Book Title: Itihasni Agatyata
Author(s): Sukhlal Sanghavi
Publisher: Z_Darshan_ane_Chintan_Part_2_004635.pdf
Catalog link: https://jainqq.org/explore/249183/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ItihAsanI agatyatA [1] A dezamAM ke paradezamAM sarvatra zALA, mahAzALA, vizvavidyAlaya vagere vidyAne sparzatI badhI ja saMsthAomAM ItihAsanuM adhyayana eka anivArya vidyAMga banyuM che. sAhitya, bhASA ke vividha kaLAe ja nahi, paNa jJAnavijJAnanI ekeeka zAkhA ItihAsanA adhyayana vinA adhUrI ja manAya che. tethI gaI keTalIka peDhIo karatAM atyAranI navatara peDhI te pratyeka vastune vicAra ItihAsanI AMkhe karatI thaI che. A rIte AkhA jagatanuM vidyAmAnasa ItihAsa mATe bhUkhyuM che. bhUtakALa ApaNuM sAme nathI; te te zUnyamAM vilaya pAmyo che, paNa tenAM badhAM ja padacihno te mUkatA gayA che. sUkSma ane sthaLa bane arthamAM e padacihnone vArase vartamAna dharAve che. eTale e vilIna bhUtamAM praveza karI tenA AtmAne sparzavAnuM sAdhana ApaNI pAse che ja. A sthaLe ItihAsanI bIjI zAkhAonI vAta jatI karI mAtra tAtvika ane sAhityika itihAsane lagatI kAMIka vAta karavI iSTa che. jaina" patranA vAcake mukhyapaNe jaina che. tene rasa prere ane sAmAnya jijJAsujagatanI mAgaNane saMte tema ja mAnavIya jJAnabhaMDaLanI pUravaNuM kare evI eka vastu e che ke jene sAhityane tema ja jena tattvajJAnane ItihAsa bane teTalAM samRddha sAdhanathI ane taddana taTastha daSTithI taiyAra karokarAve. eka sAthe bane ItihAsanI Aje vadhAremAM vadhAre zakyatA che; jijJAsu jagatanI mAgaNI che. navI jaina peDhI ane bhAvI peDhInA manane pUratuM poSaNa Ape evI A eka vastu che, tethI AvA ItihAsanI agatyatA che ema huM makakamapaNe mAnuM chuM. jaina paraMparAne lagatAM badhAM ja sAdhane A dezamAM che, jene pAse che ane te dezanA eka khUNethI bIjA khUNA sudhI ochAvattA pramANamAM vikharAyelAM che. sthULa sAdhane uparAMta sukSma ane jIvanta sAdhane paNa Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216] darzana ane ciMtana jaina paraMparA dharAve che ane chatAM AjasudhI A badhAM sAdhane jaina paraMparAe ughADI AMkhe karo upayoga evo nathI karyo ke je atyAranI jijJAsAne saMteSe paNa AvA itihAsane pAya te jainetara vidvAnoe nAkhe che, ane te paNa videzI vidvAnee. je vidvAne A dezamAM AvyA paNa na hatA, jemane jaina paraMparAne samartha kahI zakAya e pari zya paNa na hatuM. temaNe jaina ItihAsanI bhUmikA taiyAra karI che ane te paNa eve samaye ke jyAre atyAranA jeTalAM pustake mudrita na hatAM, bhaMDAramAM sulabha na hatAM, bIjA paNa jarUrI sAdhano jamInamAM daTAyelAM hatAM. AvI sthitimAM teoe je puruSArtha kheDyo ane jaina paraMparAnI peDhIne je vAra Ape te bahu kImatI che ane have tenA AdhAre AgaLanuM kAma eka rIte bahu saraLa paNa che. AgaLanA kAma mATe tatkALa zuM karavuM joIe e vicAra ahIM prastuta che. paheluM te e che ke aMgrejI, jarmana, phreMca ke bIjI videzI bhASAemAM je je jaina paraMparAne sparza karatuM lakhAyuM hoya te badhuM ja ekatra karavuM. temAMthI kAma pUratI tAravaNI karI je kharekhara upayogI hoya tene yogya rIte aMgrejImAM prasiddha karavuM ane sAthe sAthe rASTrIya bhASAmAM paNa. je atyAra lagImAM lakhAyuM hoya ane tAM navA upalabdha pramANene AdhAre ke navI sUjhane AdhAre temAM je kAMI saMzodhana karavA jevuM hoya te saMzodhI aMgrejI ane hiMdI saMgrAhaka pustakonI sAthe ja prastAvanA ke pariziSTarUpe jevuM, jethI atyAra lagInI zodha abrAnta bane. * je je viSayo kheDAyA chatAM ghaNI daSTie, ghaNuM muddA para apUrNa dekhAya tenI sAMkaLa, yogya hAthe bAkInuM lakhAvI, pUrI karavI; eTale te te viSayanI pUrti thAya ane jyAM jarUra hoya tyAM abhyAsakramamAM paNa rAkhI zakAya, tema ja vadhArAnA vAcana mATe bhalAmaNa paNa karI zakAya. A uparAMta navesara sAhitya ane tatvajJAnane ItihAsa lakhavAnI vAta te rahe ja che. bemAMthI ekanI pasaMdagI karI e kAma patAvavuM hoya te, mArI daSTie, prathama sAhityanA itihAsanuM kAma hAtha dharavuM joIe. eka te e vAMcanArane AkarSI zake ane sAthe sAthe AgaLanA kaThaNa kAmanI taiyArI karavA-karAvavAmAM preraka paNa bane. jyAre ApaNe sAhityanA ItihAsanI vAta karIe tyAre kaI paNa eka phirake, koI paNa eka paMtha ke kaI Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ itihAsanI agatyatA [ ra17 paNa eka gaNu-gacchanI vAta karatA nathI. ApaNe eka evA ItihAsanI vAta karIe chIe ke jemAM jaina paraMparAmAM thaI gayelA ane astitva dharAvatA koI paNa phirakAnI upekSA nahi haiya, tema ja kaI ekane anucita prAdhAnya ApI bIjanI aghaTita upekSA nahi heya. je kAMI satyanI dRSTie, sAdhanA pramANamAM, lakhavAnuM prApta thAya te ja lakhAya. AthI dareka phirake pitAnI prathamanI sevelI dhAraNuone ekAMta saMtoSI ja zake, ema na bane paNa Avo itihAsa dareka phirakAnA saMkucita manane udAra banAve ane dareka paraspara sahAnubhUtithI vicAratAM-vartatAM zIkhe, enuM sAdhana paNa pUruM pADe. tethI gRhastha karatAM A prazna para have sAdhuoe ja AgaLa AvavuM joIe, ema huM mAnuM chuM. atyAre jyAM joIe chIe tyAM sAdhuzakti tadana veravikhera thayelI dekhAya che; samaya sAthe kAma karatI na hovAthI vadhAre avagaNanApAtra paNa banatI jAya che. kaI paNa samAja ane saMdha mATe je saMbhUyakAritA-paraspara bhaLIne saMvAditAthI kAma karavAnI AvaData-Avazyaka che te nirmANa karyA sivAya kadI cAle tema nathI. jyAre ItihAsanuM kAma vicArIe ane zarU karavuM hoya tyAre emAM sAdhuzaktine sAMkaLI zakAya. teo judA judA gaNagacchanA hoya te paNa ekabIjAnA pratyakSa saMparkamAM Ave ane vicAravinimaya paNa kare. Aje badhAM ja taMtro sahakArathI cAle che, jyAre sahakAra vinA eka niSNabha jevuM ane keTaleka aMze ajAgalastana jevuM kaI taMtra hoya to te jaina samAjanuM gutaMtra lAge che. A sthiti jIvatA samAja mATe nabhAvavA jevI nathI. eTale AvuM eka sarvasAdhAraNa ane sarvagamya kAma karavAmAM vicAravAna sAdhuo AgaLa Ave, pitApitAno phALo Ape. e nimite ekatra thAya te ethI "sArA " pada sArthaka bane. hamaNAM ja jaina sAhityanA ItihAsano prazna kAzImAM hAthamAM levAmAM Avyo che. emAM jainetara evA paNa asAdhAraNa regyatA dharAvanAra Do. vAsudevazaraNa agravAla ane evA bIjA vidvAno kevaLa sAMskRtika dRSTie pUrato sAtha ja nahi paNa AgevAnIbharela bhAga paNa che. A eka mArI daSTie jaina samAja mATe, khAsa karI sAdhugaNa mATe, maMgaLaprabhAta UghaDe che. je teo A vastu barAbara samajI le te temaNe meLavela jJAnasaMpattine sArAmAM sAro upayoga thaze ane je teo nathI jANatA, ane jANavA jevuM che ja, te jANatA thaze, ane pitAnuM sthAna che tethI vadhAre unnatA Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 ] darzana ane ciMtana banAvaze. jyAM sAdhue potapotAnA sthAnamAM rahI kAI paNu kAma karavA icchatA haze tyAM paNa emane emanI zakti ane sAdhanajoguM kAma soMpI zakAya, evI paNa gAvaNI thaI zake. paNa A kAma karatAM eka evI kSaNa AvavAnI ke jyAre sAdhumAnasanI atyAranI zakala badlAI vadhAre unnata. thavAnI. tethI huM sAdhugaNanAM vikAsa ane upayogitAnI dRSTie ane nava jagatanI mAgaNIne sApavAnI dRSTie itihAsanI, temAMya zarUAtamAM jaina sAhityanA pratihAsanI, agatyatA vize vicArakAnuM dhyAna AkarSavA IcchuM chuM. AvatA AkaTobaranA aMtamAM amadAvAda mukAme ela inDiyA erimenTala kAnpharansa bharAvAnI che. temAM tenA mukhya pramukha vizvavizruta DaoN. sunItikumAra ceTarjI che. e kAnsanA aneka vibhAgeA che. temAM eka vibhAga jaina para'parAne lagatA paNa che. A vakhate tenA adhyakSa khAnU kAmatAprasAda jaina che. enI badhI zAkhAomAM te te viSayanA viziSTa vidvAna A dezanA judA judA bhAgomAMthI te AvavAnA ja; paNa keTalAya nAmAMkita videzI vidvAnA paNa AvavAnA. A eka evA meLA hoya che, jemAM aneka viSayanA pAragAmI vidvAno ekatra thAya che ane aneka viSayeAnA aneka niSThA aneka bhASAomAM vaheMcAya che, evA viSayo para vyAkhyAtA. thAya che, carcAe paNa thAya che. e divaseAmAM jANe evuM vAtAvaraNa sarjAya che ke sarasvatInI badhI zAkhA ke adhI dhArA dRzyamAna thatI na ya !. gujarAta mATe A eka khAsa AkarSaNa che. amadAvAda eka rIte jaina nagara che. emAM gRhasthA ane tyAgIe dhaNA che. te jo A vAtAvaraNa joze te temane upara karelI carcAnuM hArda samajAze. pazu ahIM to eka khIjI vAta ' paNa sUcavavI yogya lAge che. te e ke, e ja divase mAM jaina sAhityanA itihAsanI rUparekhA vicAravA ane e aMgenA khIjA ghaNA prazno upara carcA karavA eka kheTaka bharavAmAM AvanAra che. e beDa phrAnsanA divasothI svata Mtra haze. te mATe be ke traNa divasa khAsa rAkhavA dhAryA che. A aMge jaina sAhityanA itihAsamAM rasa dharAvanAra ane tanna evA keTalAka viziSTa vidvAnane paNa AmaMtraNa apAze. eTale jene kevaLa A viSayamAM rasa hAya tene mATe paNa pUratI sAmagrI che ja. DaoN. vAsudevazaraNu agravAla, jemane nirdeza upara karavAmAM AvyA che, tene na jANutA hoya temane mATe A sthAne sUcavavAnu eTaluM ja che ke zrama' mAsikanA A vakhatanA aMkamAM pragaTa thayela temane prAcIna Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ itihAsanI agatyatA [ 219 mathurA jaina ghA vaimara' lekha vA; ane temanuM hamaNAM ja prasiddha thayela "pita : pada pAMskRtika ana' e hindI pustaka vAMcI le. ema te emaNe aneka pustaka ane lekhe lakhyAM che, paNa A sthaLe to mAtra huM e be lakhANa tarapha ja dhyAna khecuM chuM. zrI. agravAlajhanI peThe. bIjA paNa samartha vidvAne, jeo jaina sAhityanA ItihAsamAM sahakAra Ape tevA che ane ApavA icche che, teo paNa amadAvAdamAM AvavAnA. eTale jeonI cetanA mUti thaI na hoya ane jeonI jJAnanADI dhabakatI hoya teo A AvatI takane pUrato upayoga karI leze ema huM mAnuM chuM. -jena, zrAvaNa 2009