Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સાંભળવામાં સ્વાદ છે, સંભળાવવામાં પણ સ્વાદ છે; પરન્તુ સાંભળવા ને સં"ભળાવવા કરતા, અમલ કરવામાં અને આસ્વાદ છે.
માનાહ” તુત્રી : શ્રી કે, જે. દેશી એમ. એ. માનાહ’ સહતું'ત્રી કે, પ્રકલા રસિકલાલ વોરા એમ, એ. એમ. એમ
પાષ
LELS
પુસ્તક : ૮૭ અ ક : ૩
જાન્યુઆરી ૧૯૯૦
આરમ સંવત ૯૪ વીર સંવત ૨૫૧૫ વિક્રમ સંવત ૨૦૪૬
For Private And Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અ નુ કે મણિ કા
ક્રમ
લેખ
લેખક
e
vછે
કે ૭
(૧) સુશાની ઉપકારિતા
સાધનાનુ' નંદનવન સ્વાધ્યાય
૩૮
(૩) (૪) (૫)
મૂછ પરિગ્રહ તીર્થ"કરીના જન્મ સમયે રૂપ અરૂપ
૫૦ પૂ૦ ભદ્ર કરવિજયજી મ. સાવ પ્રવચનકાર : પૂ આ. વિજયવલ્લભસૂરીજી અનુવાદક : ડો કુમારપાળ દેસાઈ સ્વ, મનસુખલાલ તા. મહેતા રતિલાલ માણેકચંદ શાહે સ્વ મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા
આ સભાના નવા આજીવન સભ્યનું નામ ૧. શ્રી દેવચંદભાઈ તારાચંદભાઈ દોશી–ભાવનગર,
યાત્રા પ્રવાસ-૨, | શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા તરફથી સંવત ૨૦૪૬ના માગસર વદી પાંચમને તા. ૧૭-૧૨ - - - ના રોજ શ્રી ઘોઘા તીર્થ ઉપર યાત્રા કરવા ગયા હતા. ખૂબ જ સારી સંખ્યામાં સન્ચે આવેલ હતા ખૂબ જ આનંદ અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા ભણાવવામાં આવી હતી. સવાર સાંજ આવેલ સભ્યની સ્વામી ભક્તિ કરવામાં આવી હતી
e સામાયિક વ્રત - ભગવાને શારીરિક અને માનસિક અનેક દુ: ખાના નાશરૂપ મોક્ષના પરમ ઉપાય તરીકે સામાયિકને જ કહેલ છે,
| સર્ભ પ્રાણીઓ પ્રત્યે સમભાવ, સંયમ, શુભભાવના અને આનું ધ્યાન તથા રૌદ્ર દેયાઃ | ત્યાગ એ જ સામાયિક વ્રત ,
| ધર્મ
અહિંસા, મન, વચન અને કાયાથી પાળવાથી વેરની ભાવના રામી જાય છે. સર્વ પ્રત્યે મૈત્રીભાવનું પવિત્ર ઝરણુ” વહે છે. પ્રસન્નતા અનુભવાય છે, દુ:ખી જીવો પ્રત્યે કરુણા જમે છે. આ કરૂણા-ઢયાને ધમનુ' મૂડા ગણેલ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
માનતંત્રી : શ્રી કાન્તિલાલ જે. દોશી એમ. એ. માન સહતંત્રી : પ્રફુલ્લા રસિકલાલ વોરા એમ.એ., એમ.એડ.
વર્ષ : ૮૭]
વિ. સં. : ૨૦૪૬: પિષ-જાન્યુઆરી-'૯૦
[ અંક : ૩
સુશાસ્ત્રોની ઉપકારતા
': ******* *
** **
*
*
*
*
*
– ૧૦ પૂ. પં, ભદ્રકવિજયજી
હwww માણસને સ્વભાવ જિજ્ઞાસુ પણ છે અને શ્રદ્ધાળુ પણ છે.
જિજ્ઞાસા વિશાળતામાં લઈ જાય છે અને શ્રદ્ધા મક્કમપણું સમપે છે. પરંતુ એ બંનની સાથે જે આસુરી વૃત્તિ ભળે, તો એ છે સત્યમાં પૂર્ણ સત્ય જેવાની ફરજ પાડે છે. તેમાંથી સાચાખોટા અને ચઢતા -ઉતરતાના ભેદો પડે છે, જે અનિષ્ટ છે.
સત્ય એક અને અખંડ હોવા છતાં તેને આવિર્ભાવ, તેનું ભાન કાળક્રમથી અને પ્રકાર ભેદથી જ થાય છે.
પ્રવક પ્રતીતિ આંશિક હોય છે. તેને પૂર્ણતાનું નામ આપવામાં આવે, તો તે અસત્ય છે.
ધર્મશાએ અખંડ સત્યની દેશ, કાળ, પુરૂષ, પ્રકૃત્તિભેદ પ્રમાણે જુદી જુદી બાજુઓને રજૂ કરતા મણકાઓ છે. એ વાતને સમજવાથી આપણે આપણું પિતાની વાતને વળગી રહેવા છતાં બીજાને અન્યાય કરનારા નહિ બનીએ અને તેમ કરી બીજાને પણ અન્યાયમાં ઉતરવાની પરિસ્થિતીમાંથી બચાવી શકીશું.
સત્યને વફાદાર રહેવા જરૂરી એ છે કે તેની હોય તેથી વધારે કિંમત આંકી અંધશ્રદ્ધા ન ખીલવવી અને ઓછી કિંમત આંકી અશ્રદ્ધા-નાસ્તિકતા ન દાખવવી.
શાસ્ત્ર શબ્દમાં ‘શાસૂટ ધાતુ વિષયને સમજાવનાર અને “ત્ર' ધાતુ ત્રાણુ રક્ષણ કરનાર છે. રક્ષણ યથાર્થતાથી થાય છે. અને શિખામણ વિષયને વિસ્તારવાથી થાય છે.
એ રીતે શાસ્ત્ર” શબ્દ જ જિજ્ઞાસા અને શ્રદ્ધા એ બે ગુણને પુષ્ટ કરવા માટે છે.
અંશ સત્યનાં આવિર્ભાવની દષ્ટિએ બધાં શાો છે, પૂર્ણ સત્યના આવિભાવની દષ્ટિએ નહિ. અને અનુભવના સામર્થ્ય વેગના આવિર્ભાવની દષ્ટિએ બેમાંથી કાંઈ જ નથી.
સુવિકસિત શ્રદ્ધા મેઘાવંતને આ વાત તરત જ સમજાય તેવી છે. અંશની પ્રતીતિ કરાવીને પૂર્ણમાં લઈ જનાર હોઈને સુશા સદા ઉપકારક રહ્યાં છે, સ્વાધ્યાયનાં વિષયભૂત ઠર્યા છે તે કદી ભૂલવા જેવું નથી.
For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
健康
******************
૬ સાઘનાનું નંદનવન સ્વાધ્યાય 5
-૦- પ્રવચનકાર -૦
પૂર્વ આ૰ વિજયવલ્લભસૂરિજી
www.kobatirth.org
( ગતાંકથી ચાલુ )
ચક્રવર્તીને બદલે તપસ્વી :
સ્વાધ્યાય કરતાં કરતાં જીવન ક્ષણભ'ગુર છે’ અને અમે અજર-અમર છીએ ’ એમ અને પ્રકારના પ્રસંગેા તમને મળશે. આનાથી ગભરાવાની જરૂર નથી અથવા તે। કઇ એકને સ્વીકારીને આંધળી દોટ લગાવવાની જરૂર નથી. હકીકમાં અને વચ્ચે સેતુ સધાવવા જોઇએ. એનેા સમન્વય સાવા જોઇએ. વીજળીના એ તાર મળે તે જ એ પ્રકાશ આપે છે. એ જ રીતે જીવનની ભંગુરતા અને નિત્યતા અનેના સમન્વય આપણા જીવનમાં પ્રકાશ અને ગર્તિનું પ્રદાન કરે છે.
સ્વાધ્યાયને લીધે જીવનની અપર પાર ઘટનાઓ જાણવા અને સમજવા મળશે. વિશ્વના ઘટનાચક્રાના સ્વાધ્યાય પણ અનેક અનુભવ આપશે. આ બધા અનુભવાના મેળાપ સાધેા. મહાપુરુષાના જીવનના જે અનુભવા સામાન્ય કે સપાટી પરના લાગે તેને છેડી દે। અને વિશિષ્ટ પુરુષાના અનુભવાને જ ઉદાહરણીય માનીને ચાલવુ જોઈએ. આ જ જીવનના સ્વાધ્યાયના લાભ છે.
મર્યાદાપુરુષોત્તમ શ્રીરામ અયોધ્યા છોડીને વનની વાટે સ'ચરતા હતા ત્યારે અયે ધ્યાવાસીએ તેમની પાછળ પાછળ આવતા હતા. રામે એમને
34]
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
您現
-૦- અનુવાદક -૦ડા કુમારપાળ દેસાઈ
અયેાધ્યા પાછા ફરવા જણાવ્યું, પરંતુ અયેાધ્યા વાસીએ તે સાથે જ જવા આતુર હતા. રામે વાર'વાર એમને અાધ્યા પાછા જવા કહ્યું ત્યારે અયે ધ્યાવાસીઓએ શ્રીરામને વિનંતી કરી,
For Private And Personal Use Only
“આપ તે અયેાધ્યા ત્યજીને વનવાસ જઈ રહ્યાં છે. અમને કાઈ એવા સંદેશા આપે! કે જે અમારા જીવનમાં લાભદાયી અને 1
રામે કહ્યુ, “આ હુમણાં જ તમારી સામે જે ઘટના બની છે તેનાથી વિશેષ બીજો કા સંદેશા હાઈ શકે ? જે સુવર્ણ સિ'દ્ધાસન માટે આટલી બધી તૈયારીઓ કરવામાં આવી હતી. અયેાધ્યા નગરીને સ્વ'ની નગરી જેવી બનાવવામાં આવી હતી એ બધી જ વાતા જાણે હવામાં ઓગળી ગઈ. એ બધાની કોઈ ને કશી જાણ પણ નથી આજે સેનાનુ સિહાસન છે ખરું. અાધ્યા પણ
એની એ જ છે, પણ બધું જ સૂમસામ છે. જે વિચાયુ'' હતું તે બધું જ સ્વપ્નવત્ બની ગયુ.. જેની સ્વપ્નમાં પણ કલ્પના કરી નહેાતી એકડાર વાસ્તવિકતા બનીને સામે ઊભી છે. સવારે જે અયેાધ્યાના રાજ સિંહાસન પર બિરાજમાન થઈને ચક્રવર્તી થવાના હતા તે આજે વનવાસી તપસ્વી
બનીને જઇ રહ્યો છે. શું આ ઘટનાથી તમારા જીવનને અપૂર્ણાં સંદેશ સાંપડતા નથી ?”
શ્રીરામના આ સ દેશ લઇને પ્રજાજનાએ વસમી
[આત્માનઃ પ્રકાશ
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વિદાય લીધી. જે આપણે આપણું અંતરને સ્વાધ્યાય કાટ લાગશે અને પરિણામે આત્માને વિનાશ તરફ કરવા માગતા હોઈએ તે શાના પૃષ્ઠ પર શબ્દ લઈ જશે. આ આત્મા સત્વહીન અને બળહીન બદ્ધ થયેલી ઘટનાઓ અને જગતના ઘટનાક્રમને થતા કેઈ મહાન ધર્મકાર્ય કરી શકશે નહિ. આપણું માનસમાં પ્રતિબિંબિત કરે જોઈએ. એ
સ્વાધ્યાય દ્વારા જ આસાને વારંવાર જાગૃત દ્વારા સ્વજીવનનું અધ્યયન કરવું જોઈએ અને
રાખી શકાય છે જેથી એના પર કષાયાદિનો કાટ જ શામાં અનુપ્રેક્ષા સ્વાધ્યાય કહેવામાં આવે છે.
લાગે નહિ. વારંવાર સ્વાધ્યાય કરવાથી આત્મા મનહર નંદનવન
પિતાનો મૂળ સ્વભાવ, પિતાના અસલ ગુણે અને
પિતાની શક્તિઓને જાણી શકે છે જેથી કંધ એક દષ્ટિએ વિચારીએ તે સ્વાધ્યાય એજીવનનું
જેવા કષાય સામે સતત સાવધાન રહે છે સ્વાધ્યા નંદનવન છે. સ્વાધ્યાયરૂપી નંદનવનમાં પ્રવેશ કરીએ
યથી આત્મા બળવાન બને છે અને તે દ્વારા વ્યક્તિ ત્યારે એમાં ગ્રંથ કે શાસ્ત્રરૂપી વૃક્ષોની શીતળ
મહાન ભગીરથ ધર્મકાર્ય કરી શકે છે. આથી છાયા મળશે આ શાસવૃક્ષ પાસેથી અમૃત સમું
કે સ્વાધ્યાય આત્માને શુદ્ધ અને બળવાન બનાવીને મીઠું આચારફળ મળશે. તેમજ એક એકથી ચડિ
એને મહાત્મા બનાવે છે. આવા મહાત્માને પરમાત્મા યાતા વિચારના પુરપ મળશે. કયાંક કાંટા હશે તે
આ સાથે જોડનારી કડી એટલે સ્વાધ્યાય. કયાંક આત્માને શુદ્ધ અને પવિત્ર કરનાર સુંદર અવર પણ હશે દુષ્કર્મ ફલરૂપી કંટકથી આપણે
કલાપી કેટથી આપણે ચિર-સ્વાધ્યાયનું ફળ બચવું પડશે અને પરૂી સુંદર સરોવરમાં
શામાં અનેક સ્થળોએ સ્વાધ્યાયના મહાપસ્તાવાના વિપુલ જલથી સ્નાન કરીને આત્માને
ભ્યનું વર્ણન મળે છે. શુદ્ધ અને પવિત્ર બનાવવો પડશે. નંદનવનમાં ચાતરફ મહર દયે દેખાય એ જ રીતે સ્વા- "बारसाविह मि तवे अब्भितर-बाहिरे ધ્યાયરૂપી નંદનવનમાં પણ મહાપુરુષોના જીવનના
__ कुसलदिढे । મનોહર દશ્ય નજરે પડશે. એમના ચિંતનની સુવાસ = fજ રથ 7 વિ # રિ તાર' મધમધતી હશે આમ સ્વાધ્યાયરૂપી નંદનવનમાં
તાલા' ! ” પ્રવેશ કરીને આપણે આપણાં આત્મા, મન, બુદ્ધિ
સર્વજ્ઞ પ્રભુના નિપુણ અનુભવેની આંખેથી અને હદયને તાજગી અપી' એ છીએ. પણ સેવામાં આવેલા બાર પ્રકારના રૂપમાં સ્વાધ્યાય જીવનમાં એ સુવિચાર, શુદ્ધ આચારો, તપ આદિન
જેવું તપકર્મ બીજુ કેઈ નથી અને બીજાં કે
૨ અપનાવી શકીએ છીએ.
આટલી વિવેચના પછી સ્વાધ્યાયના મહત્તવને જી -za - માથagi = થઈ મણિ તમને ખ્યાલ આવી ગયે હશે. સ્વાધ્યાયનું આનાથી
અrfaો દુઝr વિશેષ મહા પણ છે. કેઈ લોખંડની ચીજને તમે ઉપયોગ કરે નહિ તે તેના પર કાટ લાગે છે
सज्झायज्ञाणरहिओ एगावास्फलं पि न અને થોડા જ સમયમાં સડીને ખતમ થઈ જશે. એને કશે ઉપગ નહિ કરી શકે આવી જ રીતે “કેઈ સાધક સતત એક, બે કે ત્રણ મહિના આત્મા કે જીવનને પણ જે આપણે વારંવાર સુધી ઉપવાસ કરે અથવા તે એક વર્ષ સુધી જાગૃતિપૂર્વક સમાજન ન કરીએ અને એના તરફ અનશન (ઉપવાસ) કરે, પરંતુ જે એ દિવસમાં ઉપેક્ષા દાખવીએ તે તેના પર પણ કષાયાદિને એ સ્વાધ્યાય અને ધ્યાનથી રહિત રહેશે તે એને જાન્યુઆરી–૯૦)
[૩૯
થશે પણ નહિ.”
For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
એક ઉપવાસનું ફળ પ્રાપ્ત નહિ થાય.” ભવીએ છીએ કે જાણે એ મહાપુરુષ સાથે વાત
5 ન કરતા હોઈએ! અને તેઓ આપણું જીવનના આથી જ દશવૈકાલિક સૂત્રમાં પ્રત્યેક સાધકને માટે કહ્યું છે,
ગૂંચવાયેલા કેયડાને ઉકેલી રહ્યા ન હોય !
સ્વાધ્યાય હજાર વર્ષના જીવનમંથનમાંથી
નીકળેલું નવનીત આપે છે. સાથે સાથે આપણું rurvમાયણ તરે રસ ”
જીવનપટ પર છવાયેલા અજ્ઞાનના ગાઢ અંધકારને પ્રાણી માત્રના રક્ષક, વિશ્વવત્સલ સાધુ, સ્વા અળગે કરીને જ્ઞાનનો પ્રકાશ આપે છે ભગવાન ધ્યાય અને સુધ્યાનમાં રત રહે. આત્માના ભાવે મહાવીરને એમના શિષ્ય ગૌતમસ્વામીએ આ જ અને તપમાં લીન રહે”
પૂછ્યું હતું– ભગવાન મહાવીર સ્વાધ્યાયના પ્રબળ સમર્થક “કન્નાઇ તે ની જિં ? હતા તેઓ ભેજનનો ત્યાગ કરતા હતા, પરંતુ કgrgr ના Tarfi #M વય ” . સ્વાધ્યાયનો નહિ એમણે એક-બે દિવસ નહિ, પણ
૧ણ “ભને! સ્વાધ્યાય કરવાથી જીવને શો લાભ છ-છ મહિના સુધી ભેજનને ત્યાગ કર્યો હતો.
સર
નહોતે. પણ એક દિવસ પણ સ્વાધ્યાય છે
થાય છે?” આથી જ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સ્વાધ્યાયને મહત્ત્વ- ગૌતમસ્વામીના પ્રશ્નના ઉત્તરમાં ભગવાન પૂર્ણ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ભારત પાસે જે મહાવીરે કહ્યું, “સ્વાધ્યાય દ્વારા આત્મા પિતાના જ્ઞાનને ભડાર છે, આધ્યાત્મિક ચિંતન અને મનન જ્ઞાન પરના આવરણ દૂર કરે છે. જ્ઞાનાવરણીય માંથી સાંપડેલું નવનીત છે અને જેને માટે એ પણ કમને ક્ષય કરે છે. ગૌરવનો અનુભવ કરીએ છીએ તેમજ ભારત વિશ્વને આનો અર્થ જ એ કે સ્વાધ્યાય જ્ઞાનમાં અવસંદેશ આપવાની ક્ષમતા રાખે છે તે મૂળ તો રેધક કારણોને દૂર કરે છે. આ આવરણ દૂર મહાપુરુષોએ કરેલા ચિર-સ્વાધ્યાયનું જ ફળ છે. થતાં જ પ્રાપ્ત જ્ઞાન આપણું જીવનને નવો રાહ જ્ઞાનના દીપકને સતત પ્રજવલિત રાખવા માટે આપવામાં સક્ષમ હોય છે. સ્વાધ્યાયનું તેલ જ ઉપયોગમાં આવશે તો જ
મારે તમને પૂછવું છે કે તમે આજે અને ચિરસંચિત જ્ઞાનતિ સ્થિર રહી શકશે.
અત્યારે રોટલી ખાશો તે તમારી ભૂખ કલાક કે જ્ઞાનાવરણીય કર્મનો ક્ષય
મહિના બાદ છીપાશે ? રોટલી ખાતા જ ભૂખ
સમાપ્ત થઈ જાય છે. આવી જ રીતે સ્વાધ્યાયનું આમ તે સ્વાધ્યાયના લાભ સર્વવિદિત છે. ફળ પણ તરત મળતું હોય છે. સ્વાધ્યાય કરે સ્વાધ્યાયને સૌથી મોટો લાભ છે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ. સ્વા. અને તત્કાળ જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થશે. આથી જ ધ્યાય કરતી વખતે હજાર વર્ષ પૂર્વે મહાપુરુષએ શાસ્ત્રકારોએ કહ્યું છે ? કરેલા ચિંતન અને મનનના વિશ્વમાં આપણું ચિત્ત ,
“ઝા-વઘઇ- મજુત્તા નાબાવા' જ રમમાણ બની જાય છે. એ મહાપુરુષને આપણે
खषद अणुसमच। પ્રત્યક્ષ મળ્યા નથી, પરંતુ જીવન અને જગતના ગહન અનુભવોમાંથી તારવેલા એમના વિચારોનો નકશા ઉદ્દે નૈ a-air ના જૈ ” આપણે સાક્ષાત્કાર કરી શકીએ છીએ, એમના સ્વાધ્યાયમાં પ્રવૃત્ત વ્યક્તિ મન, વચન અને ચિંતન-મનનને અભ્યાસ કરતાં આપણે એમ અનુ. કાયાના વ્યાપારને એકાગ્ર (અન્ય વિષમાંથી
૪૦)
આ માનદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
નિવૃત્ત) રાખે તે એ સતત જ્ઞાનાત્રરણીય કને ક્ષય કરે છે અને ક્ષણ ક્ષણમાં વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. ’’
ܪ
એકાગ્રતાની આધારશિલા
મહત્ત્વની વાત એ છે કે સ્વાધ્યાયના સમયે
મન, વચન અને કાયા – ત્રણેય એમાં કેન્દ્રિત હાવા જોઇએ. મન કોઇ ખીજી જગ્યાએ ઘૂમતું હાય. વાણીથી માત્ર પાઠનું ઉચ્ચારણ જ થતુ હેાય અને શરીર અન્ય કોઈ કાર્ય માં પ્રવ્રુત્ત હાય આંખા કાઇ દૃશ્ય જોતી હાય, કાન કોઈ સગી ના સુર સાંમળતા હાય, હાથ કોઈ જુદી જ ચેષ્ટા કરતા હાયતા આ રીતે કરવામાં આવેલા સ્વાધ્યાય કેવળ વાણીવિલાસ જ બનશે. માત્ર મુખપઠ કરવાથી સ્વાધ્યાયના હૅતુ સિદ્ધ થતા નથી. ઉચ્ચારણની સાથેાસાથ મનને એના અર્થમાં પરાવી દેવુ' જોઇએ. શરીરને એકાગ્ર કરવુ' જોઇએ તા જ સ્વાધ્યાયના યાગ્ય લાભ મળે
જ
આજ-કાલ ઘણા માણસે મનની એકાગ્રતા કઈ રીતે સાધવી તેના ઉપાય પૂછે છે મારી દૃષ્ટિએ તે। મનની એકામતા માટે કાઈ સશ્રેષ્ઠ ઉપાય હાય તા તે શ્રેષ્ઠ ગ્રંથ, ઉત્તમ સાહિત્ય કે ૫ વત્ર શાસ્ત્રને સ્વાધ્યાય છે. મનની બહિર્મુખી વૃત્તિને અતમુ ખ બનાવે છે. સ્વાધ્યાય મનને આત્મા સાથે સાંધી આપે છે. કેટલાંક લેાકે મનની એકાગ્રતા માટે માળા અથવા આનુપૂર્વી ના આશરો લે છે. અલ્પ શિક્ષિત, વિકલાંગ, અ ધ કે અશકત વ્યક્તિઓ માટે આ સાધનાના ઉપયેગ ખાટા નથી, પરંતુ જેટલી તન્મયતા અને રસિકના સ્વધ્યાયથી સાંપડશે તેટલી માળા કે આનુપૂર્વી થી સાંપડશે નહિ. આથી જેએ ભણેલા છે તેમને માટે તા સ્વાધ્યાય એ જ ઉત્તમ સાધન છે.
માત્ર જૈન શાસ્ત્રા જ નહીં, બલ્કે વેદો, ઉપ નિષદો, ચે.ગદર્શન વગેરેમાં પશુ સ્વાધ્યાયના મહિમા વર્ણવવામાં આવ્યો છે. ચેગદર્શન ’” માં
જાન્યુારી ૯૦
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સ્વાધ્યાયને એક નિયમરૂપે વખત માં આવ્યો છે. એમાં સ્વાધ્યાયનું ફળ દેશોવતાં કહ્યુ છે,
"स्वाध्यायादीष्टदेवता सम्प्रयोग " “ સ્વાધ્યાયથી ઇષ્ટ દેવતાના સયોગ થાય છે ' સ્વાધ્યાયના સુફળને પૂર્ણ રૂપે પ્રાપ્ત કરવા
માટે
ત્રણ બાબતા મહત્ત્વની છે. (૧) સ્વાધ્યાય કરતી વખતે આપણુ' ધ્યાન શાસ્ત્રના શબ્દો ને તેના અર્થો પર કેન્દ્રિત હેવુ જોઈએ. (૨) સ્વા માય પ્રતિદિન નિયમિત થવા જોઇએ. (૩) બ્રહ્મ. ચઢતા (ગૃહસ્થને માટે શીલપાલનમાં હતા) હાવી જોઇએ
આ ત્રણય બાબતેા લક્ષમાં રાખીને સ્વાધ્યાય કરવામાં આવે તે કેવું સફળ સાંપડે તેને ખ્યાલ મહારાજા કુમારપાળના જીવનમાં મળી રહે છે,
સ્વાધ્યાયનુ સુફળ
આચાર્ય હેમચન્દ્રની પ્રેરણાથી મહારાન્ત કુમાર પાળ શૈવધર્મી હાવા છતાં જૈન ધર્માંનાં તાનુ પાલન કરતાં હતા એમણે નિયમ કર્યાં હતા કે, “ હું રાજ ‘ યાગશાસ્ત્ર ’અને ‘વીરાગ સ્તોત્ર’ ના સ્વાધ્યાય કર્યા પછી જ અન્ન-જળ લઇશ. ’
રાજ ‘યેગશાસ્ત્ર 'ના સ્વાધ્યાયને કારણે મહારાજા કુમારપાળ સાધુ-સાધ્વી અને શ્રાવક શ્રાવિકાએના ધર્મો તથા આચારને જાણકાર બની ગયે વીતરાગ સ્તોત્ર’ના રાજના સ્વાધ્યાયને કારણે એને વીતરાગ દેવના સાચા સ્વરૂપનું જ્ઞાન થયું. આ રીતે સ્વાધ્યાયને કારણે મહારાન્ત કુમારપાળની શ્રાવકધમ પર દૃઢ નિષ્ઠા થઇ એ પછી એગ્ શ્રાવકના બાર ત્રત અંગીકાર કર્યો.
રાજ સ્વાધ્યાય કરવાનુ પરિણામ એ આવ્યુ કે મહારાજા કુમારપાળે શ્રાવકના ચેાથા વ્રત બ્રહ્મચ અણુવ્રત વિશે એવી પ્રતિજ્ઞા કરી, મારી જે પત્ની છે તે સિવાયની બીજી બધી
“ આજે
[૪૧
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સ્ત્રીઓ સાથે મિથુન સેવનનો ત્યાગ કરું છું.” રાજાએ કહ્યું. આની સાથોસાથ એવી પણ પ્રતિજ્ઞા કરી કે, “રેજ મંત્રીગણે ચક્તિપૂર્વક કહ્યું, “પત્નીના અભાવમાં પત્ની સહિત મંદિરમાં જઈને બને જિનેશ્વર હવે આપની આ પ્રતિજ્ઞાન ભંગ થશે તેથી પ્રતિજ્ઞા પ્રભુની આરતી કરશે.”
પાલન માટે પણ આપે લગ્ન કરવા જરૂરી છે. ” નસીબાગે મહારાજા કુમારપાળની પત્નીને
મહારાજ કુમારપાળ એમ કંઈ પાછા પડે તેવા દેહાંત થયો. આ જગતમાં જે જમે છે અને એક નહોતા. એમણે સ્પષ્ટ ઉત્તર વાળ્યા, આને માટે દિવસ તે જવું જ પડે છે. મંત્રીમંડળ મહારાજ લગન કરવાની કઈ જરૂર નથી. આપણે તે સ્થાને
મારપાળને બીજી વાર લગ્ન કરવા માટે આગ્રહ આ. નિચેપમાં માનીએ છીએ આથી સ્વય કર્યો. કુમારપાળે કહ્યું, “હું તે અન્ય સ્ત્રીઓની રાણીની હબહ મૂર્તિ બનાવીને એને સ્થાપના કરી ત્યાગ કરી ચૂક્યો છું આથી બીજી વાર લગ્ન દેજો, જેથી હું એની પાસે ઉભા રહીને પ્રભુની કરવાનો વિચાર કરવા આ પગુ આરોધરૂપ છે આરતી ઉતારીશ. આમ કરવાથી મારી પ્રતિજ્ઞા પણ કારણ કે એનાથી મારી પ્રતિજ્ઞા (વા) ને ભંગ અખા રહેશે અને ચોથા વ્રતનો ભંગ નહિ થાય. થાય છે.'
બલકે એનું દઢ પણે પાલન થશે.” કુશળ મંત્રીએ ફરી સવિનય અનુરોધ કરતાં કહ્યું, “મહારાજ! રાજરાણી વિના રાજમહેલ અને
મહારાજા કુમારપાળની દલીલ આગળ મત્રીરાજ્ય બંને સાવ સૂના સૂના લાગે છે. વળી આપને
મંડળ નિરુત્તર બની ગયું. કેઈ સંતાન પણ નથી એટલે બીજા લગ્ન કરવા સ્વાધ્યાયના પ્રત્યક્ષ પરિણામરૂપે કુમારપાળ આવશ્યક છે.”
મહારાજાને સાચા જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ અને બ્રહ્મચર્ય મહારાજા કુમારપાળે દઢ અવાજે કહ્યું, “જો તથા અન્ય ત્રતાના પાનમાં દહન સાંપડી હતી,
છે પરંતુ એનું પણ પરિણામ પણ એટલું સુંદર હું આવું કર્યું તે પહેલે અપરાધ એ થશે કે મેં દેવ, ગુરુ અને ધર્મની સાક્ષીએ જે પ્રતિજ્ઞા લીધી આવ્યું અને તે એ કે તેની ત્રીજા ભવમાં મુક્તિ છે તેનો ભંગ થશે. બીજી વાત એ કે વિવાહ
આ નિશ્ચિત બની. શ્રી સીમંધરસ્વામીએ ત્રીજા ભાગમાં કરીશ એટલે સંતાન થશે જ એ કેઈ અનલ
કુમારપાળ મહારાજાની મુકિત થયાનો ફેસલે નિયમ છે ખરો? જે પહેલી પત્નીથી સંતાન પ્રાપ્તિ
આપે. આમ સ્વાધ્યાયનું પ્રત્યક્ષ ફળ તે તતક્ષણ ન થઈ તે બીજી પત્નીથી સંતાનપ્રાપ્તિ થશે મળે છે. પક્ષ ફળ પણ મળ્યા વિના રહેતું નથી. એમ કઈ રીતે કહી શકાય? વળી સંતાન હોવા જ્ઞાનના સઘળા સાધને સુલભ હોવા છતાં જે સાધુછતાં કોણ સુખી છે? આથી હું ક્યારેય પ્રતિજ્ઞા. સાધ્વી સ્વાધ્યાય કરતાં નથી તેમને પછીના જન્મમાં
પસ્તાવાને વારે આવે છે કારણ કે જ્ઞાન તો પરભંગ કરીશ નહિ મારે અટલ નિર્ધાર છે.”
ભવમાં પણ સાથે જ જાય છે. મંત્રીગણ નિરુત્તર બની ગયું. તેઓ કે યુક્તિ વિચારવા લાગ્યા કે જેથી રાજાને લગ્ન માટે “ભગવતી સૂત્ર”માં ભગવાન મહાવીરને ગણધર તૈયાર કરી શકાય. છેવટે એમણે તર્કનું એક ગૌતમે પૂછ્યું. આખરી તીર છેડ્યું અને કહ્યું, “મહારાજ !
“મધર ના ઘરમfઇ નિ ?” આપે તે દેવાલયમાં જઈને જિનદેવ સમક્ષ પત્ની સાથે આરતી ઉતારવાની પ્રતિજ્ઞા કરી હતી ને?” “નામા ! દમgિs ri, જામણિ ,
હા, પ્રતિજ્ઞા તો કરી હતી પણ તેથી શું?” તમામfષg f” ૪ર !
| આત્માન દ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
મૂર્છા પરિગ્રહ
www.kobatirth.org
એક ******
શ્રીમદ્ હેમચ'દ્રાચાર્યે પરિગ્રહ સબધમાં યાગશાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે: દુ:ખના કારણભૂત અસંતેષ, અવિશ્વાસ અને હિંસાને મૂર્છાનુ –પરિગ્રહનુ ફળ સમજીને પરિગ્રહના નિયમ કરવા.
પરિગ્રહનુ
તત્ત્વાર્થં સૂત્રમાં શ્રી ઉમાસ્વાતિ સ્વરૂપ સમજાવતાં કહ્યું છે કે : મૂf fuz: મૂર્છા એટલે આસક્તિ. નાની, મેટી, જડ, ચેતન, ખાદ્ય કે આંતરિક ગમે તે વસ્તુ હા–અને કદાચ ન પણ હા છતાં તેમાં બંધાઇ જવું એટલે તેની પાછળની તાણમાં વિવેકને ગુમાવી બેસવા, એજ
પરિષઢુ છે.
માનવીના વિકામમાં મહત્ત્વની વસ્તુ તેનું મન છે. એટલે એનાં મનની આસક્તિ-અનાસક્તિ તેમજ ભાવનાના જે મૂલ્ય છે તેટલા મૂલ્ય બહારની એની દેખાવષ્ટિના નથી, સાધુએ વસ્ત્ર પાત્ર, ક’બળ, અને રોહરણ રાખે છે. તે સયમ અને લજ્જાના નિવારણ અર્થે જ હાય છે, અને આવા કારણસર રાખેલી વસ્તુને શાસ્ત્રમાં પરિગ્રહ ન કહેતાં માત્ર આશક્તિ-મમતાને જ પરિગ્રહુ કહેલ છે.
“ ભગવાન ! જ્ઞાન મા ભવ સુધી જ સીમિત રહે છે કે પરભવ સુધી જાય છે
""
ભગવાન મહાવીરે કહ્યું, “ગૌતમ! જ્ઞાન આ ભત્રમાં પણ રહે છે. પરમત્રમાં પણ જાય છે આમ અને ભવમાં સાથે રહે છે.”
પ્રત્યેક સાધુ-સારી માટે સ્વાધ્યાય કરવા પરમ આવશ્યક છે અને ગૃહસ્થને માટે પણ તે જરૂરી છે. જે વ્યક્તિ સ્વાધ્યાય કરતી નથી એને જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ સ્વરૂપે એવુ ફળ મળે છે. આથી મુક્ત મનથી સ્વાધ્યાય કરવા જોઇએ.
જાન્યુઆરી-૯૦
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
લેખક : સ્વ. મનસુખલાલ તા, મહેતા
***
ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રમાં સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું છે કે કામ ભાગના પદાથે પોતે તે સમતા કે વિકાર શુ` ઉપજાવતા નથી, પણ રાગ અને દ્વેષથી ભરેલા જીવાત્મા જ તેમાં આસક્ત બની મેાહથી તે વિષ ચક્રમાં કારને પામે છે. ક્રોધ, માન, માયા, લેબ, જુગુપ્સા, અરતિ, રતિ, હાસ્ય, ભય, શાક, પુરુષ વેદના ઉદય, સ્ત્રીવેદના ઉદય, નપુસકવેદના ઉદ્દય, વિ. ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના ભાવા માડુ-મૂર્છાના કારણે જ ઉત્પન્ન થાય છે. ભાવ એ મનના વિષય છે, મનેાજ્ઞ ભાવ રાગના હેતુભૂત અને અમનેજ્ઞ ભાષ દ્વેષના હેતુભૂત છે. જે તે મન્નેમાં સમભાવ રાખી શકે છે તે જ વીતરાગી છે.
न रम्य
મહર્ષિ ભર્તુ રિએ કહ્યું છે કે : नारम्य प्रकृतिगुणता वस्तु किमपि अर्थात् જગતમાં કાઇ પણ વસ્તુ એવી નથી, કે જે પાતાના સ્ત્રસાવે જ સારીયા ખરાબ હ્રાય, સારી યા ખરાબ તા ત અને છે. તેના કેવા ઉપયોગ થાય છે વસ્તુ
તેથી, એટલે વસ્તુ કે પદાર્થો કોઇ વ્યકિત પાસે હૅાય તો માત્ર તેથી જ તે વ્યકિત પરિગ્રહી છે એમ કહેવુ` ભૂલ ભરેલુ' છે; તેમ કાઈ વ્યકિત પાસે કાંઈ જ ન હાય તેથી જ માત્ર તે અપરિગ્રહી છે એમ પણ એકાન્ત કહી શકાય નહિ, કારણુ કે કોઈ પણ વસ્તુ સ્થૂલ રૂપમાં ન હોવા છતાં તેના મનમાં વસ્તુ પ્રત્યે મૂર્છા રાગ બેઠેલાં હોય શકે છે.
મધુ પ્રમેહના દર્દીઓ ખારાકમાં સાકર-ગાળના ઉપયેગ કરતા નથી, પણ તેમ છતાં સ્વાદ અથૅ સેકરીન જેવી વસ્તુના ઉપયેાય કરે છે; આમાં સાકર-ગાળના ત્યાગ સ્થૂલષ્ટિએ હાવા છતાં સ્વાદ પ્રત્યેની મૂર્છા તેા પડેલી જ છે. આવી જ રીતે
[૪૩
For Private And Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
ઘી, તેલ નિ વિગ આના ત્યાગ કરનારા પણ કપાસિયાં અગર અન્ય પદાર્થોમાંથી ઘી-તેલ જેવી બનાવટના ઉપયાગ કરતાં જોવામાં આવે છે. આવા બધા ત્યાગ સ્થૂલ દૃષ્ટિએ ત્યાગરૂપે દેખાતા હાવા છતાં, તેની પાછળ મૂર્છા તે પડેલી જ છે, એટલે
આ પ્રકારના ત્યાગ એ સાચા અર્થમાં ત્યાગ નથી પણ માત્ર ત્યાગના આભાસ છે ત્યાગના સબંધ માત્ર પદાથે સાથે ન રહેવા જોઈ એ પણ મન સાથે હાવા જોઈ એ. આંતરમનમાં જયાં સુધી ત્યાગની ભાવના દૃઢ થઈ નથી ત્યાં સુધી આચારમાં તેનુ' સ'પૂણું પાલન થવું અશકય છે, અને તેથી જ આપણે જોઇએ છીએ કે લેાકેા સ્વાદની બાબતમાં વિગઈ એના ત્યાગ કર્યો છતાં ત્યાગની અવેજીમાં સ્વાદતૃપ્તિ અર્થે અન્ય પદાર્થોના ઉપયેગ કરે છે. પણ આવા ત્યાગના મૂલ્ય જૈન દર્શનમાં નહિવત્ છે. આપણા જ્ઞાની પુરુષોએ સાચું જ કહ્યું છે કે: • ત્યાગ ન ટકે રે વૈરાગ્ય વિના. વૈરાગ્ય એટલે સંસાર અને જગત વિષેના સાચા સ્વરૂપના ભાનથી ઉપજેલી વિરક્તિ. તેથી ત્યાગમાં વૈરાગ્ય એ પાયારૂપ છે, અને પાયાની મજબૂતાઇના પ્રમાણમાં જ ત્યાગની ભવ્યતા હાય છે. બાદષ્ટિએ સ`પૂર્ણ રીતે ભાગમાં ડૂબેલા દેખાતા માનવ આંતરદૃષ્ટિ, મહાત્યાગી પણ હે.ઈ શકે છે, અને આ ખાખત જનક વિદેહીની નીચેની વાતમાંથી સમજી શકાય છે
"
જનકવિદેહી ભવ્ય રાજમહેલમાં રહેતા, રત્ન. જડિત સિંહાસને બેસતા, અને પેાતાની રાણીએ સાથે આનંદ પ્રમેાદ પણ કરતા, માહ્યષ્ટિએ અન્ય રાજવીઓની માફક જ બધા વૈભવ ભાગવતા, અને તેમ છતાં ઋષિમુનિઓ પણ તેમને જનવિદેહી કહેતા. એમના મુખ્ય પ્રધાનને તેમના આવે મા વૈભવ જોઇ વિચાર આવ્યે કે આવા રાજવીને વિદેહી કહી જ કેમ શકાય ? પછી તા એક દિવસે ભર રાજસભામાં જ તેણે આવેા પ્રશ્ન જનકરાજાને પૂછ્યા રાજા પે.તે આવા પ્રશ્ન સાંભળી ઘડી એ ઘડી માટે તે વિચારમાં પડયા પણ પછી પ્રધાનજીને જવાબ આપતાં કહ્યું : તમારા પ્રશ્ન બહુ ઉત્તમ છે,
**}
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અને ચેાગ્ય વખતે તેને સંતાષકારક જવામાં પણ મળી રહેશે.
ત્રણ ચાર માસ પસાર થયા છતાં પ્રધાનજીને તેના પ્રશ્નના ઉત્તર ન મળ્યા, એટલે તેને લાગ્યુ કે જનકરાજા આ પ્રશ્નના ઉત્તર આપી શકે તેવુ છે જ નહિ, અને તેના પ્રશ્નના ઉત્તરની વાત તે ભૂલી પણ ગયા.
તે પછી, એક દિવસે ભેજન લીધા પછી પ્રધાનજી જ્યારે આરામ લઇ રહ્યા હતા, જ્યારે જનકના ખાનગી મંત્રી આવ્યા અને રાન્તના સંદેશા
આપતાં કહ્યું કે ‘રાજસભાના તમામ સભ્યો અને
અમલદ રાના એક ભેાજન સમાર‘ભ આજે સાંજના
રાજમહેલમાં ગોઠવવામાં આવ્યા છે, અને આપને પણ તે ભેજન સમાર‘ભમાં આવવાનુ છે, પ્રધાન જીએ આમંત્રણનો સ્વીકાર કર્યા, અને એવા આમ ત્રણ માટે રાત પર આભાર માનતા પત્ર લખી મત્રોજીને આપ્યા
એ જમાનામાં આજના જેવા રેડીઆ, ટેલીફ્રાન કે દૈનિક પેપરો ન હતાં, એટલે પ્રજાને કાંઇ સંદેશા આપવા હોય તો ઢાલ અને ઢાલી દ્વારા તે અપાતાં પ્રધાનજી આરામ લઇ ત્રણ વાગે ઉઠયાં ત્યારે રાજ્યના ઢોલી ઉલ્કા બજારે સાદ પાડતા હતા, અને પ્રધાને અટારી ઉપર આવી સાંભળ્યુ કે ‘રાજ્ય મહેલમાં આજે સાંજે ગાઠવેલે। ભાજન સમારંભ પૂરા થયા બાદ આપણા મુખ્ય પ્રધાનને મહેલની પાછળના ઉદ્યાનમાં શૂળી પર ચઢાવવાના છે.
પ્રધાન તે। આ સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગયા, પેાતાની પત્ની અને પુત્રાને ખેાલાવી તેમને બધી ભલામણ કરી અને કહ્યું કે એક મૂર્ખાઈ ભરેલે પ્રશ્ન રાજાને પૂછવાના કારણે તેને શૂળીએ ચઢવાને વખત આવ્યા. સાંજનાં સેગિયુ' મેહુ· લઈ પ્રધાન ભાજન સમાર`ભમાં ગયા, અને રાજાના પાટલાની પડખેજ પ્રધાનજીના પાટલે રાખવામાં આવ્યો હતા, બત્રીસ જાતનાં ભેજન અને છત્રીસ જાતના શાક પીરસાઇ રહ્યાં, એટલે રાજાએ સૌના સાંભળતાં પ્રધા
આત્માનંદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
!
નજીને ભાજન શરૂ કરવાની આજ્ઞા કરી. પ્રધાનને તે ભાજન પદાર્થાંમાં શુ' વાદ આવે ? કારણ કે જીવનનું એ અતિમ ભેાજન હતુ, અને ભેાજન ખાદ તેા તુરત મરણને શરણ થવાનું હતું. છતાં જનક રાજાએ પ્રધાનને પૂછ્યું : બેલા પ્રધાનજી આજની રસોઇને સ્વાદ કેવા લાગે છે ? અધા મહેમાના પ્રધાન શુ જવાબ આપે છે એ સાંભળવા આતુર હતા, ત્યાં તા પ્રધાનજીએ કહ્યું': સાચુ· પૂઠા તા નામદાર ! આ ભેાજન મને ઝેર જેવું લાગે છે, મારૂ'ચિત્ત ભાજન પદાર્થો કે તેના સ્વાદમાં નથી. પણ ઘડી બે ઘડી બાદ આવવાના મૃત્યુ માં ચાટેલુ છે.
મુખ્યપ્રધાનના આ દુઃખના પડધે બધા મહેમાનાનાં માઢાં પર જોઈ શકાતા હતા. જનક રાજાના આવાં વિચિત્ર પગલાં પાછળ રહેલાં ગૂઢ રહસ્યની કોઇને જાણ ન હતી. જનક વિદેહી પ્રધાનના ઉત્તર સાંભળી જમતાં જમતાં તરત ઉભા થયા અને બધા મહેમાનાને ઉદ્દેશી મેલ્યા : સજ્જને ! થોડા દિવસે પહેલાં પ્રધાનજીએ લેાકા મને ભેગા ભાગવતાં છતાં વિદેહી તરીકે કેમ ઓળખે છે ? એવે પ્રશ્ન પૂછ્યા હતા, અને તેમના એ પ્રશ્નના ઉત્તર તા હમણાં જ તેમણે આપેલા જવાબમાંથી મળી જાય છે, છતાં વધુ સ્પષ્ટ કરવા ખાતર કહું કે આપણા પ્રધાનજીને ઘડી એ ઘડી પછી મૃત્યુ થશે એમ
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ભાજન પદાર્થ માંથી રસ ઉડી ગયે તેમ જીત્રન ટાણુભાર છે એમ સમજી મૃત્યુને હરહ ંમેશ ું મારી સામે રાખી માત્ર કતવ્ય પાલન અથે આ જગામાં રહુ છું, એટલે એ ભૂંગામાં મારૂ ચિત્ત નથી, અને અલિપ્તભાવે ભેગા ભેગવું છું તેથી જ લોકો મને વિદેહી તરીકે એળખે છે. પ્રધાનજીને શૂળીએ ચઢાવવાની જાહેરાત તા માત્ર આ પ્રશ્નને ઉત્તર સમજાવવા અર્થે કરી હતી, કારણ કે આમ કર્યા સિવાય આ પ્રશ્નના ઉત્તર સમજી શકાય તેમ ન હતું.
ભાગે ભેગવતાં જનકરાજાની માફક જે અલિપ્ત ભાવે રહી શકે, તે અપિ ગ્રહી છે, કારણ કે માં મૂર્છાના અભાવ છે. આજ રીતે, સ સારના ભેગાના ત્યાગ કરી યેગીની માફક ધ્યાન મગ્ન રહેવા છતાં મેહ અને રાગમાં લપટાઈ જવાય છે, તેના રાજર્ષિં પ્રસન્નચદ્રના દાખલા પણ જૈન શાસ્ત્રામાં સુપ્રસિદ્ધ છે.
શબ્દ, રૂપ, ગધ, રસ અને સ્પર્શ આ પાંચે ઇન્દ્રિયોના વિષય છે, અને તેના સબંધ માનવીના મનની સાથે છે જે મનુષ્ય રાગ કે દ્વેષને આધીન થયા સિવાય આ વિષયેા વચ્ચે અલિપ્ત ભાવે રહી શકે તે શેક રહિત જીવન જીવી શકે છે; અનેઆવે માનવ, કમળ પત્ર જેમ જળથી લપાતું નથી, તેમ આ ઞ'સારની વચ્ચે રહેવા છતાં દુ:ખાની પર પરાથી લેપાતા નથી.
જાણીને સસાર-ચક્ર
સંસારમાં સુખ-દુ.ખનું ચાલતું યુદ્ધ એ આપણા જીવનની સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે માનવ-જીવનનું એ અવિભાજય અંગ છે. જન્મના સ્વીકાર કરીને આપણે જેમ મૃત્યુને અવગણી શકતા નથી તેમ સુખના સ્વીકાર કરીને દુઃખને અવગણી
શકર્તા નથી.
સુખ અને દુ:ખ, પુણ્ય અને પાપ, સત્ય અને અસત્ય, ગતિ અને સ્થિતિ ઇત્યાદિ ચઢ્ઢામાં જ આપણુ' જીવન વહેતુ હાય છે.
જીવનના આ ચક્રાના આપણે પરિચય કેળવીએ અને એમને બરાબર ઓળખી લઈ એ તા સાચી શાંતિ મેળવવામાં એ મદદરૂપ થશે,
જાન્યુઆારી— ૯૦
For Private And Personal Use Only
[૪૫
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
5
www.kobatirth.org
તીર્થંકરોના જન્મ સમયે
(ભાગ-૧)
લેખક રતિલાલ માણેકચંદ શાહ-નડીયાદ
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
તીને કરે તે તીથ કર, તીર્થનું કામ જગતના વેને ભવસાગરથી પાર ઉતારી મેક્ષમાં પહાંચા ડવાનું, માટે ‘ તારે તે તી' અહીં તીથ એટલે ધર્માંતી સમજવાનું, આ અવસર્પિણીમાં ઋષભદેવથી માંડી મહાવીરસ્વામી સુધી ચાવીસ તીર્થંકર થયા. તે પૂર્વે પણ અનંતા તીથ કરા થયા. પાંચ ભરત અને પાંચ ઐરાવત ક્ષેત્રમાં તે હજુ અમુક અમુક સમયે તીર્થંકરેના વિરહ પડે, પરંતુ પાંચ મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં તા કદીયે તીર્થંકરોના વહુ ન પડે, ત્યાં તો સદાકાળ તીર્થંકરા હાય જ. ઓછામાં ઓછા ૨૦ તી કરી તેા ત્યાં સદા હોય જ. જ્યારે પાંચે ભરત, પાંચે ઐરવત અને પાંચે મહાવિદેહની ૧૬૦ ત્રિજયામાં બધે જ તીર્થંકા હાય ત્યારે વધુમાં વધુ એક સાથે ૧૭૦ તીક આ મનુષ્યલકમાં હોય. આ તીર્થંકરે। પ્રવાહની અપેક્ષાએ અનાદિ અનંત છે, માટે મેાક્ષમાર્ગ પણ અનાદિ અનત છે. અને એ મેાક્ષ માની આરા ધના કરનારા આત્મા પણ અનાદિ અનત છે મેાક્ષમાં ગયેલા જીવા પણુ અનાદિ અનંત છે અને ખુદૃ મેાક્ષનું સ્થાન પણ અનાદિ અનંત છે. અર્થાત્ કોઈ કાળે માક્ષનું સ્થાન અને મેાક્ષના છવા નહાતા અને નહીં હૈાય એવુ' નથી. અનાદિકાળથી મેાક્ષમાં જીવાનુ` જવાનું' ચાલુ જ છે અને અનતકાળ સુધી ચાલુ જ રહેવાનુ છે. માક્ષના દરવાજા સદા ખુલ્લા જ રહે છે. ઓછામાં આછા છ મહિને એક ભવ્ય જીવ તા અવશ્ય માક્ષે જઇ શકે.
કામ કરે છે. તેથી પૂર્ણ જ્ઞાનીઓના કથનમાં (ઉપદેશમાં) ફરક ન પડે કેવળજ્ઞાનમાં જેવી વિશ્વની અને વિશ્વના પદાર્થીની સ્થિતિ (સ્વરૂપ) જોઇ તે પ્રમાણે તીર્થંકરાએ જગતને બતાવી, તેથી તે યથા જ્ઞાતા, યથાષ્ટા અને યર્થાથ વકતા કહેવાય છે. માટે ભૂનકાલીન, વર્તમાનકાલીન અને ભવિષ્યકાલીન તમામ તીર્થંકરોના સિદ્ધાંતા, આચારમા, તત્ત્વ વ્યવસ્થા, ચતુર્વિધ સંઘના સ્થાપના, નિત્ય સવાર-સાંજ એ પ્રહર દેશનાઆપવી, સમવસરણની રચના, બારપદા, ચેત્રીસ અતિશય, વાણીના પાંત્રીસ ગુણા, રૂપ, તેજ, પ્રભાવ, એન્થય, બળ, બુદ્ધિ, પુણ્યાઈ, સૌભાગ્ય, યશ, દેવ-દેવેન્દ્રોથી પૂદ્ધવું વગેરે બધું સરખું હુંય છે. માત્ર તે તીર્થંકરાના સમયના માનવા, દેશકાળ પ્રમાણે કયાંક કયાંક માત્ર બાહ્ય આચારમાં ફરક પડે, પણ વસ્તુતઃ ફરક નથી હાતા યાદ્વાદને સિદ્ધાંત, મેાક્ષમાગ, ક વાદ, આત્મરવરૂપ, મેક્ષ સ્વરૂપ, પાંચ કારણયાદ, વા,મહાત્રા, નવકારમંત્ર વગેરે બધું જ એક સરખુ હાય છે તી કર, તીથ કર વચ્ચે ક્રક પડે તા માત્ર જન્મનની બાબતમાં, માત-પિતા પરિવારની બાબતમાં, શરીરની ઉંચાઈની બાબતમાં, શરીરના રંગ (વ”)ની બાબતમાં. આયુષ્યની બાબતમાં,
ચ્યવન, જમ, રીક્ષા,કેવળજ્ઞાન અને નિર્વાણુ સમયની બાબતમાં, ચારિત્ર પર્યાય અને કેવળજ્ઞાન તપશ્ચર્યાની બાબતમાં, પર્યાયની બાબતમાં, છદ્મસ્થપણામાં ઉપસર્ગો થવાની બાબતમાં, સાધુસાધ્વીએના પરિવારની સખ્યાની બાબતમાં, શ્રાવક
આ બધા જ તીર્થંકરોના ઉપદેશ એક સરખા
હાય છે કારણ કે બધા જ તીર્થંકરો પૂજ્ઞાન–શ્રાવિકાના પરિવારની સખ્યાની બાબતમાં ફરક (કેવળજ્ઞાન) પ્રગટ થયા પછી જ ઉપદેશ આપવાનુ
ડે, વધુમાં કોઈ તીર્થંકરે નરકમાંથી આવીને
આત્માનંદ પ્રકાશ
*
For Private And Personal Use Only
卐
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
તીર્થકર થાય તો કેઈ તીર્થ કરો વેનિક દેવકી અને વગ વોકમાં રહેનારી ને કી માંથી આવીને તીર્થકર થાય.
અને આ તમારા જગત ઉદ્ધારક પુત્રને જન્મ બાકી બધાજ તીર્થકરો માતાના ગર્ભમાં આવે થયેલે અમારા જ્ઞાનથી જાણીને અમે પ્રભુનું ત્યારથીજ ઈદ્રોના પૂજિત હોય છે. નિર્મળ મતિ અદ્દભૂત અને અનુપમરૂપ જેવા અને સૂતિકાક જ્ઞાન, અતજ્ઞાન અને અવધિજ્ઞાનથી યુકત હોય છે. કરવા આવેલા છીએ, આપ ખરેખર સકલ માતાજ્ઞાનગભિ વૈરાગ્યવાળા હોય છે, માતાના ગર્ભમાં
ના
ઓમાં સર્વ શ્રેષ્ટ પુણ્યવંતા છો! જેથી આવા ત્રણ રહેવા છતાં તેઓના પુણ્યના પ્રભાવે માતાને જરાય ભુવનના તારણહાર પુત્રને જન્મ આપે છે. પછી કષ્ટ થતું નથી, માતાને પેટ વધતું નથી. અને આ સ્વર્ગમાંથી આવેલી આ છપ્પન મહાદેવીઓ
જ્યાં ગર્ભમાં આવે તે રાત્રે માતા નિર્મળ ચૌદ પ્રથમ ત્યાં પ્રભુના જન્મ સ્થાને સૂતિકાગ્રહ બનાવે મહાસ્વપ્નો જુએ છે. આ બધો પ્રભાવ માતાના છે, ત્યારબાદ સૂતિકાગ્રહથી ચાર ગાઉ દૂર સુધી ગર્ભમાં આવનાર તીર્થના પુણયનો હોય છે તીર્થ. ચારે તરફ જમીનને સંવર્તક વાયુ વડે શુદ્ધ કરે કરની અને ચક્રવતીની માતાઓ, તીર્થકરના જવ છે, પછી તે શુદ્ધ થયેલી ભૂમિ પર સુગંધી જળ કે ચકવતીને જીવ ગર્ભમાં આવે ત્યારે ચોટ મહા. તથા પુપિોની વૃષ્ટિ કરે છે, કેટલીક દેવીઓ પ્રભુનું સ્વપ્ન જુએ છે. સામાન્યથી ૮ થી ૯ મહિના મહિર મુખડું જોવા માટે દર્પણ ધરે છે, તે ગર્ભમાં રહ્યા પછી તીર્થ કરના મધ્યરાત્રીને કિછે કેટલીક દેવીએ સ્નાન માટે જળ ભરેલા દેદીપ્ય
જ્યારે આકાશમાં સર્વ ગ્રહ ઉચ્ચસ્થાને હોય ત્યારે માન કળશ હાથમાં લઇને ભગવાનના ગુણગાતી જન્મ થાય છે. તીર્થકરના જન્મ વખતે જન્મ
* ઊભી રહે છે, તો કેટલીક દેવીએ પ્રભુને અને આપના જનેતાને જરાયે પ્રસુતિની પીડા થતી પ્રભુની માતાને પવન નાખવા માટે હાથમાં પંખે નથી. જન્મ થતાં જ તારક તીર્થકર ભગ
- ધારણ કરી ઉભી રહે છે, તે કેટલીક દેવીઓ વાનના અભુત પુણ્યના પ્રભાવે પાતાલલેકમાં
પ્રભુને અને પ્રભુની માતાને દિવ્ય ચામર વીજે રહેનારી સ્વર્ગની મહારાણુઓ સરખી છપ્પન દિક.
છે, વળી કેટલીક દેવીઓ હાથમાં દીપક લઈ ઊભી કુમારીકાઓના અચળ એવા સિંહાસને ચલાયમાન
રહે છે, તે કેટલાક દેવીઓ રન પાઠ બનાવીને થાય છે તેથી તે સ્વર્ગની મહારાણીઓ, પિતાના
આ દુર્વાથી બાંધે છે, તે કેટલીક દેવી આ કેળના ત્રણ અવધિજ્ઞાનને ઉપયે ગ મૂકે છે અમારા સિંહાસન
ઘર બનાવે છે. પછી આ વર્ગમાંથી આવેલી પ૬
મહાદેવીએ ત્યાં સુંદર રમણીય સિંહાસન સ્થાપીને ચલાયમાન કેમ થયા ?
પ્રભુને અને પ્રભુની માતાને તેના ઉપર બેસાડે છે. તુરત જ પોતાના જ્ઞાનમાં જણાય આવે છે કે, બેસાડીને સુગંધીદાર તેલનું મર્દન (માલીસ ) અહો! ત્રણ ભુવનના તારણહાર તીર્થકર ભગવાનને કરે છે, પછી પવિત્ર અને સુગધી જળ વડે પ્રભુને હમણું જન્મ થયો છે, માટે તેઓનું સૂતિકાકાર્ય સ્નાન કરાવી, સુગંધી વિલેપન કરીને સુંદર વ કરવા અને ભગવાનનું દર્શન કરવા ચાલે અબગી અને કિંમતી દિવ્ય આભૂષણે પહેરાવે છે. વળી જઇએ પિતાના પરિવાર સાથે રુમઝુમ રુમઝુમ કેટલીક દેવીએ પ્રભુની માતાને હાથે રક્ષા પિટલી કરતી ભકિતથી હર્ષઘેલી બનેલી કરોડો માઈલથી બાંધે છે પછી પિતાપિતાની દિશામાં ઉભી રહીને દોડી આવે છે.
ભાવિ તારક તીર્થકરના ગુણગાન ગાય છે અને હૈ, આવીને પ્રથમ તે ભગવાનની માતા ભગવાનને મેં નાચે છે, આ છપ્પન દિકકુમારીઓને દરેકને ભાપૂર્વક પ્રણામ કરે છે. પ્રણામ કરી તે ભગ- ૪, હજાર તે સામનિક દેન સોળહજાર અંગવાનની માતાને કહે છે કે, હે રત્નકુલીરક્ષક દેવે વગેરેને વિશાળ પરિવાર હેય છે. આ
જાન્યુઆરી ૯૦
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
દિકુમારીએ પાતાલમાંથી આવે મારે છે. કર દે - ઈrદ્ર કહે છે કે, ગરીપકને જન્મ આપનારી માતા એ બનાવેલા ખાસ વિમાનમાં બેસીને પ્રભુના જન્મ તું તો ખરેખર ગની માતા છે અમે તારા સ્થાને આવે છે. અને પેતાને યોગ્ય પ્રભુની ભક્તિ મહાન પુણ્યવં જગદઉદ્ધારક પુત્રને જન્મોત્સવ કરીને પુન: પાતાલ લેકમાં ચાલી જાય છે. કરવા આવેલા છીએ પછી માતાને અવસ્થાપિ
- નામની નિંદ્રા આપીને પ્રભુને પાંચ રૂપ પિતાના આ તારક તીર્થકરોને જન્મ હંમેશા ક્ષત્રિય બનાવીને સોનાના લાખ યોજન ઉંચા એવા મેરૂ રાજવંશી કુલમાં જ થાય છે. સર્વ શ્રેષ્ઠ પુર્ણયને પર્વત પર લઈ જાય છે, ત્યાં બીજા ૬૩, ઈન્દ્રો ધારણ કરનારા આ તારક તીર્થકરોનું રૂપ ત્રણે અને અસંખ્ય દેવ-દેવીઓના વૃન્દ મલીને મોટા ભવનમાં અદ્દભુત અને અનુપમ હોય છે, તેજ, સમારોહપુર્વક સર્વ શક્તિ રેડીને આ નાજા જન્મેલા પરાક, બળ, બુદ્ધિ અને સ ભાગ્યને તે કોઈ તારક તીર્થ કર ભગવાનના ખૂબ જ ઉ નહ અને પાર નથી હોતો. આ તારક તીર્થકરને જન્મથી જ ઉમંગથી જન્માભિષેક મહોત્સવ કરે છે. પછી ઇન્દ્ર શરીરમાં ૧૦૦૮ સુંદર લક્ષણો હોય છે. તેઓ પિતે ભગવાનને ખૂબ જ બહુમાનથી પાછા લાવીને માતાનું સ્તનપાન કરતા નથી, પણ ઈન્દ્ર ભગવાનના માતા પાસે મૂકી જાય છે. ભગવાનને રમવા માટે અગઠામાં મુકેલ અમૃન તેને પ્રભુ ભૂખ લાગે ત્યારે દિવ્ય દડો મૂકી જાય છે આ તારક તીર્થકર ક્રમશ: ર છે જનમથીજ આ તીર્થંકર ભગવાનની કાયા વન વયમાં આવે છે. જે તેઓને ભેગાવલી કમેં સાવ રેગ રહિત હોય છે. તેઓને કરી પરસેવા ભાવવાનું બાકી હોય તે રાજકન્યા સાથે લગ્ન કે મેલ ન થાય, નિર્મળ, નીરોગી, કંચનવણી કરે છે. જેઓને ભેગાવલી કમ ભોગવાઈ ગયેલું સ્વગ સુંદર તેઓની કાયા હોય છે. તેઓના હોય તે તીર્થકરો બ્રહ્મચારી જ રહે છે. દા. ત.: શરીરમાં રહેલાં લેહી, માંસ ગાયના દૂધ જેવા વર્તમાન ચાવીશીમાં ઓગણીસમાં મલ્લીનાથ અને સફેદ અને સ્વચ્છ હોય છે. ધારેશ્વાસ કમળ બાવીસમાં નેમનાથ તીર્થકરોએ લગ્ન કર્યા ન હતા. રવા સગંધી હોય છે. જન્મથી જ આ રિટી બ્રહ્મચારી જ રહ્યાં હતા. જિતેન્દ્રિય, ધીર, વીર અને ગંભીર હોય છે. પૂર્વના ત્રીજા ભવથી જગતના જીવમાત્રને શાસન આ તારક તીર્થ કરે નિયમો સંસારના તમામ રસિક બનાવવાની સર્વ શ્રેષ્ઠ ભાવના લઈને આવેલા સંબંધો છોડીને દીક્ષા જ લેનારા હોય છે. જન્મછે, તે ભાવનાને સાકાર બનાવવા માટે યોગ્ય સમયની જરા-મરણ-રેગ શેકદિ સકલ દુ:ખોના અદ્વિતીય રાહ જોઈ રહેલા હોય છે. “હું તરુ અને જગતને ઔષધ તરીકે દીક્ષાને માનનારા હોય છે, કર્મશત્રુન તાર” આ એક જ તાલાવેલી અને તાન તેઓને સખત સજા કરનાર તરીકે દીક્ષાને જ માને છે
દીક્ષા સિવાય સકલ દુખો સદા માટે ન જ કરાય
એવું દઢ પણે તેઓ માને છે. | સ્વર્ગની દેવીઓ ભગવાનની ભક્તિ કરી ગઈ તો સ્વર્ગના ઈન્દ્રો શું કામ બાકી રહી જાય? મેહ, મમતા અને કર્મના બે ધન દીક્ષા વિના તેથી પ્રથમ દેવલોકનો સૌધર્મ નામના ઈન્દ્ર પણ ન તૂટે એવું દઢ પણ તેઓ માને છે. માટે તેઓ પિતાનું સિંહાસન ચલાયમાન થવાથી જા કે, કર્મના બંધન તેડવા માટે સંસારનો ત્યાગને અનિ. ત્રિભુવન તારક પ્રભુને જન્મ થયો છે તેથી ભક્તિ વાર્ય માને છે દીક્ષાનો સમય પોતાના દિવ્ય જ્ઞાનથી ભર્યા હદયે તુરત પાલક નામના વિમાનમાં બેસીને પોતે જાણે છે. છતાં બ્રહ્મદેવલેકના વાલી લોકાંતિક
જ્યાં પ્રભુને જન્મ થયો છે ત્યાં આવીને પ્રભુ અને તે આવીને આ તીર્થકરોને ધમતી પ્રવર્તાવવા પ્રભુની માતાને પ્રણામ કરે છે અને પ્રભુની માતાને માટે બે હાથ જોડીને વિનંતિ કરે છે દીક્ષા લેતાં
આિમાનંદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
પહેલાં એક વર્ષ સુધી સવારે રાજ ૧, કરો અને ૮, લાખ સામૈયાનું દાન આપે છે, એમ એક વર્ષમાં કુલે ૩, અમજ ૮૮, કરોડ અને ૮૦, લાખનું સામૈયાનું દાન યાચકાને આપીને આ દુનિયા પર સળગી રહેલા દુ:ખ અને દારિદ્રતાના દાવાનળ તેને આ વર્ષીદાન રૂપી પુષ્કારવ' મેઘની વૃષ્ટિ કરીને મૂઝવી નાખે છે.
www.kobatirth.org
T+G+0+0+0+01
વર્ષીદાન આપીને આ તારક તીર્થંકરા તમામ સાવધ, સ્વજન, સુવર્ણ સગવડા, સુખા વગેરેના જીવ જીવન માટે ત્યાગ કરીને દીક્ષા લેવા માટે તૈયાર થાય છે, આ તારક તીથ કરેાની દીક્ષાને મહાત્સવ કરવા ખુદ સ્વર્ગમાંથી ઈન્દ્રો અને દેવદેવીઓ આવે છે. નગરના પશુ માટે માનવ મહેથી રામણુ આ દીક્ષા મહાત્સવ જોવા ભેગા થાય છે. દેવા રચિત વિશાળ પાલખીમાં બેસીને આ તીર્થ કરાદીક્ષા માટે નગરમાંથી બહાર નીકળે છે, દેવતાઇ વાજિંત્રાના અવાજથી આખુ નગર ગાજી ઉઠે છે, ભગવાનની દીક્ષાની પાલખીને ઉપાડવા માટે ઈન્દ્રો પડાપડી કરે છે. આવા પ્રકૃષ્ટ પુણ્યના સ્વામી તારક ભગવાનની ભક્તિ કરવાનું સૌભાગ્ય કયાં મળે ? એવુ આ સ્વર્ગ'ના દેવા માનતા હૈાય છે. આવા તારકાની ભક્તિ જેઓને મલી, તેઓના તા ખેડા પાર થઈ ગયે। સપજવા, 'તે આ તારકની દીક્ષાના દિવ્ય વરઘોડા નગરની બહાર ઉદ્યાનમાં
જાન્યુઆરી-૯૦]
આવે છે. ઇન્દ્રો ભગવાનની પાલખીને નીચે મૂકે છે. ભગવાન તા કરો સ્વય. પાલખીમાંથી ઉતરીને પેાતાના સુંદર વસ્ત્રો અને અલકારા ઉતારી નાખે છે, દાઢી-મૂછ અને મસ્કતના કેશને લેાચ કરે છે, પચ મુષ્ટિથી કેશ હાથથી ખે'ચી કાઢી નાખે છે અને પછી સિદ્ધ ભગવતાની સાક્ષીએ આ તારકતીર્થંકરા ભીષ્મ પ્રતિજ્ઞા કરે છે કે, પાવજજીવ જાતે કરીશ નહિ, ખીજા પાસે કરાવીશ નિહ અને મન-વચન અને કાયાથી હું કાઈ હિંસાદિ પાપ પાપ કરનારાઓને સારા માનીશ નહિ. આવી સ સાધના (સ પાપના) ત્યાગની જાવજ જીવ માટે પ્રતિજ્ઞા કરીને દીક્ષાના સ્વીકાર કરે છે. પ્રતિજ્ઞા જીવનમાં પાપે પ્રવેશી શકતાં નથી. આવી એ તે પાપરૂપી પિશાચાને પડકાર રૂપ છે, પ્રતિજ્ઞાપ્રતિજ્ઞા કર્યાં સિવાય તે પરમ પદ્ધ ધણું દૂર છે, સાત્ત્વિક મનના માનવીએજ આવી ભીષ્મ પ્રતિજ્ઞાએનુ પવિત્ર પાલન કરી શકે છે.
આ તીર્થંકરા દીક્ષાના સ્વીકાર કરે ત્યારે એક દેવ દૃષ્ય ઈન્દ્ર ભગવાનના ખભા પર મૂકે છે. તે અમુક વખત સુધી ભગવાનના ખભા પર રહે છે, પછી કયાંક આ દેવ દૃષ્ય પડી જવાથી આ તારકા વસ્ત્ર રહિત રહે છેં.
અ
તપ કા
સિર્ફ શરીર કે સુખાને કા નામ હી તપ નહી હૈ !
શરીર કે સાથ જો અપરાધ કરને વાલે રાગદ્વેષ હૈ
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ઉના સુખાને કી જરૂરત હૈ ઔર તપકા સહી અ ભી યહી હૈ ।
奋
For Private And Personal Use Only
(ક્રમશઃ)
re
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
રૂપ-અરૂપ
લેખક : સ્વ મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા
સનત કુમાર ચક્રવતીને છ ખંડને વૈભવ પ્રાપ્ત દેહ પર સુશોભિત વ અને અલંકાર ધારણ કરી થયો હતે છખંડના ક્ષેત્રમાં વસતા સમસ્ત માન- જ્યારે પત્નજડિત સિંહાસન પર રાજસભામાં બેઠા વનું જેટલું બળ હોય તેના કરતાં અનેકગણું બળ હોઉં ત્યારે પધારજો. ચક્રવર્તીની ભૂજામાં હોવાનું કહેવાય છે, પરંતુ ચકવર સનત કમાનના આ શબ્દોમાં તેના સનત્કુમારને જેવું બળ પ્રાપ્ત થયું હતું તેવું રૂપનું અભિમાન હતું ઉત્તમજાતિ, વધુ પ્રમાણમાં અદ્ભુત રૂ૫ લાવણ્ય પણ પ્રાપ્ત થયા હતા. તેના કેઈ લાભ, ઉત્તમ ફલ, ઐશ્વર્ય, બલ, તપશ્ચર્યાની અંતઃપુરમાં અનેક રાણીઓ હતી, પણ સુનંદા ત શક્તિ, વિશિષ્ટ જ્ઞાન અને સુંદર રૂપ એ પૈકી સમાં મુખ્ય હતી.
કઈ પણ બાબતના અંગે જ્યારે માનવીમાં અભિમનુષ્ય લેકમાં જે રૂપ ન સંભવી શકે એવા માન જાગ્રત થાય છે, ત્યારે આત્માને તે તે ભાવોની સનત્ કુમારના રૂપની પ્રશંસા એક સમયે ઇન્દ્ર. હીનતા પ્રાપ્ત થતા વાર લાગતી નથી. આ બધી સભામા ઈન્દ્રમહારાજે કરી, એટલે બે દેવોને તેનું વસ્તુઓ સંધ્યાના રંગ જેવી અસ્થિર અને વિચલિત રૂપ જોઈ આવવાની ઈચ્છા થઈ બંને દેવે વૃદ્ધ હોય છે અને તેમાં પરિવર્તન થતાં કશી વાર મનુષ્યનું રૂપ ધારણ કરી સનત્કુમારના રાજ લાગતી નથી મહેલમાં દાખલ થયા, સનત્ કુમાર એ વખતે તે વખતે દેવે તે રાજમહેલમાંથી ચાલી ગયા. પિતાના અંગ ઉપર તેલનું મર્દન કરાવી સ્નાનગૃહમાં તે પછી સનત કુમારે સ્નાનાગારમાં જઈ સ્નાન કર્યું, જવાની તૈયારી કરતા હતા. બંને દેવે સનતુ - અને સુશોભિત વ તેમજ હીરા, મોતી અને કુમારના ખુલા દેહની ભવ્યતા, કાંતિ અને અલૌકિક
માણેકના આભૂષણે ધારણ કરી રાજસભામાં જઈ રૂપ જોઈ દિમૂઢ થયા અને તેઓને લાગ્યું કે જ
સિંહાસન ઉપર આરૂઢ થવા, તેના મસ્તક ઉપર ઈન્દ્રમહારાજની પ્રશંસા ખરેખર યથાર્થ હતી
ઉતા છત્ર અને ચામર વીંજાવા લાગ્યા અને બરોબર તે સનત કુમારે બંને વૃદ્ધજનેને આવવાનું પ્રયોજન સમયે પેલા બંને દેવે રાજસભામાં જઈ પડયા પૂક્તા એ પિતાના સાચા સ્વરૂપની વાત કહી
અવધિજ્ઞાનની મદદ વડે દેવોએ સ્નાનાગારમાં જતી તેમજ દેવલેમાંથી તેમનું રૂપ નેહાળવા આવ્યા વખતના અને સિંહાસન પર આરૂઢ થયેલા સનસ્ - છે એ હકીકત જણાવી. પિતાના રૂપની પ્રશંસા
કુમારના રૂપમાં આસમાન-જમીન જે તફાવત ઈન્દ્રસભામાં પણ થાય છે અને દેવે તેનું રૂપ છે. તેઓએ જોયું કે સ્નાનાગારમાં જતી વખતે જેવા આવે છે એ વાત જાણ સત્ કુમારને
સનત્કુમારનું શરીર નિરોગી અને તન્દુરસ્ત હતુ પિતાના રૂપનું અભિમાન થયું. રૂપના અભિમાનમાં
જ્યારે સિંહાસન પર આરૂઢ થયેલા સનસ્ કુમારનું ચકવતાએ મને
3 શરીર ભયજનક રોગના કારણરૂપ એવા અનેક ઝેરી સ્નાન કરવા જવા માટેની તૈયારી કરી રહ્યો છું, જંતુઓથી ઘેરાઈ ગયું હતું, એટલે તમને મારા સાચા રૂપને ખ્યાલ નહીં આવી શકે; પણ મારું ખરું રૂપ જેવું હોય તે હું મારા માનવ શરીર ભારે વિચિત્ર છે. શરીર સાઘન
તે દવાને કા' : 'હે
૫૦
આમાનંદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
નથી.
સબંધથી પવિત્ર વસ્તુઓને અપવિત્ર બની જતાં ચક્રવર્તી. પણ આ નિયમ તે સૌને એક સરખો વાર લાગતી નથી. દેહના રૂંવેરૂંવે જાતજાતના લાગુ પડે છે. રેગેના સૂરમજંતુઓ સુપ્તદશામાં પડેલાં જ હેય
સનન કુમારને આ નાનકડા બનાવમાંથી સંસા છે તેને ઉપદ્રવ કઈ ઘડીએ અને કઈ રીતે શરૂ
રના સાચા સ્વરૂપનું ભાન થઈ ગયું. તેને તીવ્ર થશે તે કહી શકાતું નથી દેહની આવી વિચિત્રતા
વૈરાગ્ય જાગ્યો અને સંસારના ભેગે પ્રત્યે નફરત અને તેની આવી સ્વાભાવિક પ્રકૃત્તિના કારણે રૂપનું
ઉત્પન્ન થઈ. જેની પ્રત્યે અપૂર્વ રાગ અને મમતા અભિમાન કરવું તે પામરતા અને મૂર્ખાઈ છે.
હોય તે જ ઘણીવાર માણસ માટે ત્યાગનું નિમિત્ત જ્ઞાની પુરુએ સાચું જ કહ્યું છે કે દેહ પર જેને
બની જાય છે. દેવે જે રૂપની પ્રશંસા કરતા હતા મમત્વ છે તે જીવ સંસારથી કદાપિ છૂટી શકતું
તેમજ જે રૂપ માટે મનત કુમાર મગરૂર હતા તે
જ રૂપ તેના સંસાર ત્યાગનું નિમિત્ત બન્યું સપ સનત્ કુમારે ધારેલું કે દેવે તેનું તે સમયનું જેમ કાંચળીને ત્યાગ કરી દે છે તેમ સન્ત કુમારે રૂપ જોઈ પ્રસન્નતા પામશે, પણ પ્રસન્નતાને બદલે પણ રાજવૈભવ અને ભેગ સાધનનો ત્યાગ કરી દેના મુખ પર જ્યારે ખિન્નતા દેખાણ ત્યારે તેણે તપ અને સંયમ સાધુ ધર્મ સ્વીકાર્યો અને ઉગ્ર તેનું કારણ પૂછ્યું, એ ગંભીર બની જઈ કહ્યું: તપશ્ચર્યા શરૂ કરી. રાજન ! તમારૂ રૂ૫ અત્યારે વિકૃત બની ગયું એ કર્મમાં શૂરા હોય છે તેઓ ધર્મમાં પણ છે. તમારા સર્વોત્કૃષ્ટ રૂપની જગ્યાએ અત્યારે શરા હોય છે. વૈભવ અને વિલાસના માર્ગે માનવ વિરૂપતા છવાઈ ગઈ છે. તમારા શરીરમાં અનેક શક્તિનો હાસ થાય છે, પરંતુ એજ શક્તિના રોગના જંતુઓ ઉત્પન્ન થઈ ગયા છે.
પ્રવાહને જે ત્યાગ-તપ-સંયમના માર્ગે વાળી શકાય સનત કુમાર એ વખતે તાંબલનો સ્વાદ લઈ તો તેથી મુકિતપદ પામી શકાય છે. છ ખંડના રહ્યા હતા અને તેની ખાતરી અધે દેવે તેના રાજવૈભવને છેડી ચરિત્ર ગ્રહણ કર્યા બાદ સનતપાસે થુંકદાનીમાં પીચકારી કરાવી. ઘૂંક પર એક કુમાર મુનિએ છઠ્ઠનો પારણે છઠ્ઠની તપશ્ચર્યા શરૂ બે માખીઓ બેડી કે તરત જ મૃત્યુ પામી. ઘૂ કમી કરી અને પારણના દિવસે પણ માત્ર રસહીન અસહ્ય દુર્ગધથી દેવેના કથનની સત્યતા માટે લુખો આહાર વાપરવાનું શરૂ કર્યું. ચક્રવતી રાજાને પણ ખાતરી થઈ. પુદ્ગલની હાનિવૃદ્ધિ ઉપર સનતકુમાર હવે રાજર્ષિ બન્યાં. તેનું થનગનાટ ખેદ, ખિન્ન કે રાજી થવાનું હાય નહીં, પણ તેમ કરતું યૌવન જર્જરિત બન્યું અને તેના દેહમાં છતા આવી પરિસ્થિતિ જોઇ સનતકુમાર ચક્રવર્તીને અનેક રોગ વૃદ્ધિ પામવા લાગ્યા, અસહ્ય આઘાત થયો અને તે સ્તબ્ધ થઈ ગયે. શરીરમાં ગમે તેવા વ્યાધિ કે રોગો ઉત્પન્ન ૩૫, બળ અને દેહ વિશેને તેને ગર્વ ગળી ગયા થાય તે પણ યત્કિંચિત ઔષધોપચારાદિનું સેવન અને કાયાની માયાને નાશ થઈ ગયે.
ન કરવાને એ મહાન આત્માએ દીક્ષા વખતે જ સનત કુમારને ભાન થઈ ગયું કે જીવન પાણીના અભિગ્રહ કર્યો હતેા, સનતકુમારની એક વખતની પરપોટા જેવું ચંચલ છે, સત્તા અને લૌકિક સુખના પ્રિય રાણી સુનંદાથી પતિદેવની આવી વેદના નજરે બધાં સાધના એ ધ્યાના રંગ જેવા અસ્થિર છે અને જોઈ શકાતી ન હતી, એટલે સારવાર અર્થે તેણે શરીર પણ છેવટે વિનાશ પામવાના સ્વભાવવાળ મુનિરાજને અત્યંત કાકલૂદી ભરી આજીજી કરી. તે છે. રોગ અને મૃત્યુના ભયમાંથી આ જગતનું કઈ વખતે તેના મનનું સમાધાન કરતાં મુનિરાજે કહ્યું પણ પ્રાણી મુક્ત નથી સામાન્ય માનવી હોય કે “સમભાવપૂર્વક વેદના સહન કરવામાં આત્મા ને જાન્યુઆરી ૯૦ ૬
For Private And Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કર્મને બંધ નથી થતો પણ નિજ થાય છે. જંતુઓ બતાવ્યા તે ઘડીથી જ આ પરની ઉદયકાળ પ્રાપ્ત થતા પહેલાં કર્મોને ઉદયમાં લાવી માયા-મમતાનું વિસર્જન થયું. જે કઈ માનવી ભેગવી લેવાથી આત્મપ્રદેશથી એ કમ ખરી મન વચન અગર કાયાથી પિતાના દેહ કે દેહના. પડે છે અને તેથી આત્માને દુઃખ નહિ પણ પ્રસ- રૂપ–લાવણ્યમાં રાગ આસક્તિ કરે છે તેને અંતે ઘતા અનુભવાય છે. આત્મા તેથી ભારે નહિ પણ દુ:ખના ખાડામાં ઉતરવું પડે છે. હું તે શરીરથી હળ બને છે, વળી સમભાવ પૂર્વક પરિષહ છૂટીને અશરીરી દશા પ્રાપ્ત કરવાની સાધના કરી અને વેદના સહવાના કારણે જીવના માટે દુર્ગતિમાં રહ્યો છું. જેને શરીરનું મહત્વ અને મમતા છે. જવાની અને ગર્ભવાસમાં રહેવાની દુઃખ પરંપરાનો તે જીવ સંસારથી કદાપિ છૂટી શકતો નથી અને ક્ષય થઈ જાય છે. ત્યારે બીજી બાજુ સંયમ પાળ- અશરીરી સિદ્ધપદ પામી શકતો નથી. મારી સાધના વામાં થતા કદથી કાયર બની ક્ષણિક સુખ ખાતર દેહના રાગોની શાંતિ અર્થે નહિ પણ ભવ રોગનો બાહા ઉપચારની મદદ લેવાથી નરક-તિય ચ ગાતના નાશ કરવા અને છે. એટલે તમારી પાસે ભવઆગામી દુઃખે સ્વીકારવા પડે છે. આ બે ભાગ- રોગને નાશ કરવાની અર્થાતું ફરી જન્મ ન લેવો માંથી હું કયા માર્ગે જાઉ તે તમે પસંદ કરે પડે એવી કઈ દવા હોય તો આપની પાસે તેનો છો ?” સુનંદાના પાસે આની સામે કઈ દલીલ ન ઉપચાર કરાવવા તૈયાર છું.’ હતી અને તે ચૂપ થઈ ગઈ
દેએ કહ્યું : “મુનિરાજ! જ્યાં અમે અમારે
પોતાનો જ ભવરોગ દૂર કરી શક્યા નથી ત્યાં મુનિરાજના દેહના દર્દોની વેદના દિનપ્રતિદિન
આપના ભાગને તે અમે કઈ રીતે દૂર કરી વધવા લાગી. એકલા પુન: ઇન્દ્રસભામાં ઈન્દ્ર મહા
શકીએ? પંરતુ દેહના રોગોનો નાશ થતાં આપની રાજે સનતું કુમાર મુનિના તપ અને સહનશીલતાની પ્રશંસા કરી, એટલે પ્રથમ આવેલા બંને દે
આત્મસાધના સરળ બનશે એમઆપને નથી લાગતું?” સનત કુમાર મુનિની સારવાર અર્થે ધવંતરિનું દેવાની વાત સાંભળી મુનિરાજ મત કંઠે રૂપ ધારણ કરી ફરી આવ્યા. બંને દેવે એ મુનિ- હસી પડ્યાં અને બોલ્યા: “અનિત્ય, અસાર અને રાજ પાસે આવી વંદન કરી તેમના રોગોને ઉપ- અશરણરૂપ દેહમાં જીવને પ્રીતિ થાય એથી વિશેષ ચાર કરવા રજા માંગી, પણ તે માટે મુનિરાજે ને અચરજ ઉપજાવે તેવી આ સંસારમાં કે અન્ય પાડી એટલે બંને દેએ પિતાનું મૂળ સ્વરૂપ બાબત નથી દેહ અને આત્મા ભિન્ન ભિન્ન હોવાના પ્રગટ કરી કહ્યું: “મુનિરાજ! આપની રિદ્ધિસિદ્ધિ, કારણે આત્મસાધનામાં દેહના દર્દી અંતરાયરૂપ નથી અપૂર્વ વૈભવ તેમ જ બળ અને રૂ૫ અમે પ્રત્યક્ષ બની શકતાં. પણ દિલના ભેગે બને છે. જેના રીતે નિહાળ્યા છે, એટલે આપના દેહના રોગોની દર્દી તે દેહની અનિત્યતા અને ક્ષણભંગુરતાનું ભાન આવી અસહ્ય વેદના અમારાથી જોઈ શકાતી નથી, કરાવે છે અને એ ભાન થયા વિના આત્મસાધનામાં તેથી આપના દર્દીના શાંતિ અર્થે નહિ પરંતુ અમારા એક ચિત્ત થઈ શકાતું નથી.” મનમાં સમાધાન અને શાંતિ અર્થે રોગોને ઉપચાર આમ છતાં દેવોના મનમાં સમાધાન અર્થે કરવાની અમને રજા આપે. અમારી પાસે એવા
અને દેહના નિયંત્રણ અથે આત્મામાં રહેલી અપૂર્વ
ર. ચમત્કાર ઔષધો છે કે જેના સેવનથી ઘણીબેઘડીમાં શકિતનો પર બતાવવા મુનિરાજે પિતાના દેહ આ તમામ રોગને નાશ થઈ જશે.”
પર એક અદભુત પ્રયોગ કરી બતાવ્યો. ઉત્કૃષ્ટ તપ મુનિરાજે શાંતિપૂર્વક દેવેને કહ્યું: આપે રાજ અને સમભાવના કારણે સનત કુમાર મુનિને અમ. સભામાં જે દિવસે મારા દેહમાં રહેલા રેગેના પધિ, વિષધ, ખેલધિ, જલૌષધિ વગેરે
1 આમાનંદ પ્રકાશ
પ૨]
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
(અનુસંધાન પાના નં. પર તુ ચાલુ)
-
બ્ધિઓ પ્રાપ્ત થઇ હતી. મુનિરાજે પોતાનુ થૂંક તાતાની આંગળી પર ચાપડયુ કે તરત જ આંગળી તાંથી કુષ્ટના વ્યાધિ અગે જે લેાહી પર વહી રહ્યુ હતુ' તે મધ થઇ ગયુ અને તે આંગળી ક'ચન જેવી શુદ્ધ અને સ્ફટિક જેવી નિધ બની ગઇ.
મુનિરાજની આવી અદ્ભુત શક્તિ અને અપૂર્વ સિદ્ધિ જોઈ અને દેવે આશ્ચર્ય ચકિત થઈ ગયા અને તેમના મસ્તકે નમી પડયા, મુનિરાજને
વંદન કરી તેએ પેતાને સ્થાને ચાલી ગયા
સ્થાશિકત ૧ તપસ્યા તેા પર તપસ્યા કે સાથ આવશ્યક હૈ ।।
સનત્ કુમાર ચક્રવર્તીના જીવનની વાત સમસ્ત માનવ જાતને માટે માદન રૂપ છે માનવજન્મ પ્રાપ થયા પછીની સાધના ભવરાગને ટાળવા માટેની હાય, વધારવા માટેની નહીં, માનવ જીવન પ્રાપ્ત કર્યા પછી મનુષ્ય મુકિતની જેટલી નજીક પહેાંચી શકયા હેાય તેટલા અંશે તેના જીવનની તેટલા અંશે તેના જીવનની નિષ્ફળતા જીવનની સાથે કતા, અને જેટલા અ’શે દૂર હાય સફળતા અને નિષ્ફળતા એ માણસના પેાતાના જ હાથની વાત છે માણસ કેટલા પુત્રા, પાત્રા, પુત્રીઓ, દૌહિત્રા અને દૌહિત્રીએ તેમજ ધન-માલ (મલ્કત મૂકીને મરી ગયા- એ બધી વસ્તુઓના માણુસના જીવનને અંતે કશા જ મૂલ્ય નથી. માનવ જન્મ પ્રાપ્ત કરી તેનેા આત્મા મુકિતની કેટલી નજીક પહેાંચી શકયા છે એજ વાત મહત્ત્વની છે અને તેથી શ્રીમદ્ આનદઘનજીએ સ્પષ્ટ ભાષામાં જ કહી દીધું છે કે:
પાંચ પચીસ કે સે। વરસ નહિ પણુ સાસે વરસા સુધી સનત્ કુમાર મુનિએ અદ્ભુત શાંતિ અને સમભાવપૂર્ણાંક દેહના રેગાની આવી કાતિલ વેદના સહન કરી. સ`સારમાં પ્રારબ્ધાનું સાર શુભા શુભ કર્મો ઉદયમાં આવે છે પણ જ્ઞાની પુરુષો તેમાં કઠ્ઠી પ્રીતિ અપ્રીતિ થવા દેતા નથી, એ વસ્તુ આચરણ દ્વારા સનત્ કુમાર ચક્રવ ́એ સિદ્ધ કરી બતાવી. અગ્નિ લાહના સગી થાય છે એટલે તેને ઘણુના ઘા ઝીલવા પડે છે, તેમ અગ્નિ જેવા તેજસ્વી આત્માને પણ દેહ રૂપ લેાહના સંગનાં કારણે દુઃખ અને દર્દો સહન કરવા પડે છે. ધ શાસ્ત્રોએ તેથી જ શરીરની આસક્તિને દુ:ખના સકલ કારણરૂપે દર્શાવેલ છે
આ મડાવીર જૈન વિદ્યલયના સુવણુ મહે।ત્સવ ગ્રંથમાં પ્રગટ થયેલી લેખકની વાર્તા સક્ષિપ્ત રૂપે,
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
નિજ રૂપ જે કરિયા સાથે, તેહુ અધ્યાતમ લહિયેરે,
જે કરિયા કરી ચઉગતિ સાધે,
બા
કરની હી ચાહિયે ।
ક્ષમા ધારણ કરના શ્રી અત્યન્ત
તે ન અધ્યાતમ કહીયેરે
માક્ષ
ધર્મીનુ પાલન જીવનમાં સુખ, શાન્તિ અને પ્રસન્નતા અનુ. ભવવા તથા કર્મ ક્ષય કરી મેક્ષ પામવા માટે અનિવાય છે
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Atmanand Prakash BV. G. Regd. No. 31 કીંમત 30-0 0 50=0 0 5-00 50 0 25-0 0 8 8-0 0 4 0 -0 0 દરેક લાયબ્રેરી તથા ઘરમાં વસાવવા જેવા અલભ્ય ગ્રંથો e # તારીખ 1-9-87 થી નીચે મુજબ રહેશે. * . સ કૃત ગ્રંથ e ગુજરાતી વ્યથા ત્રિશ8ી શલાકા પુરુષચરિતમ | શ્રી સુપાશ્વ નાથ ચરિત્ર ભાગ 2 જે 15-00 મહાકાવ્યમ્ પર્વ 2-3-4 શ્રી કથારન કેષ ભાગ 1 પુસ્તકારે (મૂળ સંસ્કૃત) શ્રી આત્મકાન્તિ પ્રકાશ ત્રિશષી શલાકા પુરુષચરિતમ્ શ્રી જ્ઞાનપ્રદીપ ભાગ 1-2-3 સાથે મહાકાવ્યમ્ પર્વ 2-3-4 લે સ્વ. પૂ. આ શ્રી વિ. કસ્તુરસૂરીશ્વરજી 40 -00 પ્રતાકારે (મૂળ સંસ્કૃત) શ્રી સુમતિનાથ ચરિત્ર ભાગ-૧ દ્વાદશાર’ નયચકેદ્ ભાગ 1 e ,, ,, ભાગ-૨ દ્વાદશાર’ નયચકમ્ ભાગ ૨જો | શ્રી નવમરણાદિ સ્તોત્ર 80-8 0 દ્વાદશાર’ નયચક્રમ્ ભાગ ૩જે શ્રી શત્રુ'જ્ય ગિરિરાજ દર્શન સ્ત્રી નિર્વાણુ કેવલીભુક્તિ પ્રકરણ મૂળ વૈરાગ્ય ઝરણા ઉપદેશમાળા ભાષાંતર 30-00 જિનદત વ્યાખ્યાન 15 00 ધમ કૌશય શ્રી સાધુ-સાધ્વી યોગ્ય આવશ્યક પૂ૦ આગમ પ્રભાકર પુણ્યવિજયજી ક્રિયાસૂત્ર પ્રતાકારે શ્રદ્ધાંજલિ વિશેષાંક : પાકુ ખાઇન્ડીંગ 10-00 પ્રાકૃત વ્યાકરણમ આત્મવિશુદ્ધિ ગુજરાતી થયા જૈન દર્શન મીમાંસા શ્રી શ્રીપાળરાજાને રાસ 40-00 | હું અને મારી બા શ્રી જાણ્યું અને જોયુ" 1 -00 | જ'બૂસ્વામિ ચરિત્ર 12 - 00 7- 0 0 10-00 3-0 0 2 પ-૦ 0 5. 0 0 22 - છે ? 5 0 0 લખા :- શ્રી જૈન આમાનદ સભા ખારગેઈટ, ભાવનગર, (સૌરાષ્ટ્ર) કાકા કહહહહહહહહહ :-807772:: 2:કરું? 9 ક. ૪.રુજે-:-૯૭૭-૭૦ *w, કરું ત’ત્રી : શ્રી કાન્તિલાલ જે. દેશી એમ. એ. પ્રકાશક : શ્રી જૈન આત્માન' સભા, ભાવનગર. મુદ્રક : શેઠ હેમેનદ્ર હરિલાલ, ખાન'૮ પ્રી. પ્રેસ, સુતારવાડ, ભાવનગર, For Private And Personal Use Only