ તેને ક્ષય કરતો નથી. એ કારણુજ શાોિ ન પામવાનું છે.
પ્રશ્ન ૧૮-–ઉપશમ કે પશમ સમકિત પામીને વમ્યા પછી ફરી ત્યારે પામે ત્યારે કયું સમકિત પામે ? - ઉત્તર–ફરીને જ્યારે પામે ત્યારે પશમ પામે અને જે તે સમકિત વાતાં સાત પ્રકૃતિનો ક્ષય કરે તે પછી ફાયિક પામે. જેને ઉપશમશ્રેણિમાંડવાની હોય તે જવ ઉપશમ સમકિત પણ પામે.
પ્રશ્ન ૧૦-- પાસ સકિ અસંખ્યાતી વાર પામે એમ કહ્યું છે, તો એક્વાર પામીને પછી ફરી ક્યારે પામે છે અને તે વખત સમકિત મેહે કે મિશ્રમેહનીના દળ તે સત્તામાં ન હોય-ઉળી નાખ્યા હોય, તો શુદ્ધ પુજને ઉદય કયાંથી થાય? જો ફરીને ત્રણ પુંજ કર્યા પછી પામે એમ કહો તે કર્મગ્રંથના અભિપ્રાચે તે ત્રણ પુજ ઉપશમના કાળમાં જ થાય છે, તે તે શી શીતે બને ?

Page #15

પ્રશ્નોત્તર.
કંપ
ઉત્તર–શપશમ સમકિત એકવાર વમ્યા પછી ફરી એમાં એવું અંતમુહૂર્ત પામે. દરેક વખત અપૂર્વકરણના બળથી જ ત્રણ પ કરવા અને તેમાંના શુદ્ધ પુજને ઉદયે પશમ સમકિત થાય. આ બાબતમાં કાર્મગ્રંથિક ને સિદ્ધાંતિક એક મતનાજ છે માત્ર અનાદિ મિથ્યાત્વ પ્રથમ સમકિત પામે તેમાં જ મતભેદ છે. કર્મ ગ્રંથકાર ઉપશમ જ પામે એમ કહે છે અને સિદ્ધાંતિક ક્ષો પશમ પણ પામે એમ કહે છે.
પ્રશ્ન ર૦–જ્યારે મિથ્યાત્વ મહનિયન બંધ ૭૦ કોડાકેડી સાગપાપને કરે ત્યારે તે બીજા કર્મો ૪૦–૩૦-૨૦ કડાડીને બતાવ્યા પ્રમાણે બંધ કરે, પરંતુ યથાપ્રવૃત્તકરણે અને સમકિત પામ્યા પછી સમકિતમાં વર્તતાં અંતઃકેડાછેડીને બંધ કરે એમ કહ્યું છે, તે તે સાતે કર્મનો સરખેજ બંધ કરતા હશે કે તેમાં કાંઇ તરતમતા હશે ?
ઉત્તરતરતામતા હોવા સંભવ છે, પરંતુ અંતઃકડાડીમાં મટે ફેર પડતું ન હોવાથી ફેરફાર કહેલ નથી. આ સંબંધમાં વધારે સ્પષ્ટીકરણ વાંચવામાં આવેલ નથી, તેથી તે બહુતે મુનિરાજને પૂછવું અને તેમનાથી એને ખુલાસે મેળવી તે વિષયના જ્ઞાતા થવું.
પ્રશ્ન ૧ લો–શ્રી જીવાભિગમ સૂત્રમાં સૂક્ષ્મ વનસ્પતિને કાળ અસંખ્યાતા કાકાશના પ્રદેશ પ્રમાણ ઉત્સપિણી અવસર્પિણનો કહ્યા છે, અને સાંભળવામાં તે એમ છે કે અનંત છે તે એવા છે કે જે વ્યવહાર રાશીમાંથી નીકળ્યાજ નથી, તેમાં પણ કેટલાક જાતિભવ્ય જીવો તે એવા છે કે જે અયવહાર રાશીમાંથી નીકળવાના પણ નથી, તે ઉપર બતાવેલે મળ.કયા છ માટે સમજવો ?
• ઉત્તર–શ્રી જીવાભિગમ સૂત્રમાં સૂમ વનસ્પતિને જે કાળ કહ્યો છે તે અવ્યવહારરાશીમાંથી નીકળી વ્યવહારમાં આવી પાછા સૂમ વનસ્પતિ ( નિગોદ) માં જનાર માટે કહ્યું છે. વધારેમાં વધારે એટલા કાળે તો તે તેમાંથી પાછા નીકળી જ જાય. આ હકીકત કાયસ્થિતિ પ્રકરણુમાં બહુ સારી રીતે સ્પષ્ટ કરેલ છે. તેની બીજી ગાથામાં કહ્યું છે કે – હે પ્રભુ! હું અવ્યવહાર રાશીમાં તે અનંત કાળ રહ્યા, પણ ત્યાંથી નીકળ્યા પછી એટલે વ્યવહારરાશીમાં આવ્યા પછી કઈ કઈ જીવજાતિમાં કેટલું કેટલું ભયે તે કહું છું.” પછી ચોથી ગાથામાં કહ્યું છે કે સામાન્ય સૂક્ષ્મમાં અને સૂક્ષ્મ પાંચમાં પૃથફ પૃથફ અસંખ્ય લેકાકાશના પ્રદેશ પ્રમાણુ ઉત્સપિણી સુધી ભયે છું.” આ બંને અસંખ્યામાં સામાન્ય સૂમના અસંખ્યાતા કરતાં જુદું જુદું અસં

Page #16

Le
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ
થાતું નાનું સમજવું. આ ગાથાની ટીકામાં ઉપરની ધી વાત સ્પષ્ટ કરેલી છે. એ પ્રકરણનું ભાષાંતર પણ પ્રકરણપુષ્પમાળાના પ્રથમ પુષ્પમાં ટીકાના ભાષાંતર સહિત છપાયેલુ છે.
પ્રશ્ન ૨ - અવ્યવહાર થી પાંચે હૃદ, એકલા સૂક્ષ્મ વનસ્પતિસાયને કે પાદર ને સૂક્ષ્મ અને પ્રકારની નિગાહને અમજવી ?
ઉત્તર-પાત્ર સૂક્ષ્મ વનસ્પતિકાય ( સૂક્ષ્મ નિદ ) નેજ અવ્યવહાર રાશી સમજવી. સંબધી શ્રી યોાવિજય ઉપાધ્યાય વિચિત ધ પરીક્ષા ગ્રંથમાં બહુ સારી રીતે સ્પષ્ટતા કરેલી છે.
'
પ્રશ્ન ૩ જો—શ્રી ભગવતી સૂત્રમાં કહ્યું છે કે વિવક્ષિત કાળે જેવા છે તે પાંચ અનુત્તર વિમાન શિવાય બીજા બધા દંડકમાં—બધા જીવસ્થાનમાં અપ્રથમ છે, અર્થાત્ પૂર્વે અનેક વખત જઇ આવેલા છે. ' આ હકીકત સ જીવ માટે કે ઘટે ? કારણ કે કેટલાક જીવા તો થોડા કાળથીજ અવ્યવહારરાશીમાંથી નીકળેલા હાય, તે બધે જીવસ્થાને કયાંથી જઇ આવેલા હોય ? આ બાબતને ખુલાસે શું સમજો ?
ઉત્તર-શ્રી ભગવતીજીમાં કહેલી હકીકત સામાન્ય જીવે પરત્વે સમજવી, સ જીવા માટે ન સમજવી. વળી તે હકીકત અનુત્તર વિમાનને અનેકવાર જવામાંથી. ખાદ કરવા માટે કહેલી છે, કાંઈ સર્વત્ર વારંવાર જવા માટેની મુખ્યતાવાળા નથી; તેથી એ હકીક્તને પહેાળતાવાચક રસમજવી. તેમજ જીવની વારંવાર જવાની યોગ્યતાને અગે સમજવી.
પ્રશ્ન ૪ ચાનવ ચૈવેયકને વિષે પણ આ જીવ અન`તી વાર જઇ આવેલ છે.' એમ શ્રી ભગવતીજીમાં કહેલ છે, તે તે વાત શી રીતે બને ? જે દરેક જીવ માટે એમ થાય તેા પછી જીવનું રોકાણ અહીં વધી જાય અને મેાક્ષમાર્ગ તા વહેતાજ છે તેથી અહીં સખ્યા કમતી થઇ
જવા સંભવ રહે.
ઉત્તર આ હકીકત પણ ઉપર પ્રમાંણે ખાળતા વાચક સમજવી, તેમજ શકયતા વાચક સમજવી. દરેક ય કાંઈ પ્રેવેયકમાં અન તીવાર જતા નથી પણ જઇ શકે છે, અને કેટલાક જીવે જાય પણ છે. એમ સમંજવુ દરેક જીવ અનતી વાર ત્યાં ગયા પછીજ સિદ્ધ થઇ શકે એમ ન સમજવુ, સુખી મેક્ષમા વહેતા રહ્યાથી અહીં જીવતા· કમી થવાની શંકા ન કરવી, કારણ કે અહીંથી જેટલા જીવે મારો ાય છે તેટ! જીવે અવ્યવહાર રાણીમાંથીહમ નિગોદમાંથી અહીં આવે છે, એટલે અહીં તે સરખા જીવેજ રહે છે.

Page #17

પ્રશ્નોત્તરી પ્રશ્ન ૫ મે --શ્રી ભગવતીજીમાં ગોશાળાના અધિકારમાં વનસ્પતિકાય જીવો માટે પરિત્ય પરિહાર કહેલ છે તે શું સમજવું ? વનસ્પતિકાય જો વારંવાર તેમાં ને તેમાં ઉપજે એમ સમજવું ?
ઉત્તર-એમાં પરિહાર શબ્દ ઉત્પાદ વાચક ટીકાકારે કહેલ છે, એટલે કેટલાક વનસ્પતિકાયના જી મરણ પામીને પાછા તેમને તેમાં પણ ઉપજે છે-ઉપજી શકે છે. તેને પરિવૃત્ય પરિહાર કહેલ છે. સર્વ વનસ્પતિકાય જીવો માટે અને નિરંતરને માટે એમ સમજવું નહીં, કારણ કે છેવટ ઉત્કૃષ્ટ વનસ્પતિ કાચમાં રહેવાને કાળ વ્યતીત થયે તે તે જીવને તે સ્થાનમાંથી અન્યત્ર ઉપજવું જ પડે, એ વાત કાયસ્થિતિ પ્રકરણમાં પણ કહેલ છે.
પ્રશ્ન હૂ! -એક શરીરમાં અનંતા જી નિગોદના હોય છે. તેના પ્રાણને પર્યામિ વિગેરે જુદા જુદા હોય કે એક હોય ? લેશ્યા ને અધ્યવસાય શી રીતે હોય ? અને ઓજઆહાર શી રીતે કરે ?
ઉત્તર-નિગેદના અનંતા જો એક શરીરમાં હોય છે. તેમના જ પ્રાણ પિકી કાયદળ, સ્પર્શ ઈદ્રિ અને શ્વાસોશ્વાસ ભેળા હોય છે; આયુ દરેક જીવ
નું જુદું જુદું હોય છે. કર્મબંધના અધ્યવસાય સ્થાન ને લેશ્યાઓ પણ દરેકની જુદી હોય છે. એ જ આહાર ઉત્પન્ન થતી વખતે દરેક જીવ ગ્રહણ કરે છે પણ તેનીવડે શરીર જુદું જુદુ ન બાંધતાં એકજ બાંધે છે. એટલું જ નહીં પણ પૂર્વના શરીરમાં જે અનંતા છો રહેલા છે તે શરીરને જ પિતાનું કરે છે. આમાં વિચિત્રતા બહ પ્રકારની છે તે સર્વે જ્ઞાનીગમ્ય છે, તેની વધારે ૨પષ્ટતા થઈ શકે તેમ નથી.
પ્રશ્ન છ મ–જીત ત્રણ દિશાન, ચાર દિશાને, પાંચ દિશાને અને છેવટ છ દિશાને આહાર ગ્રહણ કરે એમ કહ્યું છે તે ક્યાં આહાર સમજ? ; ઉત્તર—એ જાહાર ન સમજે, કારણ કે તે તે ઉત્પત્તિવાળા આકાશપ્રદેશ ઉપર રહેલા પુગળને જ લેવામાં આવે છે. ત્રણ દિશિ વિગેરેનો આહાર માહાર સમજવો. કવળાહારવાળા છો તો ત્રણ દિશિ વિગેરેવાળા સ્થાનોએ હતાજ નથી, તે તે છ દિશીના આહારવાળા સ્થાને જ હોય છે. -
પ્રશ્ન ૮ મ–ઉપશમ સમકિત જીવથાન બે હોય કે એક હેય અર્થાત્ સંજ્ઞી પંચે દ્રિયજીની અપર્યાપ્ત અવસ્થામાં ઉપશમ સમકિત હોય
ઉડર–ઉપશમ સમકિત પરભવમાં પણ સંજ્ઞી પંચેંદ્રિય જીવોને કહ્યું અપર્યાપ્ત અવસ્થામાં હોય એમ કેટલાક આચાર્યનો મત છે, અને કેટલાક

Page #18

શ્રી જૈન ધમ પ્રકાશ. આગ્રા કહે છે કે “પરભવને પહેલે સમયે જ સમકિત મેડનીને ઉદય થાય અને પશમ સમકિત પામે.” આ ડકીકત ઉપશમ હિએથી આવૃક્ષ પડીને અનુત્તર વિમાનમાં ઉપજનાર છે માટે જ છે, બીજા માટે નથી. તેમજ લધ અપર્યાપ્ત માટે પાર નથી. કેમકે સમકિત લઈને જનાર જીવ લબ્ધિ અપર્યાપ્ત થતો જ નથી. આ હકીક ખાસ દેવગતિ માટે જ છે કે જ્યાં લબ્ધિ અપર્ચાપણું છે જ નહીં. કરણપર્યાપ્તપણમાં તે સોપશમ સમકિત જ હોય એમ બંને આચાર્યોનો એક મત છે. પહેલા મરચાયને મતે બે અવસ્થાન અને બીજા આચાર્યને મતે એક જીવસ્થાન હાય.
પુનાં પરિમળ,
હે આત્મન ! કયાં સુધી નિદ્રાવશ રહીશ ? જાગૃત થા અને જે. પહેલા ફાટવાને
સમય થવા આવ્યું છે. તે તારી અદ્યાપિ પર્યાની અંદગીને એ ભાગ વ્યર્થ ગુમાવ્યું છે, તેથી હવે કંઈ સમજણે થઈ
તારા સ્વરૂપને વિચાર કર.. “હે ગતમ! એક સમય માત્ર પ્રમાદ કરીશ નહિ” એવાં એવાં બીજા અમૂ
દય ઉપદેશ અને પ્રભુના વચનામૃત તારા જીવનમાં કયારે ઉતારીશ? વળી એ મહાન ભગવન્તના અણમૂલ તને સંપૂર્ણ અભ્યાસી થઈ અને તદનુસાર વર્તન રાખી શુદ્ધ આત્મદ્રવ્યને
આવિર્ભાવ કયારે કરીશ ? મોહ ! તું દૂર થા. તારી બતથી અમારે ઘેર ઘેર ભટકવું પડે છે, ને
લેશમાત્ર પણ ખરું સુખ પ્રા થતું નથી. હે આત્મન્ ! હ૩ નિશાન સ્થાપિત કર, અને પછી તે તરફ બાણ છેડ. એથી
તું નિશાન સિદ્ધ કરી શકીશ. પ્રભુસ્થ જીવન ગાળવા ઉજમાળ થા. તારી સર્વ કૃતિઓ તમય કર. હંસ જેમ માનસરોવરમાં
રાહુલે તેમ તું પણ નિરાવરનું થઈ અખંડાનંદમાં મ્હાલ. બાપુ! વૈરાગ્યની ચિત્તમાં વૃદ્ધિ કર. વિચારબળ મેળવી મલીન વાસનાના } ને પાજય પમાડ. મ્હારા જીવનને શાથે બનાવ. ભવ
ચાણ દૂર કરે તેવા આ જીવનને વૃધા જ બનાવ,

Page #19

કર્મની વેદી પર,
૨૭૨
હે ચેતન ! હારામાં અનંત શક્તિ છે. જેમ ઘેટાનાં ટોળામાં મેટું થતું
સિંહનું બચ્ચું, જ્યારે હું સિંહ છું એમ જાણે છે, ત્યારે તે ટેળાનો ત્યાગ કરી પરકમનાં કાર્યો કરે છે, તેમ તું પણ આત્મસિંહ છે, માટે પર પરિણતિરૂપ અજકુળને પરિત્યાગ કરી આત્મ
દ્રવ્ય પ્રકટનરૂપ પરાક્રમ દાખવ હે મૂઢ ! આત્મદ્રવ્યરૂપ શાળ છેડી, પુદગલરૂપી ફેતરાં કેમ કુટ કુટ
કરે છે? એ તે જળનાડન ન્યાયે તારું મૂર્ણપણુ સિદ્ધ કરે છે. હે આત્મન ! ગિલિક વસ્તુઓમાં તું શા માટે મમત્વ રાખે છે? તારા સ્વરૂપમાંજ મારા થા, કે જેથી તેને સર્વ સ્થળે આનંદ આનંદ જ ભાસે.
અમૃત.”
* કમની વેદી પર
-
“અરે! આ માંચડો શા માટે ઉભું કરેલું દેખાય છે? અને આ પેલો નિરાધાર થઈને નાચે છે શા માટે ? શું તેને અન્ય કોઈ રસ્તો ન હતો? શું તેને ઘરમાં ખાવાને અન્ન ન હતું ? શું તેને લક્ષમી મેળવવી હતી ? શું તેને અદ્વિતીય નાટ્યકળા દેખાડી માનપત્ર મેળવવાં હતાં અને શું એ નટ હતો?” જવાબમાં “ના, ના, તે તે ધનદ શેઠને માનીત પુત્ર છે, તેને ત્યાં અખુટ સંપત્તિ છે, તેને ત્યાં બાગબગીચા છે, હવા ખાવાના મહેલે છે, અનેક દાસ દાસીઓ છે.”
ત્યારે શાને માટે તે નટ થઈને નાચે છે? તેની નીચે તેલ કેણુ વગાડે છે? સુંદર ગીત પણ ગાય છે ? હજારે લેકો કોને ઉપર મોહી જાય છે ? અને પ્રજાપાલક રાજા કેનું ધ્યાન ધરી રઘે છે?” “તે પેલી નટી કે જે દુર્ગધીથી ભરેલી છે તેની ઉપર મહી ગયેલ છે.” “શું તેને ઘેર બેઠા તેવી નટી હેતી. મળી શકતી ? ના, તે નટીના પિતાને પ્રતિજ્ઞા હતી કે જે નાટ્યકળામાં અદ્વિતીય પ્રવીણતા મેળવશે તેને મારી કન્યા આપીશ અને એટલાજ માટે એલાપુત્રને પોતાની જાતિ, દેશ, કુળ, ધર્મ, માતા, પિતા, ધન, ધાન્ય, લજજા અને અન્ય કુટુંબીઓને તજી નદીની પાછળ પાગલ બની જઈ, સર્વસ્વ હેમી, નાટ્યકળામાં પ્રવીણ થવું પડ્યું છે અને તે નટને ખુશ કરવા માટે પરીક્ષામાં પસાર થવાનું હતું તેને આ માંચડો છે. હજારો લો કે એકરૂ થયેલ છે. પ્રજાપતિ રાજા પણ રખાવેલ છે. આવી અદભુત નાટ્યકળા જોઈ લે કે આશ્ચર્ય સાગરમાં ગર

Page #20

૨૮.
શ્રી જૈનધર્મ પ્રકાશ.
કાવ થઈ રહ્યા છે.” બધાનું ધ્યાન ન ઉપર છે, પણ પેલો રાજા શું જાવે છે ? તે કોનું ધ્યાન ધરી રહે છે ? આવી અદ્દભુત કળા જોઈને તેને હર્ષ થતો નથી? તે શા માટે દાન આપતો નથી ? શું તેની પાસે લકમી નથી ? ના, એ બધું ઘણું, પણ તે દાન દેવું ઇચ્છતો નથી, પણ લેવું ઇ છે, છે. તે પેલા નટને મારવા ઇરછે છે. જે નટે તેનું કંઈ પણ બગાડ્યું નથી અને જે તેના આશરા હેઠળ લેકેને અદ્વિતીય નાયકળા દેખાડી રંજીત કરે છે તેને મારવા ઈચ્છે છે, તેનું શું કારણ?” તેનું કારણ બીજું કંઈ નથી પણ પેલી સપ્ત ધાતુથી બને લી દુર્ગંધમય છતાં સાક્ષાત્ ઉર્વશી જેવી લાગતી નટી ઉપર તે લુબ્ધ થયેલ છે. તે અત્યારે પ્રજા ઉપરની પિતાની ફરજ ભૂલી ગયેલ છે. મદિરા પીધેલ ઉન્મત્ત ગજેન્દ્રની માફક તે અત્યારે મદનસૃષ્ટિમાં નિરંકુશ બની ગયેલ છે. તેના શરીરમાં કામદેવે અસો ધસારો કર્યો છે. તેના હૃદયમાં અત્યારે દયાને છાંટો નથી, વિવેક નથી, મીઠાશ નથી, રાજ્યત્વનું ભાન નથી. તે અત્યારે માત્ર એટલું જ સમજે છે કે કયારે આ નટ નાચતે હેઠા પડે, મરે અને મારા મનની ઈચ્છા પાર પડે. પેલા નટે એક વખત નાટ્યકળા બતાવી, બીજી વખત બતાવી, અને ત્રીજી વખત પણ રાજાને દાન ન દેતો જોઈ તે મહાન નટ સમજી ગયો. તરતજ મનમાં બોલી ઉઠ્યો. “ધિકાર:થાઓ મને!' પણ એટલામાં નટ શું જુવે છે? એના મોઢા ઉપર ગંભીરતા કેમ જણાય છે ? તેના મોઢા ઉપર શાંતિ કેમ જણાય છે ? તે નટ દૂરને દૂર કયાં નજર નાખે છે ? તે એક ઋષિ મહર્ષિ મહાત્માને જોઈ રહ્યા છે, તેની મુખાકૃતિ જોઈ રહ્યા છે, તેના આચાર વિચાર જોઈ રહ્યા છે, તેને વ્યવહાર જોઈ રહ્યા છે, તેની નિરપૃહતા જોઈ રહ્યા છે. જે મુનિની સામે ઉર્વશીને પણ લજાવે એવી પદ્મિની મેદનો થાળ લઈ ઉભી રહી કહે છે કે મહારાજ ! , !” છતાં તે લેતા નથી, તેનું શું કારણ? શું તેને માદક કડવા લાગે છે? શું તેમણે મેહનો પરાજય કર્યો છે કે જેથી પદ્મિની સામે દષ્ટિ ન રાખતાં દષ્ટિ નીચે રાખે છે ? ના, તેઓ સમજે છે કે સ્ત્રી દુર્ગતિની ખાણ છે, તેથી તેની સામે નજર માંડીને ન જેવું, એ તેમને આચારજ હોય છે. ધન્ય છે ! એ સાધુ મુનિરાજને, ધિક્કાર છે મારા જેવા
એને કે આવી મોહજાળમાં ફસાઈ મનુષ્યત્વને હારી જાય છે. અને ધિકકાર હા આ નટીના રૂપને કે જેના પાનિમાં હું પતંગીઓ થઈને પડ્યો છું અને રાજા આદિ તેમાં પડવાને માટે તૈયાર થાય છે. ખેર, કર્મ કઈને છોડતું નથી. ગમે તેવો રાજા મહારાજા કે ચકવત્તિ કેમ ન હોય ? ગમે તેવો પુરૂષાથી પુરૂષ કેમ ન હોય ? પણ દરેકને કમની વેદી પર નાચવું જ પડે છે. રાજર્ષિ ભર્તુહરિ કહે છે કે –

Page #21

કની વેદીપર.
ब्रह्मा येन कुलालवन्नियमितो ब्रह्मांड भांडोरे, विष्णुर्येन दशावतारगहने क्षिप्तो महासंकटे | रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः, सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मगे ॥ • જે કમે બ્રહ્માને બ્રહ્માંડની વચમાં કુંભારનું કામ સોંપેલું છે, વિષ્ણુને દશાવતારગ્રહણુરૂપ મેાટા સકટમાં નાંખેલ છે, જે કમ મહાદેવજીની પાસે ખેાપરીમાં લીખ મગાવે છે અને સૂર્યને નિર ંતર આકાશમાં ભમાડે છે, તે કર્મને નમસ્કાર હેા.’
૨૮૧
નળ અને દમય ંતીને શા માટે વનવાસ વેઠવું પડ્યા હતા ? પાંડવા અને દ્રોપદીને શા માટે વનવાસનાં અત્યંત દુઃસહુ દુઃખ વેઠવાં પડ્યાં હતાં ? જે મુહૂર્તમાં રામચંદ્રજીને ગાદી આપવાનું નક્કી હર્યું હતુ તેજ મુહૂતમાં માતાપિતાને, રાજાશાહી ડાઠને અને મેાજશેખને છેડી અત્યંત સુકુમાળ એવી પાતાની પ્રિયા સીતાની સાથે તેમજ ભાઈ લક્ષ્મણની સાથે જંગલમાં જઇ ભમી, શા માટે સીતાજીને ખાયાં હતાં ? આ બધા પ્રભાત્ર કર્મની વેદીનેાજ છે. રાજા હો કે રંક હા, ગરીબ હા કે તવંગર હા, બાળક હા કે વૃદ્ધ હા, આ હા કે પુરૂષ હા, કિન્તુ દરેકને કર્મની વેદી પર નાચવુ જ પડે છે.
એવા વિચાર કરી ઇલાચીપુત્ર સવભાવમાં આરૂઢ થાય છે. પરન્તુ આ બધી ધમાલ શી છે? દેવતાએ કેમ આવે છે? સુદર ગીત શામાટે ગાય છે ? અને વળી આ ગધર્મ શું નાટક ભગવે છે? અને પેલા સાધમ દેવલેફના સમ્રાટ્ હાથમાં સુનિવેષને લઈને કેમ આવે છે? અને નટને શા માટે નમસ્કાર કરે છે? તેમાં ખીજું કંઇ નથી, પણ કની વેદી ઉપર નટ નાચી ચૂકયા છે, તેને ઉત્સવ કરવા દેવ દાનવા વિગેરે આવેલ છે, અને મુખારકબાદી તરીકે મુનિવેધ અણુ કરવાના છે. હવે તે નટ્ કની વેદીને તોડી શકયા છે, તેણે મેહરૂપી સાંકળ કાઢી નાખી ઇં, તેના અન્તરચક્ષુને પડદે તૂટી ગયે છે, તે સંપૂર્ણ ત્યાંગી સર્વજ્ઞ સાધુ બનેલ છે, તેણે રાગ અને દ્વેષના સમૂળગે નાશ કરી નાખેલ છે, તેણે ત્માને ર્જાયેલ છે અને તેથીજ તેણે એક અભેદ્ય અને અકલ્પ્ય અદ્વિતીય શક્તિ પ્રાપ્ત કરેલ છે. તે સમગ્ર લોકાલોકને દેખી શકે છે. તેના આત્મા સંસારરૂપ સમુદ્રમાંથી નીકળી નમ ળ થઈ ગયા છે. તે ઈન્દ્રદત્ત મુનિવેષ પહેરે છે, અને ત્યારપછી સુવર્ણ કમળપર બેસી મધુર દેશના આપે છે. આ બધા કેના પ્રતાપ ?' જવાબ- કર્મોની વેદીને તેડવાનો
સુનિ ચમરેન્દ્રવિજય

Page #22

શ્રી નથમ પ્રકાશ.
श्री हितशिक्षाना रासनुं रहस्य.
( અનુ મુંધાન પૃષ્ઠ ૨૫૫ થી )
FB
રાની કે પ્રથમદાસજી કહે છે--સર્પમાંજ સુખ રહ્યુ છે. સ'પથીજ આપણી બુદ્ધિ અને અંતે થઇ શકે છે. તેથી સપન! ઈ પેાતાના વર્ગમાં એઇ સાળુ પાણી હેય તે પણ તેના સંગ ન છોડને તેને ત ન દેવા હું પાસે બ્ય વિશેષ હેાય અને બીન્દ્ર નિધન હોય તે તેના નિરાદર કરવા, તેને ઘટિત રાય !પવી.' એક વખત ચાખાએ અભિમાન લાર્વીને કૃતએ અશ્વસ્થા કર્યું અને તેને કહ્યું કે-“તમે નિઃસાર છે, તમારામાં શું છે? માટે તમે મને મૂકીને ચાલ્યા તએ. તમે મારી સાથે હોવાથી મારી શેષભામાં માસી આવે છે અને તમારા જવાથી મારી શાભામાં વધારા થાય છે, વરરાન્ત પણ મને કપાળે ચડે હૈં, જિનેશ્વર આગળ મને ધરે છે, મારા સ્વસ્તિક કરે છે, ગુપાસે મારાવડે ગળી કરે છે, મને હાથમાં લઇને આવનારના શુકન જોડાય છે. મને ખળદાન તરીકે થાળમાં ભરીને દેવ પાસે લઇ જાય છે અને તેજના પણ મારાવડે પોતાનું પાષણ કરે છે. આ ધી વાત તમારા ગયા પછી બને છે, તેથી તમે ફોતરા) ચાલ્યા જાઓ. ”
આ પ્રમાણેની ચખાની અભિમાન યુક્ત વાણી સાંભળીને કૃતરા ખેલ્યા કુંવર ગાળ અને તારી રક્ષા કરીએ છીએ. અમારાથી જુદા પડશે તે પછી આ ખાળે!, ધંટીમાં દળશે, ચુલે ચડીને રધાશે અને કેટલાક કાચા ને કાળા પાણીમાં પલાળશે કે ખાઇ જશે. બને તજવાથી તમને પ્રાયે
વ
તમે વધારે પગાળ ઓ માટૅ ક છે ? રામે તમારે થા ા ક એટલે કે મહુખોનાં ચોખાને શાપ દઇને ચાલ્યા કે માદ જ, તમે ન તાન થજે.” ખામ કહીને ફોતરા તે આપ શું ના બનીચર પૂરી એ ઉપર થઇ. કેમકે ફેતરા જવાથી માતા એકતા અટ
! શાંત ઉપરથી જવાનું એ છે કે સુખ સંપીને રહેવામાં છે. પોતાના લગ્નને જે તક દે છે તે બાપાની જેમ કુટાય છે. તે પાણી સંપ કરે છે તે તે મોટા પતાને અને પૃથ્વીને ફાડી નાખે છે. પર્વતમાંથી માગ કરે હું અને પૃથ્વીના પેટમાં ગેસ છે. મજપુત પાળ બાંધી હોય તે તેને તેડી નાંખે છે, આ બધા સપને પ્રતાપ છે. વળી એ તરણા પણ બહુ એકઠા મળે છે,

Page #23

શ્રી હિતશિક્ષાના રાસનું રહસ્ય
૨૮૩ અને સંપ કરે છે તો આવા જળના પ્રવાહને પણ રોકી રાખે છે. ” આ દાંત હૃદયમાં ધારણ કરીને શ્રાવકવર્ગે એકઠા રહેવું, સંપીને રહેવું, અંદર અંદર કલેશ કંકાસ ન કરવો અને આ પ્રમાણે સ્વજનનું ઉચિત સાચવવું.
હવે અન્ય દર્શની સાથે ઉચિત જાળવવા અંગે કહે છે કે તેને ચોગ્ય સમયે દ્રવ્યાદિક આપવું. રાજમાન્ય હોય તે વિશેષે દ્રવ્યાદિક આપવું. ઘટિત સત્કાર કરે તેને નમસ્કાર ન કરો. તેને પક્ષ ન કરે. તેના કાર્યને અનુમોદન ન આપવું. તેના ગુણાનુવાદ ન કરવા. પિતાને ઘરે આવે તે આસન આપવું. ઘટિત સન્માન કરવું. આ પ્રમાણેની હકીકત સાંભળી શિષ્ય પ્રશ્ન કરે છે કે- શુદ્ધ શ્રાવક એ પ્રમાણે શા માટે અન્ય દર્શનીનું સન્માનાદિ કરે?” ગુરુ, કહે છે કે- એમ કર્યા વિના છુટકે નહીં. તે એટલે પણ વિવેક ન કરે તો તે જૈન ધર્મની સામો થઈ હાનિ કરે, તેથી સમકિત દષ્ટિ પણ પિતાનું ઘર જાળવીને તેનું ઉચિત સાચવે.”
હવે શ્રાવકનાં ચોમાસાનાં કૃત્ય કહે છે-શ્રાવક એ માસામાં આળસ તજીને ધર્મકરણી વિશેષે કરે. દરરોજ અષ્ટપ્રકારી પૂજા કરે, નિત્ય નવા નવા નવેવ પ્રભુ આગળ ધરે, પ્રભુ પાસે ધર્યા વિનાની વસ્તુ પિતે ન ખાય, પ્રભુ પારો દીપક વિગેરે કરે, અષ્ટમંગળની રચના કરે, દરરોજ મુનિરાજને વહેરાવે અને બનતા સુધી મુનિ વહોરે તે વસ્તુજ પિતે ખાય. પર્વ દિવસે તો જરૂર એ પ્રમાણે કરે. વર્ષમાં અમુક દિવસે તે પ્રમાણે કરવાનો નિયમ કરે. ટુંકમાં દેવ ગુરૂની સારી રીતે ભક્તિ કરીને પછી પિતે આહાર લેય.
બનતા સુધી શ્રાવક રોજ સ્નાત્ર ભણવે. દરમહિને તે જરૂરભણાવે. દરવર્ષ માટે સ્નાત્ર-વિશેષ વિધિ વિધાન સહિત ભણાવે. જિનમંદિર પર વજા ચઢાવે બનતા સુધી નિત્ય પ્રાસાદપૂજા કરે, અર્થાત જિનપ્રાસાદની સંભાળ કરે, ચોમાસામાં તે જરૂર કરે. વર્ષમાં અમુક દિવસોએ ચિત્યપૂજા કરે અને તે રીતે ભવને પાર પામે.
દરવર્ષ દરેક જિનચૈત્યે અથવા એક જિનચૈત્ય વાળા કુંચી, બંગલુહાર વિગેરે ઉપગરણ મૂકે. બને તે નિરંતર દિપક કરે, પાદિક પૂજાના પદાર્થો મૂકે, તેમજ પિસહશાળાએ ઉપાશ્રયે દરવર્વ નવકારવાળી, ચરવળા, કટાસણું વિગેરે ચારિત્રના ઉપગરણ મૂકે, પાટપાટલા કરાવીને ધર્મસ્થાનકે વાપર મૂકે, પ્રભાવના કરે, સ્વામીવાત્સળ કરે, કાયેત્સર્ગ કરે, તપ કરે, સ્વાધ્યાય કરે, પચ્ચખાણ દરરોજ કરે. બનતા સુધી સરિત્તિ તજે, સર્વથા ન તજી શકે તો તેની રાખ્યા વિગેરેનું પ્રમાણ કરે.

Page #24

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
મા પહાથ કમર કયા છે તે કહે છે. ધાણા, જીરું, અજમા, રાઈ, સુવા, કરીચાળી, ખસખસ, લીલાં ફળ, પાન, લવ, રાતે ને ખરે સિંધવ, સંચળ, કાચીમાટી, કડી, લીલાં દાતણ એ રા રચિત્ત . તેમજ ગહું, મગ, ચણા વિગેરે ૨ા ધાન્ય આચિત છે. મા તે ચગાની દી પણ અમુક વખત સુધી મિશ્ર રહે છે, લવણાદિકને પટ દઇને ઉકળવાથી તે અચિત્ત થાય છે. અથવા ગરમ રેતીમાં શેકવાળી અચિત્ત થાય છે. ઓળા, ઉંબી, વાલોળ આ એ સચિત્ત છે. શેકેલ પાપડ અને શેકેલ મગફળ. વિગેરે લુણ સાથે મેળવવાથી અચિત્ત થાય છે. ચિભડાં પ્રમુખ બબીજવાળા પદાર્થ વઘાવાથી મરીયાત કે રાઈતાં કરવાથી અને મીઠું દેવાથી પણ મિલ રહે છે, તે સચિત્તત્યાગીએ લેવા ઘટતા નથી. બીજ તદન કાઢી નાખ્યા હોય અને પછી તેને અગ્નિ લવણાદિકને સંસ્કાર થયેલું હોય તે તે અચિત્ત થાય છે.
વભદાસજી કહે છે કે—–“આ હિતશિક્ષા શ્રાવકજન માટે કહી છે. વળી બીજે પણ ઉપદેશ આપું છું. બાકી સુખીને તે ઉપદેશની શી જરૂર છે? કેમકે તેને તે જોઈએ તે મળ્યું છે. કર્તા કહે છે કે-“ભાઈઓ ! કઈ ખાસ કારણ વિના પદેશ-પ્રદેશ ન જશો, કેમકે દેશ જવાથી ધર્મ ને કામ બંને વર્ગ સીદાશે. અને અર્થનો પણ સંદેહ રહેશે. જે અહીં પિતાના સ્થાનમાં ઉદ્યોગ ન સૂજે-આજીવિકા પૂરતું પણ ન મળે તો પરદેશ જવું, પરંતુ એવી રીતે જનારે પણ પરદેશમાં બહુ રહેવું નહીં. બનતા સુધી ચામાસામાં ઘરે આવવું. કદિ ન અવાય તો પણ ચોમાસામાં શ્રાવકે એક સ્થાનકે જ રહેવું, ગામે ગામ ફરવું નહિ, કેમકે ચોમાસામાં ફરવાથી જીવવિરાધના વિશેષ થાય છે. પિતાને શરીરે પણ કષ્ટ વધારે પડે છે. વૃષ્ટિ લાગે, પવનના ઝપાટા લાગે, ટાઢે. હાડ ખડખડે, જોરાવર પવન હોય તો મુશ્કેલી થઈ પડે, નદી ઉતરતાં પૂર આવવાને ભય રહે, વખત પૂરમાં તણાઈ જવાનું થાય તે અમને ધન બન્નેથી ચુકે બન્ને જાય. તેથી મુસાફરી કરવી કે ફરવું હરવું તે શેકાળે આઠ મહિનામાં રાખવું.”
પરદેશ જતી વખતે ચંદ્ર ને વાર જોઇને જવું. ગુરૂવારે દક્ષિણ દિશા તરફ ન જવું તે દિશાએ દિશાશૂળ હોય છે. સોમવારે ને ' શનિવારે પૂર્વ તરફ ન જવું; બુધવારે ને મંગળવારે ઉત્તર તરફ ન જવું અને શુક્રવારે ને રવિવારે પશ્ચિમ તરફ ન જવું. તે દિશાએ તે તે વારે દિશામાં હોય છે, તેથી કાર્યસિદ્ધિ થતી નથી. તેમ છતાં જવાની જરૂરિયાતજ હોય તો તેને ઉપાય બતાવે છે. રવિવારે સુખડનું, સોમવારે દહીંનું, મંગળે માટીનું, બુધે ઘીનું, ગુરૂવારે લેટનું, શુકવારે તેલનું અને શનિવારે ખળનું કપાળમાં ટીલું કરીને જવું વળી પરદેશ જવું ત્યારે ચંદ્રમંડળની સામે ચાલવું અથવા ચંદ્ર જમણા રખ.

Page #25

શ્રી હિતશિક્ષાના રાસનું રહસ્ય.
૨૮૫
તે જમણે રહે તો બહુ સુખકારી થાય છે. ચંદ્રનું મંડળ કઈ રાશીમાં કઈ દિશામાં હોય તે કહે છે-મેષ, સિંહ ને ધન શશી હોય ત્યારે ચંદ્રમંડળ પૂર્વ માં હાય. વૃષ, કન્યા ને મકરરાશીમાં દક્ષિણ દિશામાં હોય. મિથુન, તુલા ને કુંભરાશીમાં પશ્ચિમ દિશામાં હોય અને કર્ક, વૃશ્ચિક ને મીન રાશીમાં ઉત્તર દિશામાં હોય. તેથી તેની સામું શમન કરવું અથવા તેને જમણે રાખ, ડાબે કે jઠન ન રાખવે, કેમકે તે સુખકારી થતો નથી. શનિ શુક્ર ને સોમવારે તેની સામે સાડા આઠ પગલાં ભરવા, ને પછી ગમન કરવું રવીવારે ૧૧ પગલાં, બુધવારે ૮ પગલાં, મંગળવારે ૯ પગલાં ને ગુરૂવારે છા પગલાં ભરવાં, ને પછી ગમન કરવું
- વળી સારૂં ચોઘડીયું જોવું, જોગિણીચક જોવું, તેમજ દહીંનું ભોજન કરીને ચાલવું. શ્રી દેવગુરૂને વંદન કરીને તેમજ યાચક જનને કાંઈક આપીને ચાલવું; કારણકે દાનથી દારિદ્ર નાશ પામે છે."
માગમ ભજન કરવા સારૂં સ્થાન જોઈને બેસવું. પ્રથમ કાંઈક પુણ્યકાર્ય કરવું અત્ સુપાત્રે કે અનુકંપાએ દાન આપીને પછી જમવું, દીનદુઃખીને જોઈને તેને થોડું પણ જરૂર આપવું. ઉત્તમ આહારની જોગવાઈ હોય તે શુભસ્થાનકે જિનમંદિરાદિમાં મેકલ, કેમકે તે એક મુક્તિનો માર્ગ છે. દીન, ક્ષીણ, જેગી, સંન્યાસી, કડી, કાપડી, મઠવાસી વિગેરેને યથાયોગ્ય આપવું. તેમાં કુળ, જાતિ, તપ, વિદ્યા વિગેરે કાંઈ ન જવું. આ માર્ગ જનવિધિને સમજવો.
પરદેશમાં રાત્રીએ અણજાણ્યા મકાનમાં ન સુવું; ખાત્રી કર્યા પછી સુવું. પરદેશમાં વ્યાપાર ભલા માણસ સાથે કરે, નાદાન સાથે ન કરે; અને યથાયોગ્ય પેદા કરી વહેલાં ઘરે આવવું. - હવે પરચુરણ શિખામણ આપે છે -ઈદ્રિને બહુ દુઃખ ન દેવું, તેમ તેને બહુ લાલચ પણ ન આપવી. જયાં ધર્મ અર્થ કે કામની સિદ્ધિ, ન હોય તે કામ કરવું નહીં. વિષમ આસન પર બેસવું નહીં. સભામાં કુચેષ્ટા કરવી નહીં. માથે બહુ ભાર ઉપાડવો નહીં. સાંજે દહીંને આહાર કરવો નહીં. ચંદ્ર સૂર્યનું ગ્રહણ જેવું નહિ, કેમકે તે વખતે વ્યંતરાદિક છળે છે. ગર્ભવંતી સ્ત્રીએ તે બીલકુલ જેવું નહીં, કેમકે જેવાથી બાળક ગ્રહણઘેલું થાય છે. પિતાના પગે પગ ડાબવા નહીં, ભોંય આંતરવી નહીં, પરવડે ધૂળ ઉડાડવી નહીં, કારણ એ બધા અપલક્ષણ ગણાય છે. સવારે મૈથુન સેવવું નહીં, પ્રભાતે ઉંઘવું નહીં, મેટે સ્વરે ભણવું નહીં, અને સંધ્યાકાળે આહાર કરે નહીં, એ ચાર કાર્ય કરતાં શું હાનિ થાય છે તે કહે છે. પ્રાત:કાળે મૈથુન સેવતાં ગર્ભ રહે તો તે ગર્ભ ફર થાય છે, પ્રભાતે ઉંઘવાથી લક્ષ્મીને નાશ થાય છે, પ્રભાતે ઉંચે સ્વરે

Page #26

શો. જૈનધમ પ્રકાશ,
નાં વ્યતરાદે છળે છે અને મૃત્યુના ભય પ્રાપ્ત થાય છે, સંધ્યાકાળે જમવાથી રોગની ઉત્પત્તિ થાય છે, તેથી તે ચારેવાનાં ન કરવાં.
ાવકે કાળે શુરૂ સમીપે જઇને બિજુ કરવુ. આખા દિવસમાં હાલો પાપ આળેલી ધોઈ નાખી શુદ્ધ થયું. એવી રીતે કરવાથી પાપને નાશ ઘર છે અને પુણ્યનો જ થાય છે. પ્રતિક્રમણ ન થાય તો બે ઘડી પ્રમાણ આમાયિક કરી શુભ દાન કરવું. ત્રણે મુદ્રા વિગેરેના ભેદ સમજવા. અંગમાંથી
ાળ દૂર કરવું. પંચાંગ ખમાસમણુ ગુરૂમહારાન્તને દેવા. પ્રતિક્રમણમાં રહેહરણ અવશ્ય રાખવે, ઉવળ મુત્યુત્પત્તિ મેાઢા પાસેજ રાખવી; દૂર ન કરવી. પહેરવાનું વસ્ત્ર પણ ઉજવળ રાખવુ; મેલુ કે સાંધેલું અથવા ફાટેલું ન રાખવું, પ્રથમ વસ્રાદિકની પડિલેહણા કરીને પછી પ્રતિક્રમણ કરવું. તેમાં ખેલાતા સુત્રાના અ મનમાં ચિતવતા જવા. સ્તવન પાતે કરવુ અથવા ખીન્ત' કહે તે
ધ્યાનપૂવ ક સાંભળવુ', જે તેમાં લય લાગી જાય તે પાપ નાશ પામે છે, અને કહેતાં કે સાંભળતાં જો કાંઈ પણ કષાય થાય તે ઉલટાં પાપ બાંધીને ઘેર જવાનું થાય છે. પ્રતિક્રમણમાં પ્રાંતે શાંતિ કહેવી અથવા સાંભળવી. પછી સઝાય ધ્યાન કરવું. છેવટે ગુરૂમહારાજ પેરિસી ભણાવે તે સાંભળીને શ્રાવકે ઘરે જવુ મા પ્રમાણે સધ્યાવિધિ જાણવા, અપૂર્ણ
वर्तमान युगमां नोवेलोनुं स्थान.
1.
*~
પ્રાચીન યુગનાં બધા જ્યારે માનુષી જીવનમાં ધર્મતત્ત્વને સુચાર કરવાની પૂરતી જરૂર જણાઇ ત્યારે ત્યારે તે તત્ત્વાનાં સૂક્ષ્મર નો જગતમાં આસધારૂપે ગાઢ હાય ક્રમે માનુંહી પ્રવૃત્તિ વયમય કરતાં તે સૂત્રો સમજવાની કાળજી આછી વા લાગ્યો, એટલે પૂર્વ મહર્ષિ એ તે તત્ત્વના મિશ્રણવાળા કથાનક ગ્રંથૈ! રચીને ધર્મજને જગતમાં ફેલાવા શાંત પ્રયાસ આદર્શ, પણ કથાનક ગ્રંથાનું સ્થાન હાલમાં નેવેલેએ લીધું ય તેમ દ્રષ્ટિમેચ થાય છે. માત્ર વિકાર એટલેાજ ગે છે કે-પ્રાચીન કાળમાંથી પાણીની હાર્તાથી જાતને નીતિપ મળતા હતા. ત્યારે તેના સ્થાનને ભાવવાના કરનારા નવલામાં વિષયુક્ત ફાદારી ચિતરાયેલી હેાય છે. જેમાં આશુક મા ને પરસ્પર આકર્ષી અન્યઅ ન્યૂમાં પ્રેસ પ્રકટાવી જુદા પાડે છે અને અંતે તેઓને મહામુશ્કેલીમાંથી પસાર કરાવીને વિચિત્ર સચાગે દ પત્નીએ મેળાપ કરાવે છે. આવી રીતના પાત્રાને વેલના 1 #વ ાનક કાળના આવેલા

Page #27

વર્તમાન યુગમાં નેવેલેનુ સ્થાન,
બનાવવામાં આવે છે. આવા વેલાનાં વાંચનથી બાળકોના કુમળા મર્ગેજમાં વિષયવિકારે એવુ` સ્થાન લીધુ છે કે જેથી ભવિષ્યમાં પેાતાની સારી જીંદગીમાં પરગ્યતાનું સુખ થાખનારા માળકે અલ્પ સંખ્યામાં માલૂમ પડે છે. આમ સુખરૂપ જીંદગી બનાવવાની અતિ અભિલાષાને આધુનિક નોવેલાનું સ્થાન દોષભૂત છે એમ કેમ ન માની શકીએ?
૨૮૭
હવે આ પદ્ધતિને અનુસરવું અાગ્ય છે એમ સમજવા છતાં કેટલાક સાક્ષર તરીકે મનાતા નેવેલકથાકાર વિદ્વાના અતિહાસિક ીનામાં તે પદ્ધતિને સંસ્કાર કરે છે, અર્થાત્ આ નવલકથામાં પરભાષાના રિસેક નેવેલેાના આદ વિભાગો લઇ ભૂતકાળના મહત્વશાળી પાત્રાને તેમાં ગુંથી અલંકારિક ભાષામાં મહકતા દેખાડે છે, પરંતુ આ રીતે અનુસરવામાં ખાસ તેએ અમુક ભૂલને તા પાધ્યાજ કરે છે અને ઐતિહુાસિક પાત્રાને કાલ્પનિક કથામાં બેસાડી સત્યાસત્યની દરફાર બહુજ વેગળી મૂકાતી જાય છે.
કેટલાક નવલકથાકાર મહાશયે ગુજરાતના ઇતિહાસમાં જૈનમંત્રીએનુ સત્યસ્વરૂપ ચિતરવાના પ્રસંગ આવતાં અણુધટતી કલ્પનાઓના અધિકાંશે ઉપયેગ કરે છે; પણ તેઓએ સૂક્ષ્મ બુદ્ધિથી ઈતિહાસમાં પ્રવેશ કરીને તપાસવું જોઇએ કે “ વનરાજ ચાવડાથી વાધેલા વીરધવલ '' સુધીની વંશાવળીના રાજાએ એ જે રાજ્ય તપાવ્યું–ચલાવ્યુ છે, તે માટેનુ માન કયા કયા મત્રીને ઘટે છે? અને તે મંત્રીએ કયાકયા ધર્મોના હતા. આ દરેકનું વિવેચન પ્રસંગે જનતા સમક્ષ મૂકાશે; પરંતુ અત્યારે તે। માત્ર ચાંપરાજ, વિમલમંત્રી, સુ’જાળ, ઉદાયન, અને વસ્તુપાળ * વિગેરેનાં નામમાત્રથી સ કાઇ સમજી શકશે કે માત્ર ગુજરાતની રાજસત્તાને પ્રમળ રીતે ટકાવનાર કોઇ હાય તા તે ગુજરાતના “ વિષ્ણુ મત્રીઓજ હતા અને તે વાણીયાના હાથમાંથી, ગુજરાતની લગામ સરી પડતાંજ “હિ’દુસ્તાનના નાશ, દેશની ઉથલપાથલ, અને ઐતિહાસિક કલંકિત પ્રસ ંગ ઉપસ્થિત થયા છે. ઐતિહાસિક બાબતોના પ્રકાશ ગુજરાતીમાં ફેલાવવા માટે હૅર નારાયણ વસનજીએ સારે। પરિશ્રમ લીધે છે, પરંતુ તેની અમુક ગ્રંથ ચીતરનારી કલ્રમ તા ભારાભાર ઝેરથી તપ્રાત છે. આગળ વધીને કહું તેા તેઓના અમુઢ પુસ્તકોને તે સુશીલ સ્ત્રીએ કે હિંદના કામળ બાળરત્નાએ હાથમાંજ લેવા ન જોઇએ. ઉપરાંત છેલ્લા વર્ષોમાં રા. રૂ!. મુનશીએ પણ નવલકથાકાર તરીકે સારા પરિશ્રમ આરંભ્યા છે. તેમણે પરભાષાનુ મ થન કરવામાં સારા પ્રયત્ન કર્યાં છે. તેમણે બહાર પાડેલા લોકપ્રિય નાવેલા તપાસશુ તે માલુમ પડશે કે તેમની વેરની વસુલાત માં માઉન્ટ એ× મેન્ટે ક્રીસ્ટેનુ અનુકરણ છે. પાટણની પ્રભુતાએ

Page #28

શ્રી નામે પ્રકાશ..
કામટીની બોલી સંપાદન કરેલ છે અને “ ગુજરાતના નાથમાં ” “ Twenty yers Afor ' નો પ્રતિભાસ છે. કેટલાક વાંચકો તો વેરની વસુલાતમાં સરસ્વતીચંદ્રથી થયેલ વર્ણશંકરલાની આશંકા કરે છે. માત્ર તેમાં એટલેજ તફાવત છે કે સરસ્વતીચંદ્ર અંતિમ ભાગ વેરાગ્યમય છે, ત્યારે વેરની વસુલાતમાં વેરનો બદલો વાળવામાં રોકાયેલ છે, તે પણ એકંદરે વિવેચનોલી લોકપ્રિયતા પામે તેવી છે, પણ ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સુપ્રસિદ્ધ પ હેમચંદ્રાચાર્ય તથા આભટ્ટને પોતાના ગુજરાતી માસિકની ચાલુ વાર્તા રાજોધરાજમાં લખવા મુજબ કથા કાલ્પનિક હોય છતાં ઐતિહાસિક પાત્રનો સંબંધ બેસાડી તેમના સચ્ચારિત્રને અતિ અયોગ્ય ચિતરતાં વિષયુક્ત પૂરાવા વિનાની કલમે નસમાજની લાગણીને દુઃખ ઉત્પન્ન કરાવ્યું છે ને ઈતિહાસ શોભાવનારા પવિત્ર પુરૂમાં માનસિક અપવિત્રતા દેખાડવાની બુદ્વિહિનતા બતાવી છે. મુનશી જેવા ઇતિહાસનું મંથન કરનાર તેમજ જુદા જુદા ધર્મના સાહિત્યને પ્રકાશ કરનાર જ્યારે અમુક ધાર્મિક લાગણીને દુઃખ કરનારું લખાણ લખે ત્યારે તેનો જવાબ તે ફરકે શું ન માગી શકે ? અમોને જરૂર ર. મુનશી જેવા ગુનંદા લેખક માટે ઘણું માન છે, અમે તેમના સુપ્રસિદ્ધ પુસ્તકોના પરિચયમાં સારી પેઠે આવ્યા છીએ, પણ તેમની સુપ્રસિદ્ધ લેખનશૈલીને પરિચય દુઃખ ઉત્પન્ન કરનાર હાઈ અમારે અને લખવાની હવે અગત્યતા રહેતી નથી, કારણ કે રતિપતિરામ પંડયા, ઠ. ના, વ, મુનિજ્ઞાન વિ. મુનિ ન્યાયવિ., આત્માનંદ સભાના સેક્રેટરી રા. વલભદાસ ત્રિભોવનદાસ વિગેરેએ સત્ય બીનાને બહાર લાવવા જે જે પ્રયત્ન કરેલ છે તે ઉપરથી એટલું સમજાઈ આવે છે કે કઈ વ્યક્તિ પિતાને એક દેર ઉપર જગતને નચાવવા ધારે તે મિથ્યા છે.
રા. મુનશીના મિત્રમંડળ તરફથી નીકળતું ગુજરાતી પત્ર તેની ભાવનાને પાયવાનું-મિત્રની પ્રશંસા કરવાનું સાધન થઈ રહેલ છે. જેમાં ભલે પિતાને રમત કે ભાતૃભાવવાળા લે છે તેઓ લેતા હોય પણ તે સિવાયના બીજા લેખે લેવાનો પ્રસંગે ઉપસ્થિત થતાં તદ્દન નાકાર પરખાવે છે. આ પ્રમાણે હોવાં છતાં કેટલાક ધર્મપ્રિય સામી વ્યક્તિઓ સાહિત્ય સંસદ સભ્ય થવાથી પિતાની જોખમદારીને કેમ ભૂલી ગયા છે તે આશય યુક્ત છે. રાજ્ય પાત્રોમાં કઢિષા ભાવ ડસાવવામાં રા. મુનશીને જે વકીલાત વાપરી છે તેનો ખુલાસો પૂરાવા સહિત રા. મુનશી કરે અથવા પોતાની માન્યતા સાચીજ છે એમ સાબીત કરી આપે તે જરૂરનું છે, પરંતુ તે કરવામાં ધમધતા, અકળાપ્રિયતા, ઇતિહાસની અનભિજ્ઞતા કે આધુનિક યુગની અપિછાનતા વિશેષણે ન આવવા

Page #29

વર્તમાન યુગમાં નોવેલેનું સ્થાન.
૨૮૯
જોઈએ. કદાચ પોતાની વાત તદ્દન કમિત હોવાનો દાવો કરતા હોય તો પોતે કલ્પનાનોવેલ રચવામાં શા માટે ઐતિહાક પાત્રો ગોઠવે છે. વેરની વસુલાતની પેઠે નવીન વાતો કરપી ગમે તે ભાષાના વિચારો ઉદ્ધત કરી તદ્દન નવીન ગ્રંથ બહાર પાડ્યા હતા તે શું સાહિત્યરસિકે ને રા. મુનશીની આવી ભૂલે પ્રત્યે દ્રષ્ટિક્ષેપ કરવાની જરૂર પડત ? અને તેઓ આબાદ રીતે નવલકથાકારની ઉપમા તપાસી શકત ? તેથી સમજી શકાય છે કે ગમે તે ભાવથી રા. મુનશીએ સમકાલીન એતિહાસિક નામનો તેમાં સમાવેશ કરેલ છે.
આધુનિક ગુજરાતના ઇતિહાસને મજબુત રીતે ટકાવનાર જૈનગ્રંથ છે. જૈનમુનિઓનાં કરેલાં ગ્રંથો બાદ કરીએ તે ગુજરાતના ઐતિહાસિક સાધન તદ્દન અલભ્ય છે, તેથી દરેક સાક્ષ ઇતિહાસને લખવામાં જૈનગ્રંથનોજ આધાર લે છે, જ્યારે મુનશી જેના ઉપરથી બધી બીના લીધા છતાં પણ પણું જૈન ઇતિહાસને બેટે ઠરાવવા મથે છે. ન માલુમ શું કારણે મળ્યું હશે કે તેમને આ પ્રમાણે અન્યથા પ્રયત્નમાં કાળવ્યય કરે પડ્યા છે ?
આ ઉપરથી સમજી શકાય છે કે એતિહાસિક સત્યને છુપાવી તેમના પાત્ર સાથે કપિ બંધ બંધબેસતાં કરીને વિદ્વાનની પક્તિમાં બેસવા કરતાં વમતિથી કપિત ઘટનાઓ ચીતરવી એ વધારે હિતાવહ છે. આ લેખથી વાંચકેએ એમ ન માનવું કે હું એતિહાસિક ભાગને નવલકથારૂપે ઉતારવામાં અસંમત છું, પણ હું એમ માનું છું કે સત્ય બીનાને ચાલુ પદ્ધતિથી લખવી હોય ત્યારે તે કાર્યને ભાર એગ્ય અનુભવી પુરૂને ઉઠાવી લેવો જોઈએ.
અત્યારે જે ગ્રંથ હિંદના હૃદયમાં પ્રેમી સન્યા છે તેનું કારણ માત્ર તે ગ્રંથ નથી પણ તે ગ્રંથ રચનારની ચારિત્રની ઉર્મિઓ છે અને તેથી જ આચારાંગ, વેદ, મહાભારત, રામાયણ, ધબિંદુ, કબીરવાણી વિગેરે ગ્રંથ ઘેરઘેર પૂજાય છે.
એટલે ચિત્ત-સંયમ, નિઃ હિતા-સ્વભાવ, સત્યવચન ઇત્યાદિ ગુણો જેમાં ખીલેલા છે. એવો પુરૂષ જગતનું સત્ય બહાર લાવવા પ્રયત્ન કરે તો તે સફળતા પામી શકે. બાકી જેમાં એક તરફી વલણ, આત્મલાઘા અને મિથ્યાભિમાન ઈત્યાદિ કોઈ પણ અવગુણની અધિકતા હોય એ , સાક્ષર, ધનવાન કે સન્યાસી નવીનતા દેખાડવામાં પોતાની હાર્દભાવનાના સંસર્ગે ઉચ્ચપાત્રોને હલકટ તરીકે ચીતરવાની ભૂલ કરી મૂકે છે. “ નિર્દોષ પાત્રને પ્રપંચી બનાવી કાઢે છે. પરંતુ તેજ કાર્ય કરવામાં ઉત્તમ પુરૂષ સદેવ પાત્રમાંથી પણ ગુણ અવગુણની તારવણી કરી ગુણગ્રાહકતાને અવલંબે છે. .
શું આ દશા આવ્યા વિના તેની હુંફમાં જેમ આવે તેમ લખવા માંડવું તે ઉચિત છે ?

Page #30

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ, માટે સર્વ સાક્ષરને અંતિમ સૂચન એટલું જ કરવાનું છે કે ઉપલબ્ધ થતા ઐતિહાસિક સાધનોથી એક એ કવિ ડાસ યાર કરવાની જરૂર છે કે જેમાં ઉપલબ્ધ થતી દરેક બાના પૂરાવા રહિત વર્ણવી હોય. આ પ્રમાણે બનવાથી કેટલાક સાકર અમુક પૂરવાનાં અભાવે સત્ય બીના પ્રગટ કરવામાં જે ગોટાળા કરી મૂકે છે તે તેમ કરતાં અટકશે. મુનિ દર્શનવિજયજી,
ધ્યાત્મવિકાસ અર્થે મનને બેધ.
હે ભવ્યાત્મા! તું આ સ્વાર્થી જગત્ ઉપર શું કહી રહ્યા છે? ખરેખર તારું અંતિમ સગું કઈ નથી. તું જેને તારી વહાલી વસ્તુ ધારે છે ( સ્ત્રી, પુત્ર, મિત્ર વિગેરે.) તે પણ સ્વાર્થનાજ સગાં છે. અરે! જે શરીવ તું આટલું કાર્ય કરી શકે છે અને જેને માટે તું મમતા રાખે છે તેને પણ મૂકીને હારે–આત્માને છુટું પડવાનું છે. બીજી સાંસારિક કઈ ચીજો તારી ને બતી થશે? હેં હજારે શરીર ધારણ કર્યા, ઘણા ભેગ ભગવ્યાં, પુષ્કળ ખાવું, પણ વખત દ્રવ્યને સંચય કર્યો છતાં હજુ તને તેજ પ્રિય છે. તું હારી આગળ જે વસ્તુઓ જુએ છે તે હને આ સંસાર ઉપર આસ્થા–મોહ-પ્રેમ વધારે છે. જે તું આમ ખાલી જગના મોહમાં ફસાઈ જઈશ તે મુક્તિને સારૂ જે આ માનવભવ તને પ્રાપ્ત થયે છે તે તું કયારે સફળ કરીશ?
અરે આત્મન્ ! આ દુનિયામાં પ્રવે થઈ ગયેલા યુધિષ્ઠિર, રામ, કૃષ્ણ, ભરતાદિને પણ કાળ લઈ ગયે તો તે તને કેમ છેડશે? હજારે નગરો, કરડે માણસે કે જેમનાં નામમાત્ર આપણે જાણી રહ્યા છીએ તે સઘળાં કાળાધીન થયાં તે તું અલ્પ પામર જીવ શા માટે અભિમાન-મમતા રાખે છે? તું યાદ પર કે મરણ પછી પુન્ય ને પાપ સાથે આવવાનું છે, માટે ધર્મ આચર.
महता पुण्यारण्येन, क्रीदेयं कायनौस्त्वया ।।
पाई दुखोदधेर्गन्तुं, तर यावन्न भियते ॥ १॥ ભાવાર્થ-“તારાથી અઃ શરીરરૂપી નાવ (ડી) ઘણુ પુણ્યરૂપી ખર્ચથી આ દુઃખરૂપી સંસારસાગર તરવાને માટે ખરીદાયેલી છે, માટે તેને નાશ થયા પહેલાં છે તેનાવડે સંસાર તરી . ”
હે આત્મન્ ! તું બેટા સ્વાર્થને ત્યાગ કર. ખરું જોતાં તું તારે ખરો સ્વાર્થ મોક્ષની પ્રાપ્તિ કરવાનું ભૂલી જાય છે અને સાંસારિક સ્વાર્થમાં રચ્યો પચ્ચે રહે

Page #31

આત્માવિકાસ અર્થે મનને એધ.
૨૧
છે. આમ કરીશ્રી પરમાર્થની ત્હારી વૃત્તિનો નાશ થાય છે. અને ધાર્મિક વૃત્તિઓ-પ્રેરણાએ દેખાઇ નય છે.
હું આત્મા ! તુ અભિમાનનુ-મઢનુ તે! કી પણ નામ લઈશજ નહિ. પૂર્વે રાવણે અભિમાન કર્યું હતુ તેનું તેને ચાગ્ય ફળ મળ્યું હતું, તેને નાશ થયો હતો. તને આખું જગત વખાણે તે પક્ષુતુ હારી જાતને વખાણીશ નિહ. ખરા સ્વાર્થ સર્યા વિના તેને સફળ માનીશ નહિ.
હે માનવ ! તું ખીજાનું ભલુ થતું જોઇને અદેખાઇ કરીશ નહિ. તેમ કરવાથી ચિંતારૂપી શત્રુ હારા મન ઉપર આરૂઢ થશે અને તુ ત્હારા આત્માને અધમ દશામાં દોરી જઈશ. ખીજાનું ભલું થતુ હાય ત્યારે તુ વિચાર કર કે તેણે કેવી રીતે પોતાનું ભઠ્ઠુ કર્યુ ? પછી તુ તે માર્ગ ગ્રહણ કર.વળી અન્ય જનામાંથી તું અવગુણુ એન્યા કરતાં ગુણ ખાળી તે મહેણુ કરવાની ‘ટેવ રાખ, એટલે હારામાં સમાનતાની ઉચ્ચ લાગણીએ ઉત્પન્ન મશે. વળી કંધરૂપી શત્રુ પણ દ્વેષની લાગણીથી ઉત્પન્ન થાય છે, માટે “ પેાતાની જાતના જેમ બને તેમ દોષ જો અને પારકાના દેષ ન જોતાં ગુણુ જેમ તે ગુણ ગ્રહણ કર.”૧
હું માનવ ! મનના વિચાર!ને અટકાવ, એટલે ઈન્દ્રિયાની ખરાબ પ્રેરણા અટકશે, જેશી તુ દુઃખ ખમવાને સમર્થ થઇશ. કારણુકે જીભ જેવી ઇન્દ્રિયને તેના ખન્ને કા માં ( એલવામાં અને ચાખવામાં) અટકાવવામાં ન આવે તે તે ઘણી હાનિકારક થાય છે.
હે માનવ! તું સર્વે તરફ સમાનતા-સમાન વૃત્તિ રાખ કે જેથી ક્રોધ, દ્વેષ અને અભિમાનરૂપી શત્રુઓને તુ હણી શકે-નાશ કરી શકે. કારણ કે मातृवत् परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ठवत् । આત્મવસ્થન તેવુ, યઃ પત્તિ સ જિલ્લઃ ॥ ૨ ॥
આ ભાવાર્થ –પરસ્ત્રીને, માતાની માતા સમાન, પારકાનું ધન માટી સમાન અને સવ માણીઓને પેાતાના આત્મા સમાન જ ગણે છે તેનેજ પતિ જાણવા.' તું પણ તેમજ માનીને હારા આત્માને ઉત્તમ પ્રકારની કેળવણી આપી પ્રવીણ કર
હે આત્મન્ ! “ હું વિદ્વાન છું, હું બધુ સમજું છું, મને કશું જાણુવાનું બાકી નથી.” આવી ભાવના તુ કદી હૃદયમાં આણીશ નહિ. તે તમે અભિમાની બનાવશે અને સાવશે. માટે પેાતાના દોષ સુધારવા પ્રયત્ન કરીશ, તેજ ખરી ઉન્નતિ-વિકાસ થઈ શકશે.
હું આત્મન્ ! હાશમાં અપૂર્વ ખળ છે, અનહદ સામર્થ્ય છે; પણ એ સઘળું આધ્યાત્મિક બળ તને ચોગ્ય પ્રયાસ વિના મળી શકશે નહિ, તેને માટે પૂરતા પ્રયાસની જરૂરિયાત છે.
Think too much of yourself and too little of others.

Page #32

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ..
| હે માનવ ! “કોણ? મારાં સગાં સબંધીઓનો ને સંબંધ ? હું શા માટે આ માનવજીવન પામ્યો છું ?” આવી ઉચ્ચ વિચારણું પ્રતિદિન મનમાં આણ, ધર્મની લાગણી ધારા કર. વખત જતા જાય છે, કાળ નજીક આવતા જાય છે, માટે તરત શુભ કાર્ય આરંભ, નહિતર કળની ફાળ આવશે તે પછી તે કાર્ય અટકી પડશે અને આ અમુલ્ય માનવજન્મ એળે ચાલ્યો જશે
શાહ અમૃતલાલ છોટાલાલ–સાંતેજ.
પ્રભુ પ્રાર્થના.
પ્રભુ પૂજન પ્રીતે કરો. હર્ષ આણને આજ; ભવજળ તરવા કારણે, જે જ જિનરાવ. જેમ જેમ પૂજન પ્રેમથી, કરીએ શ્રી જિનરાજ; તેમ તેમ અશુભ કમળ, થાયે જડથી નાશ. સોહજાળના પાસથી, બંધાણો છું ખાસ; તે છુટવાની આશાથી આ છું તુજ પાસ. ચાર કપાયથી મુક્ત કરી. આપિ શિવપુર રાજ; બનેડા જૈનમંડળી, શિર નમાવે આજ. આદીશ્વરને ભેટીને, આજ થી આનંદ; જીવણકહે કર જોડીને, ટાળે ભવના ફંદ.
અત્યંત ખેદારક નોંધ. ૧ શાહ ઓધવજીભાઈ ગીરધર. પિોરબંદર.
'આ ગૃહસ્થે જ્ઞાનપંચમીને દિવસે માત્ર બે કલાકના છાતીના દુખાવાથી પંચ પામ્યા છે. એએ. બહુજ સુશળ હતા, પોરબંદર ખાતે બહુ સંતોષવૃત્તિથી રહી રાતિય જીંદગી ગાળતા હતા. જેને શાસ્ત્રના સારા ઉંડા અભ્યાસી હતા. કમગ્રંથમાં પ્રવીણ હતા. તેને અંગે નવા નવા સવાલો વારંવાર પૂછતા હતા કે જે આ મારિકામાં પ્રથમ અને આ અંકમાં પણ પ્રગટ થયેલ છે. તેમની રહેણી કરણી

Page #33

એક એળખાણુ
૨૩૧
અનુકરણીય હતી. દિવસને ઘણે લાગ વાંચન ને મનનમાંજ ગાળતા હતા. તેમણે કેટલાક યંત્રા અને નકશાએ પાના અભ્યાસને અંગે તૈયાર કરેલા છે તે પ્રગટ કરવા લાયક છે. હાનિકારક રીવાજો વિગેરે ઉપર કેટલાક વૈરા ચૈત્પાદક પદ્મા પણ તેમણે રચેલા છે. તેમની જૈફામને ન પૂરાય તેવી ખાસી પડી છે; કારણ કે હવે એવા દ્રવ્યાનુયાગન! અભ્યાસીએ નવા થતા નથી. અમે તેમના આત્માને શાંતિ ઇચ્છીએ છીએ અને તેમના કુટુબને અચાનક આવી પડેલા આ અસહ્ય દુઃખને અંગે અંતઃકરણથી દીલાસા આપીએ છીએ.
૨ મેાદી છગનલાલ ત્રીકમ. રાણપુર, આ રાણપુરનિવાસી ગૃહસ્થ ધાર્મિક મહોત્સવ પ્રસ ંગે ગયા હતા, ત્યાં અચાનક છાતીના દુખાવાથી મૃત્યુ પામ્યા છે. ખરા ધર્મચુસ્ત હતા. રાણપુર ખાતે દેરાસર વિગેરેની સંભાળ સાધુ સાધ્વીએ ત્યાં આવેલ હોય તે તેમની સારી રીતે સેવા ભક્તિ કરતા હતા. અમે તેમના આત્માને શાંતિ ઇચ્છીએ છીએ અને તેમના કુટુબને અંતઃકુરણુથી દીલાસા આપીએ છીએ.
એક ઓળખાણ.
આ ખતે અમારી સભાના લાઇફ મેમ્બરો હાવાથી સાને પણ ચેન્ચ મેમ્બરોની ખામી પડી પરંતુ કાળની ગતિ દુતિક્રમ હાવાથી તેને આધીન થવુ પડે છે.
છે;
&
વઢવાણુ : કાંપ એએ ખરેરાખનારા હતા.
ભાવનગરાંનેવાસી શ્રાવક બહેચરદાસ ભગવાન કે જે પૂરા મિષ્ટ હતા, તેએએ પાછળની જીંદગીમાં મુખઇ રહીને પણ ઉપદેશાદિવડે અનેક શ્રાવક ભાઈઓ ઉપર ઉપકાર કર્યા હતા. તેમણે સમાધિમરણ વિચાર ૩૮૩ દુહાના બનાવેલા તે સજ્જન સન્મિત્રમાં છપાયેલ છે. ઉપરાંત શ્રી મેસાણા જૈન શ્રેયસ્કર માંડળ તરફથી ખાસ સમાવિચાર એ નામની બુકમાં પણ તે પ્રથમ છપાયેલ છે. માત્ર તેમાં ૩૮૩ ને બદલે ૩૮૨ દુહા છપાયેલા છે; તેથી કર્તાના નામવાળા દુઙે તેમાં છપાયેલ નથી. તે દુહા આ પ્રમાણે છે.
ભાવનગરવાસી ભલા, સેવક શ્રી ભગવત; ભગવાનપુત ભગવાનકુ, બેચરદાસ પ્રણમત.

Page #34

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ,
૬ડા ઉપરથી તેના કર્તાનુ નામ પ્રસિદ્ધ ધાય છે. કર્તાએ આ 323 કુડા ખાસ પાતાની બુદ્ધિથી બનાવેલા નથી, પણ બીજે આધાર મારવાડી ભાષાને મળવાથી તેની ઉપરથી બનાવેલ છે. તેમણે એની અંદર કહ્યું કેમરણ સમાધિ વિચારની, પ્રત મળી મુજ એક; તેણે મેં સમાધિ મચ્છુ કે, વરવ કચે અતિ છે. ૩૮૦ પણ ભાષા મરૂદેશકી, તીણુમે લખાયા તેહ; તેણે કારણ સુગમ કરી, દુહા બંધ કીચે એ.
૩૮૧,
આટલી હકીકત ભાવનગરવાસી એક ધર્મિષ્ઠ પુરૂષની ઓળખાણ તાજી કરાવવામાટે તેમજ એ સમાધિમરણવિચાર વાંચવાની ખાસ ભલામણ કરવા માટે લખવામાં આવી છે. સમાધિવિચારની બુકની અનુક્રમણિકામાં બેચરદાસનું કર્તા તરીકે નામ લખેલ છે પણ તેનું વતન ભાવનગર લખેલ ન હેાવાથી અમે ઓળખાણ પાડી છે.
વર્તમાન સમાચાર,
અમદાવાદમાં વરઘોડા.
અમદાવાદમાં ગઇ દીવાળીને દિવસે શ્રી મહાવીર સ્વામીના નિર્વાણ કલ્યા શુક સબધી વરઘેાડા એટલે બધા સુદર ને આકર્ષક ચડ્યા હતા કે તેના ખરા અનુભવ જોનારનેજ થઈ શકે તેમ છે, બાકી અન્ય શહેરાવાળાએ તેનુ ખાસ અનુકરણ કરવા ચેગ્ય છે. આસન્ન ઉપગારી વીર પરમાત્માના પાંચે કલ્યાણકને દિવસે અમદાવાદ ખાતે વરઘેડા ચડે છે અને મહાત્સવ થાય છે. તે ખાસ અનુમેદન કરવા યોગ્ય છે..તેમજ અનુકરણ કરવાથી અત્યંત લાભ પ્રાપ્ત ઇ શકે તેમ છે.
આગ્રામાં નવુ જ્ઞાનમંદિર
આગ્રા ખાતે ત્યાંના એક ઉદાર ગૃહસ્થે શ્રી વિજયધસૂરિ મહારાન્તના નામ સ્મરણું સામે નવીન જ્ઞાનમંદિર ખધાવી તેમાં તે મહારાજશ્રીના લખેલા તેમજ છાપેલા અને પેાતાના છાપેલા પુષ્કળ પુસ્તકોનો સગ્રહ દાખલ કર્યાં છે. તેને ખાલવાની ક્રિયા પણ અહુ સારી રીતે કરવામાં આવી છે. લક્ષ્મીચ ંદજી વેદે તેના નામમાં પોતાનુ’ ને મહારાજશ્રીનુ બંનેનુ નામ રાખ્યુ છે. ખેલવાને પ્રસંગે તેના નિર્વાહ માટે ૨૫૦૦૦) ની રકમ બીજી આપી છે. માસિક અને ન્યુપેપર

Page #35

પુસ્તક વિગેરેની પહોંચ.
૨૦૫
વિગેરે પુષ્કળ મગાવવાની ગેડવણુ કરી છે. અને તેને એક નમુનેદાર લાઈબ્રેરી અનાવવાનું ધાર્યું છે. તેની અંદરના પુસ્તકાનુ લીસ્ટ છપાવવાની અને તેમાંથી વાંચવા આપવા કે મેકલવાના નિયમ પ્રગટ કરવાની આવશ્યકતા છે, કારણકે તેની અંદર ઘણા ઉપયોગી પુસ્તકે લખેલા તેમજ ઇંગ્રેજી છાપેલા છે કે જે ખીજે મળવા મુશ્કેલ છે.
પુસ્તકા વિગેરેની પહેાંચ ૧ શ્રી ધર્મપ્રદીપ.
આ બ્રુકની અંદર પ્રારંભમાં ઉપાધ્યાય શ્રી મગળવિજયજી કૃત ચતુર્વિ શતિ જિનસ્તવન (ચાવીશી) છે. તેના દરેક સ્તવનમાં દ્રવ્યાનુયાગને લગતાં જુદા જુદા વિષયા દાખલ કર્યા છે. ત્યારપછી 'શ્રી વિજયધસૂરિનાં કરેલાં એ સ્તવને લભ્ય થવાથી નાખ્યા છે, અને પછી શ્રી વિજયધસૂરિની અષ્ટ પ્રકારી પૂજા બનાવીને દાખલ કરી છે. તે આઠ પૂજામાં યાગના આઠ અંગની કેટલીક હકીકત સમાવી છે. પ્રાંતે ૩-૪ સ્તવનાદિ છે, એકદર સબ્ર સાથે છે. તેમાં ગુરૂભક્તિ પરિપૂર્ણ દર્શાવી છે. કિંમત છે આના રાખી છે. ભાવનગર ચશવિજય જૈન ગ્રંથમાળા એફીસમાં મળી શકે છે. બુક ઉપયોગી છે ૨ શ્રી અભયકુમાર મંત્રીશ્વરનુ જીવન ચરિત્ર. ભાગ ૨ ને.
આ વિભાગમાં તે ચત્રિના સ૪ (૬-૭-૮-૯) ના સમાવેશ કર્યાં છે. તેથી હજી ત્રીજો ભાગ થશે. ભાષાંતર સુદર કર્યું છે. પહેલે ભાગ વાંચ નારાઓથી તેની પરીક્ષા થઇ ગયેલી છે. ચાર ચિત્ર ખડુ સુંદર ને મેહક આપ્યા છે. શ્રીવિજયનેમિસૂરીશ્વરનો ફોટો પ્રારંભમાં આપેલ છે તે આકષ ક છે. કિંમત રૂ. ૩) રાખી છે. તે બુકના પ્રમાણમાં વધારે લાગે છે. ભાષાંતર કર્તા ભાઇ માતીચંદ્ર આધવજી ભાવનગરવાસી છે કે જેએ સંસ્કૃત ભાષાના સારા અભ્યાસી છે. ૩ હીરપ્રશ્ન (પ્રશ્નાત્તર સમુચ્ચય)
આ ગ્રંથમાં ઘણી ખાખતાના ખુલાસા આપેલા છે. ભાષા સંસ્કૃત છે. પતિ ચતુરવિજયજીએ શ્રી ફ્રી અમદાવાદ તરફથી પ્રસિદ્ધ થયેલ છે. આ ગ્રંથ પ્રથમ છપાયેલ છે પરંતુ સ ંશાધન કા વિગેરે આમાં બહુ શ્રેષ્ઠ થયેલ છે, કિંમત લખવામાં આવી નથી. ખાસ વાંચવા લાયક છે.
શ્રી કીર્ત્તિવિજયમહારાજે સંગ્રહિત કરેલ છે. નિરાજ શ્રી મ

Page #36

આ રારિ બાર મા થી નીકળવું શરૂ થયું છે. તે જૈન ધર્મ પ્રકાશનો ' ' '' વાતાનું છે. તેના 3 મા છે!' ક. છે. તેની માતેના કરતાં તા. ૩ી અને પ્રકાશ કે કન્યાવિક્રયના નિધિ, જે હકીકત હાથ ધરી છે
અંગે તે બા લખવામાં આવ્યા છે તેને અને મારા આવશ્યક માનીએ છીએ. જે કન્યાઓને વેચવામાં ન આવે, વરવાળાને આપવામાં ન આવે, બાળલગન કરવામાં ન આવે તે હૃદયમાં કંપારી છે એવી વિધવાઓનો સમૂડ દેખાય છે તે બહુજ ઘટી જાય અને પુનર્વસને સવાલ પણ બહુજ ઘટી જાય, પુર્નલગ્નને સવાલ ખરીરીતે કહીએ તે કન્યાવિકાસના કારણથી જ ઉલે થયે છે. તે સાથે પ્રથમની રી છતાં, પુરાદિ છતાં, ઠ અથવા વૃદ્ધયે જેઓ ફરી પરણવા નીકળે છે અથવા પ્રથમની સ્ત્રીય દીકના અભાવે પણ હવયે જેઓ ફરી ફરીને પરણવા નીકળે છે, તેઓ સ્ત્રી જાતિને કેટલે અન્યાય આપે છે છે અને કેટલું અઘટિત કરે છે તે કહી શકાય તેમ નથી. આ બાબત માત્ર લેખો લખવા કરતાં દરેક જ્ઞાતિ મેળવી મેળવીને દરેક સ્થાને પ્રયત્ન કરવાની આવશ્યકતા છે. અમે એ માસિકની પ્રગતિ ઇચ્છીએ છીએ.
શ્રી ઘાટકોપર સાર્વજનિક જીવદયા ખાતાને - પ્રાથમિક રિપોર્ટ
આ ખાતું હાલમાજ ધટકોપર ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું છે. તેને આ પ્રાથમિક રિપોર્ટ વાંચતા એવા ખાતાની ખાસ આવશ્યકતા છે. આ ખાતાએ સ્થપાતાંજ એકદમ બહુ સારી પ્રગતિ કરી છે. અકબર તા. ૨૪ મી સુધીમાં ૩ ૮૮૩૮) નું ફંડ તે જુદા જુદા કાર્યને અં થઈ ગયું છે. અને પપ૯ છે બચાવ્યા છે. હાલ કામચલાઉ કમીટી નીમી છે, તેમાં પણ ઘણુ લાયક ગૃહથે મુંબઈના અને બહારગામના છે. એની અંદર બહોળે ભાગે સ્થાનકવાસી બંધુઓના નામે દેખાય છે, તે મૂર્તિ પૂજક જૈન અને જૈનેતર દયાળુ ગૃહરાએ તેમાં દાખલ થવાની ખાસ જરૂર છે. એક હુંબઈ શહેરમાં દર વર્ષે કપાતા ૧૪૪૦૦૦ દુધાળા હેરની હકીકત એટલી બધી અસરકારક આપી છે, કે તે રીપોર્ટ વાંચવાની ખાસ જરૂર છે. મરેલા ઢોરના અંગોપાંગ ( લેહી, હાડકા વિગેરે) ની શું શું ઉપરોગ થાય છે તે પણ ખાસ જાણવાલાયક છે અને તે ઉપરથી જે વસ્તુ ત્યારે જાય તે તજવા લાયક છે. અમે એ ખાવાને દરેક દયાળુ બંધુઓએ સાય કરવી એવી પ્રેરણા કરીએ છીએ અને એ ખાતાની પૂર્ણ રીતે પ્રગતિ ઈચ્છીએ છીએ.

Page #37

'
t
-
કરી જેન એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડીયા---- જે એશિએશન ઓફ ઇન્ડીયા તરફથી દર વર્ષના રીવાર અનુસાર સને ૧૯ર૩-૨૪ ના વર્ષ માટે નીચે મુજબ સ્કોલરશીપ આપવામાં આવી છે.
શેઠ કલ્યાણચંદ સૌભાગ્ય છે રેકોલરશીપ, ૧૨૦) અજમેરા વલ્લભદારા જસરાજકનાતવાળી (-સાવરકુંડલા)
ગ્રાન્ટ મેડીકલ કોલેજ મુંબઈ ૧૦) શાહ વીરચંદ મેલાપચંદ. કડોદ સુરત. વીલસને કેલેજ-મુંબઈ " પ૦) શાહ ચંદુલાલ વનેચંદ-સુરત. એમ. ટી. બી. આર્ટસ કોલેજ-સુરત
શેઠ ગુલાબચંદ દમણીયો સ્કોલરશીપ ૧૨૦) બાવીશી વાડીલાલ મગનલાલે ચાકડી ચુડા
એન. ઈ ડી. એ જીનીયરીંગ કોલેજે સિંધ-કરાંચી ૭૦) શાહ મણિલાલ મોહનલાંલ ઈલેલ મહીકાંઠા, ગુજરાત કોલેજ-અમદા ૫૦) શાહ. મોતીલાલ પાનાચંદ. પાદરા કળાકુવન ટેકનીકલ ઇન્સ્ટીટયુટ-ચંદર - એસોસિએશન હસ્તક વિદ્યાભ્યાસ ખાતેથી ૫૦) શાહ ચંદુલાલ નાનચંદ, અમેરીકા કે મેસ્ટિના અભ્યાસ માટે૧૨૦) શાહે ગોરધનદાસ મુલચંદા જુનાગઢ કોલેજ ઓફ એજીનીયરીંગે -પુના ૧૨૦) પારેખ સુંદરલાલ મનસુખલાલ ખંભાત. કોલેજ ઓફ એજીનીયરીંગપુના - ૭૦) શાહ રતીલાલ મેતીલાલ. કેરા બરડા કેલેજ-વડોદરા ૭૦) દોશી અમૃતલાલ ખીમચંદ. ટીંબા પાલીતાણા, સુરત સાર્વજનિક કેજ--
બાબુ પન્નાલાલ પુનમચંદ જેને કેલરશીપ. ૧૦૦) ધોળકીયા કાંતિલાલ મણિલાલ. વઢવાણ કે ગ્રાન્ટ મેકિલ કોલેજ-નુંs: ૫૦) શાહ ચતુરદાસ મણિલાલ. ધ્રાંગધ્રા, સેન્ટ ઝેવીયર કેલેજ મુંબઈ.
૧૧૦૦)
.
.
. .'
'ના
.'
1.
.
.
શ્રી ન થતાંબર એજ્યુકેશન બેડ. આ સંસ્થા તરફથી દર લેવામાં આવતtધામિક હરીફાઈની ઇન રીક્ષા સં. ૧૯૮૦ ના માગશર વદિ. ૭. તા. ૩૦-૧૨-૧૯૨૩ ના રોજ લેવામાં આવશે.
પરીક્ષામાં બેસવા ઇચ્છનાર ઉમેદવારે તથા સામે અને પાક કાઓ જેમના તરફથી વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષામાં બેસવાના હોય તેમણે અને . કમ તથા ઉમેદવારો ભરી મોકલવાનું કેમ સેક્રેટરી શ્રી ની છે
મુકેશન બોર્ડ નં. પદ, ધુની. મુંબઈ. ન. ૩: એ શિરના જ .

Page #38
છે. કનેર રદ . 2. ક , લ ૧થી 24. - : ડી ડી ડેલી નથી, છતાં : નેક છે તે જ સાનમહારાજને . . ! હા કિ મ ક રૂપ એ લેવામાં છે. તે જ મડ અને લાગે છે. o દુર કંપની છે. કે વખાણ કરે છે. રારિ પણ કરનાર દશે જવ મળી શકે છે. દરેક જૈન ફી અવશ્ય રાખ નાયક છે. વિભાગ 1 લે, પર્વ -2, શ્રી કાલિદેવ --અજિત શરિ. 3-4-0 વિભાગ ર જે. પર્વ 3 થી 6. શ્રી સંભવનાથજીથી મુનિસુવ્રત સ્વામી સુધીના ચરિ. 2-4-0 વિલાગ 3 છે. પર્વ છ–૮-૯, જૈન રામાયણ અને 21-22-23 માં પ્રભુના ચરિત્રે 4-00 વિભાગ જ છે. પર્વ 10 મું. શ્રી મહાવીર સ્વામી ચરિત્ર. 2--- રા વિભાગ સાથે મંગાવનાર પાસેથી રૂ. 61) લેવામાં આવશે પરિશિષ્ટ પર્વ ભાષાંતર પણ આના રાંબંધવાળું જ છે. તેમાં શ્રી જંબુસ્વામીનું ચરિત્ર 19 કથાઓ સાથે અને બીજા આચાર્યોનાં ચરિત્ર છે. 1-8-- " શ્રી પ્રિયંકર નૃપ ચરિત્ર ભાષાંતર આ શ્રી ઉવસ તેત્રના પ્રભાવ ઉપર આપેલું ચરિત્ર છે. તેની આ બીજી આવૃત્તિ છે. બહુ રસિક છે. વાંચવા માંડ્યા પછી પૂરું કર્યા સિવાય મૂકાય તેમ નથી, પ્રાંત ભાગમાં વધારે માથાના ઉવસગ્રહર આપેલા છે. કિમત છે આના રાખેલ છે. રિટેજ 0-1-6 પ્રતિક્રમણના હેતું. પ્રતિકમણ કરનાર દરેક બંધુઓએ--શ્રાપ એ રાજ વિકાઓએ ખાસ વાંચવા લાયક છે. તે વાગ્યા પછી પ્રતિક્રમણ કરવા જુદે જ ભાવ પ્રગટ થાય છે. પ્રતિમાની અંદરની સૂના સાર્થ જણનારને આ બુક વાંચતાં બહુ આલ્હાર વાય તેમ છે. આવી ઉપયોગી બુક સાધુ સાધ્વીઓએ પણ જેઓ એ ગ્રંથ વાંચી છે કે તેમણે વાંચવા ગ્ય છે. કિંમત આડ આના. પિટેજ એક આ. - શ્રી ઉમરાળા પાંજરાપોળ લેટરી. હેડ ઓફીરા-ભાવનગર. વાર્થ સાથે પરમાર્થ છે. સં! નગર નામ પર કાઉન્સીલ ઓફ એડમીનીટેશનની ખાસ પરવાનગીધી. કરી નું છે. તા. 1-1-24 ના રોજ નીકળશે. ટીકીટ ૧પપd, ડ, ટી. ની કિંમત રૂ 1),. ઈનામોનું સંપાં ડ, 1 - - મિટ ઈનામ 1500 નું છે. For Private And Personal Use Only