Atmanand Prakash Pustak 062 Ank 12

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531718/1

Page #1

| તારા માથા
ત્રિકોની નજરે
* USR.
છે
હક છે
ને
તે એક
જ
શ્રી
: પ્ર કા શ કે : જૈ ન આ ત્મા નં દ
ભા વ ન ગ ૨.
સ ભા
પુસ્તક : ૬૨
અંક : ૧૨ આસો : વીર સં. ૨૪૯૧ : આમ સં'. ૬૯ : વિ. સં. ૨૦૨૧

Page #2

Ser
»
પહેલાં લોકા હિંદુ કહેવડાવવામાં ગૌરવ અનુભવતા. તેને બદલે આજે ધર્મ જેવુ રહ્યું નથી. લેકા નાસ્તિકતાને વર્યાં છે. અને બિનસાંપ્રદાયિકતાને નામે મહા પાખંડ ચાલી રહ્યું છે. આ પાખ - અને જો વિરાધ નહિ કરીએ તે। દેશની ધાર્મિક સંસ્કૃતિ રહેવાની નથીં.
93
ગ્રામ : “Jahangir '
જ્યાં ધર્મ નથી ત્યાં સંસ્કૃતિ નથી; સ ંસ્કૃતિ નથી ત્યાં શિસ્ત નથી અને એ બધું ન હોવાના કારણે ખિનસાંપ્રદાયિકતા એટલે અસંસ્કારિતા સમજી વ્યક્તિ પાતાને જ મહાન લેખે છે.
(સદેશ : તા. ૨૫-૮-૬૫)
—ગુણવંતરાય આચાય
ડ્રેશન ન. મીલ : ૨૮૦ મંગલા : ૩૮
ધી ન્યુ જહાંગીર વકીલ મીલ્સ કુાં. લી.
મેનેજીંગ એજન્ટસ
મ'ગળદાસ જેસીગભાઇ સન્સ પ્રા. લી.
૭૯૭૯૭ ૭૭૭ ૯૭
પાસ્ટ એકસ ન. ૨
ભાવનગર.
૭૭
ece

Page #3

!
વદન'
વર્ષ : ૬૨ મું 1
તા. ૧૦ ઓકટોબર
જિનવાણી
जे य कंते पिए मेर પિતાને પ્રિય લાગે એવા હદયંગમ ભેગે મળ્યા હોય, - a fuષાકa, તેમ છતાંય જે મનુષ્ય તે ભેગે તરફ પીઠ ફેરવીને વતે છે;
પિતાને આધીન એવા એ ભાગને તજી દે છે, તે साहीणे चयइ भोए -
ખરેખર ત્યાગી કહેવાય છે. से हु चाइ ति वुचई ॥ वस्थगंधमलंकारं
જે મનુષ્ય પાસે સારાં વચ્ચે, સારાં અલંકારે, સુંદર इथिओ सयणाणि य ।
પલંગે, મનગમતી સ્ત્રીઓએ બધું હોય પણ (ભેગવવાની
ઈચ્છા હોવા છતાં) પરવશતાના કારણે તે ભોગવી શકતો ન શષ્ઠતા તે ન મુંન હોય, તો તે ત્યાગી ન જ કહેવાય.
ન રે વારૂ રિવુ . ના કુખે સમજાઉં
(સંકટ આવી પડતાં) જેમ પિતાનાં તમામ અંગોને ૬ સનાદ પોતાના દેહમાં કાચા સંકેચી લે છે, તે જ રીતે મેધાવીएवं पावाई मेहावी
વિવેકી પુરુષ અધ્યાત્મ દષ્ટિ કેળવી પાપ કર્મો તરફ જતી ગણવેગ સમારે I ઇંદ્રિયોને કાબૂમાં લઈ લે છે.

Page #4

ચિંતન કણિકા
વધારે ને વધારે યંત્રવાદી બનતી જતી દાયિક પથના અભાવને અસહ્ય ગણતા અસહિણ આજની સંસ્કૃતિ સત્યની એકતરફી બાજુ ઉપર પુરુષે હમેશાં હોય છે, આવી સંદિગ્ધ અને ગંભીર બનતી જણાય છે. વૈજ્ઞાનિક ઢબે સાબિત દુર્ઘટ અવસ્થાને આપણે સહ્ય ગણુએ એટલા કરી શકાય તેવી બાબતોને જે તે કંઈ કર્તવ્યના ધાર્મિક તે નથી. પાયારૂપ માને છે. આપણું યુગના નાયકે આગળ ત્રીસ-રમની સંસ્કૃતિ વિજયી નીવડી, પણ તરી આવેલા કેટલાક વિજ્ઞાન અને શાસ્ત્ર વદ જિતાયેલી પ્રજાને ધર્મ ન આપી શકી અને તેથી માણસને સ્વયંવહ પ્રત્યાઘાતથી બનેલું, માત્ર તે પોતે જ તે પ્રજાએ આપેલા ધર્મની દાસી યંત્રસ્વરૂપ અને પાર્થિવ પ્રાણી કહે છે. માણસના બની. આ નવી દુનિયાને એશિયાની મહા પ્રજાએ મનમાં રહેલી એહિક તૃણુઓને તેઓ મહત્તવ પર્યાય આત્મીયતા અપે એમ ન બને? પશ્ચિમ આપે છે. માનવઆત્મામાં વસતી શુભ શુચિતાથી તેની રાજકીય અને સામાજિક જનાઓ દ્વારા તે બધા અજ્ઞાત જણાય છે. આ જમાનામાં જેમાં જુદી જુદી સંસ્કૃતિઓ હળીભળી શકે અને જન્મેલા શ્રદ્ધાનો અભાવ અનુભવે છે. તે કઈ ૫ થ વિનાના એકલવાયા છે. આત્મિક જીવનની
દુનિયાની આત્મીય દરિદ્રતા નિવારવા તેમને
ફલદાયી સમાગમ સંભવી શકે તેવું રચનાતંત્ર પુનઃપ્રાપ્તિ, માનવી પોતે અપૂર્ણ પ્રાણી છે તેને
પૂરું પાડી શકે તેમ છે? આત્મિક જીવનની ખ્યાલ અને પિતાનામાં ગુપ્ત રહેલે પ્રભુનો દર બાર તેને આદર્શ છે–માત્ર આ જ માનવી માટે
પુનઃપ્રાપ્તિ વિનાની વૈજ્ઞાનિક સંસિદ્ધિઓ માનવ
૩ આશાપ્રદ છે. કોઈપણ પ્રકારની ભાવના કે આદ
જાતનું નિકંદન કાઢવા આપણને ડારતી રહેશે. શેથી જાયેલા બધા જમાનાઓને પોતપેતાની આપણું નાવ ભવિતવ્યના સાગર ઉપર ચાલે છે. પ્રભા અને પરમાનંદ હોય છે તથા પોતાની પ્રજા
દુનિયા કાં તે અગ્નિની ભભૂકતી જવાલાઓ તેમ જ અનુગામી પ્રજા માટે પણ તે કંઈક કરી
વડે ભરખાશે અથવા તો ચિર શાતિમાં નિમજીજાય છે. જ્યારે અધમ અશ્રદ્ધાથી છવાયેલા
ન કરશે આપણુ યુગના કર્તવ્યોને કેટલા મને જમાના તેમની આનુવાંશિક પ્રજાએથી તિરસ્કાર
પૂર્વક આપણે પાર પાડીએ છીએ તેને ઉપર રાય છે કારણ કે, સફલદાયી વસ્તુઓ માટે કોઈ
તેને આધાર છે. સત્તા અને અધિકાર ઉપર રહેલા હવાતિયાં મારતું નથી, આજનો જમાને અશ્ર
અધિકારીઓ યુદ્ધની જવાળાઓ સળગાવવા માટે
અપૂરતી એવી તંગદિલીને અનુકુળ બની તેને દ્વાન, આથા વિનાને છે એની ભાગ્યે જ કંઈ
હળવી કરશે તે આજના વિજ્ઞાને પ્રજવળેલા ના પાડશે. કેઈ અહા કે ભાવના કરતાં શ્રદ્ધા માટેની તેની અશક્તિથી ઝાંખે પડેલે એ આ
જ્ઞાન પ્રદીપને લાયક એ માનવસમાજ પ્રસ્થાપિત
કરી શકશે. યુગ છે. આધુનિક પ્રજા પ્રજા તરીકે પદાર્થોની
એક પ્રાચીન પ્રાર્થનાથી સમાપ્તિ કરીશ? સાદથતા અથવા તેમની વચ્ચે રહેલા સંબંધકાવનો ખ્યાલ ચૂકી ગઈ લાગે છે. આજે માણ
: सर्वेऽत्र सुखिनः सन्तु सर्वे सन्तु निरामया :। સાના મનમાં જે શૂન્યતા પ્રવર્તે છે તેને દૂર કરવા સર્વ મદ્રાળ વગરનું મા દુઃ૪માનુસાર . આજના સાંપ્રદાયિક ધર્મો અશક્ત છે. જ્યારે છે શાન્તિઃ શાંતિઃ શાંતિઃ || જના દેવતાઓ, જૂનાં સત્ય, જૂનાં જીવનમૂલ્યો કોલંબિયા યુનિવર્સિટીએ ઊજવેલી શતાબ્દી નષ્ટપ્રાય બને છે, જીવન જ દીપ્તિ વગરનું બની તેનાં પ્રસંગે ડે. રાધાકૃષ્ણને આપેલું ભાષણ. ક્રી વર્લ્ડ (નં. સ્વરૂપો રૂઢ બની જાય છે ત્યારે નવા અને સામુ. ૧) માંથી.
૨૧૮
આત્માનંદ પ્રકાર

Page #5

“આજના યુગમાં આપણું કર્તવ્ય” પ્રવચનકાર : પૂ. મુનિવર્ય શ્રી ચંદ્રપ્રભસાગરજી મહારાજ (ચિત્રભાનુ )
અવતરણુકાર : શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા (શ્રી જૈન ધાર્મિક શિક્ષણ સંઘ મુંબઈ નિજિત સંસ્કાર-વ્યાખ્યાનમાળાના ત્રીજા વ્યાખ્યાન તરીકે તા. ૧૮-૭-૬૫ના રોજ કેટ-મુંબઈમાં શ્રી શાન્તિનાથ જૈન દહેરાસરના ઉપાશ્રયમાં આપેલ પ્રવચન)
જૈન દર્શનમાં કોઈ વાત એકાને કહેવામાં નથી જેવું દેતું નથી. આજનો યુ૫ કર્મિક અને વ્યાવઆવી. આજે કેટલાક લોક કવનને એક લક્ષી બનાવી હારિક શિક્ષ ને સમયે કરવાનો યુગ છે. અમે માત્ર ક્રિયા કે ધ્યાન પરજ મહત્વ આપે તે તે ચાલશે સાધુએ તે તમને ધાર્મિક શિક્ષણની અગત્યતા વિશે નહિ, કાર કે સ્યાદ્વાદ-અનેકાન્તની દષ્ટિએ કઈ કહેતા જ આગ્યા છીએ, પણ થોડા વખત પહેલાં એકને આપણું મધ્યબિંદુ બનાવવા છતાં જીવન વિષેની શિસ્તપાલનની આપણા દેશના વિદ્યાથીઓમાં વધતી અનેકવિધ બાબતોને આપણે ખ્યાલ રાખવો પડશે, જતી બેદરકારી અને વણસતી પરિસ્થિતિ અંગે અને તેથી જ આજના વ્યાખ્યાનને વિષય આપણે તપાસ કરવા માટે સરકારે પણ એક કમીશન “ આજના યુગમાં આપણે કતવ્ય અા રાખે છે. નિમ્યું હતું, અને તેમાં આપણા દેશના રાષ્ટ્રપતિ - આજનો યુગ એક રીતે જ્ઞાનનો યુગ છે. વ્યાવહારિક અને મુંબઈના માજી ગવર્નર શ્રી પ્રકાશ જેવા વિદ્વાન શિક્ષણ અને ધાર્મિક શિક્ષગુ એ બંને વચ્ચેના ભેદ સભ્ય હતા. તેમણે સંશોધન કરી જે રીપોર્ટ તેમજ જીવનમાં એ બંનેનું શું સ્થાન છે, તે આપણે તૈયાર કર્યો તેમાં મુખ્ય વાત તે એ હતી કે સમજી લેવું પડશે. વ્યાવહારિક શિક્ષણની જરૂરિયાત કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને છાવહારિક શિક્ષણની સાથેતેમજ ઉપબિતા તે આજે જીવનમાં દરેક ક્ષેત્રે જોવામાં સાથ આધ્યાત્મિક શિક્ષણનો અભાવ છે તે આપવું આવે છે. અને દિવસે દિવસે વધતી જતી અનેક જરૂરનું છે, એટલે વિદ્યાથી જગતમાં આજે જે યુનિવર્સિટીઓ તેમજ કેલેના કારણે લેકે આ અવ્યવસ્થા અને શિસ્તપાલનનો અભાવ જોવામાં શિક્ષણની જરૂરિયાત સંબંધમાં સમજી શક્યા છે એમ આવે છે, તેના ઉપાય માટે ધાર્મિક શિક્ષણની અગત્યતા કહી શકાય. કોલેજમાં અભ્યાસ કરી વિદ્યાથીઓ સરકારે પણ સ્વીકારી છે. ડીગ્રી મેળવે છે, અને એ ડીગ્રી ઉપરથી જ આપણને પાઠશાળાઓમાં છોકરાઓને ધાર્મિક સૂત્રે શીખડા
ખ્યાલ આવી જાય છે કે કે મા ગુસ કયા વિષયમાં વવામાં આવે છે, અને તેથી તમારા બાળકને જરૂરી નિષ્ણાત છે. એમ. બી. બી. એસ. ની ડીગ્રી ધરાવનાર ધાર્મિક શિક્ષણ મળી રહે છે, એમ તમે સંતોષ છે તે આપણે સમજી શકીએ છીએ કે શરીરમાં માની લે છે તે બરાબર નથી હાઇસ્કૂલોમાં આગલા ઉત્પન્ન થતા રોગ અને આરોગ્ય વિભાગનો તે ધોરણમાં અભ્યાસ કરતા તેમજ કેલેજમાં ભણતા નિષ્ણાત છે. એલએલ. બી. ની ડીગ્રી હેય તે આપણે વિદ્યાર્થીઓને ધાર્મિક શિક્ષણ બાબતમાં સંતોષ આપી સમજી શકીએ છીએ કે તે કાયદા શાસ્ત્રને નિષ્ણાત શકે તેવા શિક્ષકની આપણે ત્યાં બેટ છે, અને આ છે. તેજ રીતે સી. એ. ની ડીગ્રી ધરાવનારને તે ઉણપના કારણે જ તમારા બાળકે ધાર્મિક અભ્યાસમાં રસ હિસાબ અને નામા ખાતાને નિષ્ણાત છે એમ લઈ શકતા નથી, કે એવા અભ્યાસમાં તેમની ભૂખ સંતોષ તી આપણી સમજમાં આવી જાય છે, ધાર્મિક શિક્ષણ નથી. મોટી ઉંમરના બાળકોને પાઠશાળમાં જવાનું બાબતમાં અભ્યાસની કાઈ આવી ડીગ્રી હેતી નથી, ગમતું નથી, અને માબાપ જ્યારે બાળકને પાઠશાળામાં અને તેના શિક્ષકની પસંદગીમાં પણ ખાસ ધેરણ જવાનું કહે છે ત્યારે બાળકે વ્યાવહારિક શિક્ષણના બેજાની
ચિત્રભાનુ
૨૧૯

Page #6

વાત રજુ કરે છે, અને એવે વખતે તમે પણ બાળકની લાધેલું હેય. માત્ર સૂત્રની ગાથાઓ ગોખાવ્યા કરે વાત સાથે સમ્મત થઈ જાઓ છે. વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ એવા શિક્ષકે વર્તમાન કાળે આપણી પાશાળાઓમાં તે એ છે કે આજના માબાપને તેમના ધમાલિયા નહિ ચાલે અને એ જ રીતે કોલેજો તેમજ હાઈસ્કૂલમાં જીવનના કારણે બાળકે ને પાઠશાળામાં જવાનું કેમ પણ યાવહારિક સાથે આધ્યાત્મિક શિક્ષણ ધરાવનારા ગમતું નથી તેમજ ધાર્મિક અભ્યાસમાં તેમને કેમ શિક્ષક અને પ્રોફેસરોની પસંદગી કરવામાં આવશે ત્યારે જ રસ આવતો નથી, તેના કારણોમાં ઊંડા ઉતરવાની વિદ્યાર્થી જગતમાં પ્રવર્તન અશિસ્તતા નાબૂદ કરશે. ફરસદ જ નથી, પણ તેથી તે પરિસ્થિતિ સુધરવાને ક્રિયા આપણા આત્મા માટે છે, આપણો આત્મા બદલે વણસતી જવાની છે.
- ક્રિયા માટે નથી, એ આપણે હંમેશા યાદ રાખવાનું છે. | મારી પાસે અનેક વિદ્યાથીઓ ચર્ચા અર્થે આવે જે દરેક ક્રિયા વિવેક પૂર્વક કરવામાં આવતી હેય, તે છે અને તે પરથી મને લાગે છે કે આજના વિદ્યાર્થી- એવી ક્રિયા કરનારને કઈ પાપ કર્મનું બંધન થતું નથી. એમાં ધાર્મિક શિક્ષણની ભૂખ તે છે જ, પરંતુ વર્ત. દશવૈકાલિક સત્રમાં કહ્યું છે કે જે વિવેકથી ચાલે, માન ધાર્મિક શિક્ષણની પદ્ધતિ અને વ્યવસ્થાના કારણે વિવેથી ઊભો રહ, વિવેકથી અવે, વિવેક પૂર્વક ભોજન તેઓની આવી ભૂખ સંતોષાતી નથી, અને તેથી જ કરે અને વિવેકથી–યતના પૂર્વક બેલે તે તે પાપ કર્મ તેઓને ધાર્મિક અભ્યાસમાં રસ આવતો નથી. મને બાંધતો નથી. યાદ છે કે એક વખત અમારા વિહાર દરમ્યાન એક દેહ અને આત્મા વચ્ચેના ભેદ પણ આપણે સમજી ગામના ઉપાશ્રયમાં અમે રહ્યા હતા, અને ઉપાશ્રયને લેવા જોઈએ. આત્મા ઘીના લેટા જેવું છે. કોઈ માણસ ઉપયોગ પઠશાળા માટે ૫ણું થતું. એક પ્રોઢ ઉમરના એક હાથમાં ઘી લેટો અને બીજા હાથમાં છાશને શિક્ષક પાસે બાળકે સૂત્રોની ગાથાઓ બોલી રહ્યા હતા. લેટે રાખી માર્ગે ચાલી છે તે હોય, અને સામેથી કોઈ
ત્યાં એક વિદ્યાર્થીએ પ્રશ્ન કર્યો કે સાહેબ ! સૂર્ય સવારે દોડતું આવતું હોય તે તેની અડફેટમાંથી બચવા માટે ઉગે છે અને સાંજના આયમે છે, પણ જગતમાં કોઈ એ માણસ એ રીતે તરી જશે કે જેથી છાશના લેટાના એ પ્રદેશ હેઈ શકે ખરો કે જ્યાં સૂર્ય દિવસના ભાગે પણ ઘીને લેટાને આંચ ન આવે. આ રીતે દિ સો સુધી આથમે જ નહિ? શિક્ષકને ભૂગોળનું જ્ઞાન કાયાના ભોગે આત્માનું રક્ષણ કરી શકાય, પણ આત્માના ન હોવાથી પેલા વિદ્યાથીને મૂર્ખાઈ ભરેલ પ્રશ્ન પૂછે છે, ભેગે કાયાનું રક્ષણ ન થઈ શકે. એમ કહી બેસાડી દીધા. આવી પરિસ્થિતિ આપણા આવી રીતે સર્જન અને વિસર્જન વચ્ચેના ભેદ મોટા ભાગની પાઠશાળાઓમાં પ્રવર્તે છે. વિદ્યાથીઓ પણ આપણે જાણી લેવા રહ્યા. એક કળાકારને ભવ્ય પિતાની જિજ્ઞાસા સંતોષવા એક ઠેકાણેથી બીજે ઠેકાણે પ્રતિમા તૈયાર કરતાં વરસે વરસે લાગે છે. ત્યારે જાય છે, પણ કેઈ સ્થળે એમને મૂર્ખ ગણી હસી કાઢે બીજો માણસ કુહાડાના ઘાથી થોડી ક્ષણોમાં જ તે પ્રતિમાનું છે, તે વળી કઈ સ્થળે એમને જડ ગણી હાંકી કાઢ- ખંડન કરી નાખે છે, તે એ બેમાં વધુ શક્તિ વામાં આવે છે, તે વળી કઈ સ્થળે એને નાસ્તિક કહી પ્રતિમાને ખંડિત કરી નાખનારમાં નહિ પણ સર્જન તિરસ્કારવામાં આવે છે. આના પરિણામે વિદ્યાર્થીઓ કરનારમાં છે એમજ કહેવું પડશે, કારણ કે સર્જન કરકંટાળી જાય છે, અને ધાર્મિક અભ્યાસમાંથી તેની વામાં શક્તિની જરૂર પડે છે, નાશ કરવામાં તે જડતા શ્રદ્વાજ ઊડી જાય છે. એટલે પ્રથમ તો આજે પાઠ છે. આજના યુગમાં ભૌતિક શક્તિને ઉપગ ભેટે ભાગે શાળામાં એવા શિક્ષકની જરૂર છે કે જેમણે ધાર્મિક વિસર્જન કરવામાં થાય છે, પણ સર્જન કરવામાં તે અભ્યાસ સાથે સંપૂર્ણ વ્યાવહારિક વિજ્ઞાનનું જ્ઞાન પણ આધ્યાત્મિક શક્તિની જરૂર પડે છે.
૨૨૦
આત્માનંદ પ્રકાશ

Page #7

યુરોપના એક સુપ્રસિદ્ધ કળાકારે એક સુંદર બાળકનું ચિત્ર તૈયાર કર્યું. બાળકનું ચિત્ર એવું તે આક- |
| સંકુચિતતાના કેચલાં તેડવાં પડશે
* ર્ષક અને કળાયુક્ત હતું કે ઘડી બે ઘડી આપણે તેની ભગવાન મહાવીરસ્વામી જેવા મહાપુરુષેએ મૈત્રી અને તરફ જોઈ જ રહીએ. એનાં મેઢા પરના સરળ અને વિ. | પ્રેમની અમૃત-સરિતા વહાવી, પણ માનવીએ તે જાણે નમ્ર ભાવો, અને હોઠ પરનું મૃદુ હાસ્ય એવા તે અલો. એમાંથી એક પવાલું પણ નથી ભર્યું નથી પીધું. કિક હતા કે તે ચિત્રના દર્શનથી પણ જોનારના મનમાં આજનું આપણું જીવન જોતાં એમ નથી લાગતું? નિર્મળતા અને નિર્દોષતાને સંચાર થાય, આંખ ખસેડ
આજે આપણે આપણા જીવનમાં કેટલા ખડે નક્કી વાનું મન જ ન થાય. થડા વરસે બાદ ચિત્રકારે એક
કર્યા? કયા કયા પ્રકારેથી આપણે આપણા જીવનને દુષ્ટ પુરુષનું ચિત્ર તૈયાર કર્યું અને તે માટે એક ભયંકર
નથી છેવું? ચહેરાવાળો માણસ પણ શોધી કાઢો. એની ૨ આંખે, વિકરાળ ચહેરે, કૂલેલું નાક, ઉપસેલાં હઠ એવા તે –દેશના સીમાડાથી, –ભાષાના ભેદથી, જ્ઞાતિના બીહામણાં હતાં કે ચિત્ર જોતાંજ ઘણા અને તિરસ્કારના | ઘમંડથી, વાડાઓની વાથી, અને સંપ્રદાયની જડતાથી. ભાવ જાગૃત થાય. પછી એક પ્રદર્શનમાં એ બંને ચિત્રોને ' અને આ માનવ માનવથી વેગળો બન્યો. એ નજીક તેણે સાથે બાજુ બાજુમાં મૂક્યાં. બંને ચિત્રે એક આવવાને બદલે દૂર ગયે. બીજાથી વિરુદ્ધ પ્રકારનાં ચિત્રો હતાં. એક દિવસે એક
કારણ કે એણે બધું મેળવ્યું પણ વિચારની વિશામાનવી તે પ્રદર્શન જેવા આવ્યો, અને ચિત્રો જોતાં
ળતા ન મેળવી. અનુભવમાંથી અનેકાન્ત ન તારવ્યું. જોતાં પેલા બે ચિત્રની પાસે આવી પહેઓ પેલાં બંને
અને દષ્ટિમાં સ્વાદુવાદનું અમીયુંઅંજન ન અર્યું ચિત્ર જોઈને તે તે પકેકે અવાજ લાગે. એને
અને તેથી તે દેખે છે પણ એક આંખે, બેથી નહિ તે રડતે જોઈને તેની આસપાસ માણસનું ટોળું જામી ગયું
સાંભળે છે પણ એક કાનથી, બેથી નહિ. એ જીવે છે અને તેને રોવાનું કારણ પૂછતાં તેણે પિતાનું મોટું બંને
પણું જ્ઞાન અને ક્રિયાના બે પગથી નહિ, પણ એક પગથી. હાથ વડે ઢાંકી કહ્યું કે આ બંને ચિત્રો ભિન્ન જિન્ન
ન કહે ! કે જીવનને લકવા તે નથી થયો ને ? વ્યક્તિના નથી પણ એક જ વ્યક્તિના છે, અને તે વ્યક્તિ અન્ય કોઈ નથી પણ હું પોતે જ છું. આ બંને ચિત્રો
આને-આ રોગને ઉપાય એક જ છે અને તે શ્રી જોઈ મારા ભૂતકાળના સ્વરૂપની વર્તમાન સ્વરૂપ સાથે
ભગવાન મહાવીર પ્રભુના ઉપદેશનું ઔષધ એટલે કે એકાંત સહેજે સરખામણી થઈ ગઈ, અને તેને અંગે મારા
નહિ પણ અનેકાંત. એકાંગી નહિ પણ સવગી. સ્વોદય હદયને આઘાત થયે. હું રડું છું મારા તનને. આજે
નહિ પણ સર્વોદય. આપણે આપણી જાતને જ ભૂલી ગયા છીએ. પણ આ ભાવનાના પાયા ઉપર આપણા જીવનની ઈમાઆજના વિજ્ઞાન યુગમાં સૌથી મોટામાં મોટી જરૂર છે | રત ચણાય તે જ આપણને જીવનનું તેજોમય દશન લાધે. આપણે આપણી જાતને જ ઓળખવાની છે. આખા- | વિશાળતાની ભાવના જાગે. પણ આ મેળવવા માટે ત્મિક શિક્ષણ માણસને સ્વના દર્શન તરફ દેરે છે, અને | આપણી આસપાસ જે સંકુચિતતાનાં કાવેલાં છે તે તે જ જ્ઞાન સાચું જ્ઞાન છે.
તેડવાં જ પડશે. જેને શિક્ષણ સાહિત્ય પત્રિકા માંથી સાભાર. | –મુનિ શ્રી ચંદ્રપ્રભસાગર [ચિત્રભાનુ ]
ચિત્રભાનું
૨૨૧

Page #8

આચાર્ય શ્રી વિજયધર્મસુરીશ્વરજી
[ નવયુગ પ્રવર્તક શાસ્ત્રવિશારદ આચાર્ય શ્રી વિજયધર્મસુરીશ્વરજી મહારાજની ૪૩ મી પુણ્યતિથિ સં. ૨૨ના ભાદરવા શુદિ ૧૪ તા. ૯-૯-૬૫ ગુરુવારના દિવસે મુંબઈમાં શ્રી ગેડીજી ઉપાશ્રયમાં આપેલું પ્રવચન ]
શ્રી ફતેહચંદ ઝવેરભાઈ શાહ પરમપૂજ્ય આચાર્ય શ્રી વિજયધર્મસૂરિજીના સ્વર્ગ અને સ્યાદવાદ દષ્ટિ વિગેરે મુખ્ય હતા. કાશીના મહાવાસને ૪૩ વર્ષો વીતી ગયાં છે. એ રીતે આપણે એમની રાજાના તેઓ માનનીય બન્યા. અલ્હાબાદમાં મળનાર ૪૩ મી સ્વર્ગવાસતિથિ ઊજવીએ છીએ. જીવિતવામીના સનાતન ધર્મ મહાસભાના સંમેલનમાં તેમને આમંત્રણ મંદિર વાળું વીરભૂમિ મહુવા [ મધુપુરી એમનું જન્મ મળ્યું અને ત્યાં જઈને જૈન દર્શનનાં સિદ્ધાંતનું સમર્થન સ્થાન હતું. કમળા માતા અને રામચંદ્ર પિતા હતા. કાર્ય, ૫. મદનમોહન માલવીઆઇ તરફથી ખાસ બે પૂજ્ય આચાર્યોમાં સ્વ. વિજયનેમિસૂરિજીનું પણ આમંત્રણ હતું. મહુવા જન્મ સ્થાન હતું. બન્ને સ્વ. પૂ. શાંતમૂર્તિ શ્રી વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજના શિષ્ય હતા. એક પ્રખર જ્યોતિર્ધર શરૂઆતમાં બનારસમાં બ્રાહ્મણ પંડિતેનું સામ્રાજ્ય અને બીજા | વિજયધર્મસરિઝ યુગ દઝા હતા. “હું હતું. જેન ધર્મને તિરસ્કારની નજરથી તેઓ સહ પૂ આ. શ્રી વિજયધર્મસુરિજી સંસારી અવસ્થામાં પ્રતિ એ તેમનું સત્ર હતું. તે વખતે ફૂટપાથ ઉપર
જોતા હતા. હરિતના તાહથનાને spg ૧ ગરિકન સટ્ટો ખેલનાર વ્યક્તિ હતા. મળચંદ એમનું નામ હતું
ઊભા રહી જાહેર જનતાને ઉપદેશ આપવાની શરૂઆત દીક્ષા લીધા પછી “શાસ્ત્રવિશારદ'ની પદવી કાશીમાં
કરી ત્યારપછી તે અનેક વિદ્વાને તેમણે પ્રકટાવ્યા. પંડિત તરફથી મળી અને વિજયધર્મસૂરિ બન્યા. સટ્ટાવાળા અક્કસ જીવનને સંન્યાસના ઉચ્ચ દષ્ટિબિંદુ કલકત્તામાં મહોપાધ્યાય શ્રી સતીશચંદ્ર વિદ્યાભૂષણે તરફ વાળ્યું.
એમની પાસે મચ્છી વિગેરે અભયભક્ષણ નહિ કરવાની સંયમાવસ્થામાં ૩૫-૩૬ વર્ષની વયે કાશીમાં રહીને પ્રતિજ્ઞા લીધી. તેઓ પાશ્ચાત્ય દેશના અનેક વિધાવિદ્યાભ્યાસ કરવા-કરાવવાની ફુરણા જાગી. માંડલથી તેના સમાગમમાં આવ્યા હતા જૈન દર્શનના સિદ્ધાંતને મારવાડને વિકટ પંથ ઓળંગી કાશી કે જે વિદ્યા અહિંસા-અપરિગ્રહ અને હવાદને સમન્વય કરી ભ્યાસનું આર્યાવર્તનું કેંદ્ર છે ત્યાં જઈ વિદ્યાભ્યાસનો એમને તેમણે તુલનાત્મક દૃષ્ટિ આપી હતી. મત-મતાંતરની નવીન રસ પીવાની અને અન્ય સાધુ વર્ગ તથા ગૃહસ્થને સમીક્ષા વિગેરેની તેમની આવડતને અંગે પાશ્ચાત્ય પાવાની તમન્ના જાગી.
પંડિતોને મુગ્ધ કર્યા હતા. ડે. સીલ્વન લેવી એમના સ. ૧૭૦૬માં પૂ. ઉપાધ્યાયજી શ્રી યશોવિજયજી મૃત્યુ અગાઉ શિવપુરીમાં ગયેલા તે વખતે તેમને ચાતથા વિનયવિજયજી કાશીમાં ખૂબ વિદ્યાભ્યાસ કરી જેન વાદને સિદ્ધાંત સમજાવ્યો જેથી તેમણે તે વખતે ઉગારો શાસનના પ્રભાવક બન્યા તે દષ્ટિબિંદુને અનુલક્ષીને કહ્યું કે “ આપની શાસ્ત્રવિશારદ પદવી યથાર્થ અને કાશી' ક્ષેત્ર તેમણે પસંદ કર્યું હતું. અને ત્યાં જઈ શ્રી સાથે છે, યશવિજયજી જૈન પાઠશાળા સ્થાપિત કરી અભ્યાસને એમનામાં ઈચ્છાશકિત (Will Power) અપૂર્વ હતી. વર્ગ શરૂ કર્યો.
ગવર્નર લેઈડ જ્યોર્જ કે મોટામાં મેટા મહારાજાને શાળાની કાર્યવાહીમાં સંસ્કૃત-પ્રાકૃત વ્યાકરણ, મળવામાં અને આકર્ષવામાં કુશળ હતા. સમયનું પાલન, જૈન દર્શનને તુલનાત્મક અભ્યાસ, ન્યાય, અહિંસા નિયમિતતા, નિખાલસ હય, અને જિન શાસન ની
२२२
આમાનંદ પ્રકાશ

Page #9

પ્રભાવનાની મુખ્ય તમન્ના વિગેરે તેમના સંયમીપણા સાથે અનેક ગુણાને વિકાસ હતા.
પારસી, મુસ્લીમ અને ફ્રેંચ વિદ્વાને, પ્રે. ટેસીટારી વિગેરે છંટાલીઅનેા, અ ંગ્રેજો, મરાઠી અને તમામ દાનાએ એમનું રિત્ર આલેખ્યું છે. એ એમના જીવન સૌરભના પુરાવા છે. એમના સંપર્કમાં આવેલા તમામને લાગે કે સૂરિજી અમારા જ છે.
પાટણમાં સ્વ. પ્ર. મ. શ્રી કાંતિવિજયજી પાસે જયારે હર્મન જેકાખી મુખ્ય મુખ્ય સાધુઓની મુલાકાતા લને આવ્યા ત્યારે પૂ. પ્રવર્તકએ તેમને પૂછ્યું કે તમારા પરિચય-અનુભવ શું કહે છે? તેમણે કહ્યું કે આ. શ્રી વિજયનેમિસૂરિ અને આ. શ્રી વિજયધમ સૂરિ એ વ્યક્તિ સાધુપણામાં છે પણ જો કાઈ રાજ્યના દિવાન હોત તે। આખું રાજતંત્ર ચલાવવાની શક્તિવાળા છે. હાલ તે જૈન શાસનનુ રાજ્ય બન્ને ચલાવી રહ્યા છે.
'
અહીં વર્ષોથી સેવાનાં અનેક સુ ંદર કાર્યો કરી રહ્યું છે, તેની મૂળ સ્થાપના વીર તત્ત્વ પ્રકાશક મંડળ ' તરીકે મુંબઈમાં તેમની હસ્તક થઇ હતી. એમણે પૂ. આ. વિજબંગાળીયેર, પૂ. આ. શ્રી વિજયભક્તિસૂરિ, પૂ. વિધાવિજયૂજી, ન્યાયતીર્થ શ્રી ન્યાયવિજયજી, . શ્રી મંગળવિજ યજી વિગેરે અનેક વિદ્વાને ઉત્પન્ન કર્યાં હતા. અત્રે ખીરાજેલ શાંતમૂર્તિ પૂ. આ. શ્રી વિજયપ્રેમસૂરિ પણ એમના વિદ્વાન પ્રશિષ્ય છે.
ભાષનગરમાં તેઓશ્રીએ ચાતુર્માંસ કરેલું ત્યારે વ્યાખ્યાન શ્રવણ કરવાના મને પ્રસ ંગ મળ્યા હતા. જૈનધમ પ્રસારક સભામાં ચાર પાંચ રાત્રિ રહ્યા હતા ત્યારે તેમના સમાગમનેા સવિશેષ પરિચય થયા હતા.
ભાવનગરમાં આલ્બટ સ્કેવરમાં જાહેર ભાષણેા આપ્યા હતા. દિવાન પ્રભાશ`કર પટણી પણુ અવારનવાર તે
શ્રીને મળ્યા હતા.
આ. શ્રી વિજયા સૂરીશ્વરજી
નમ્રતા અને લધુતાના અનેક દૃષ્ટાંતામાં એક એ છે ă જ્યારે એમને કાશી નરેશ તરફથશાસ્ત્ર વિશારદ જૈનાચાની પદવી મળી ત્યારે તેમણે કહ્યું કે ઉપર અંબાડીને ભાર આવ્યે છે.'
આચાર અને શુદ્ધિ માટે ગૃહસ્થાને વારવાર ઉપદેશ આપતા. દાંત તરીકે સામાન્ય હકીકત રૂપે–ભાવન ગરમાં ડાયાથી પાણી લઇ પ્યાલામાંથી પીવાની પ્રતિજ્ઞા સહુને આપી હતી. યોગશાસ્ત્ર એ તેમના ઉપદેશનું ધ્રુવબિંદુ હતુ. આવા એક મહાન આચાર્ય ને જૈનસ બંને વિરહ પડેલા છે. દર વર્ષે એમને યાદ કરવાને હેતુ એમના ગુાને યાદ કરી આપણા જીવનમાં ઊતારવાના છે. એમના જીવનના પુરૂષાર્થનું સાધુ વગે તથા શ્રાવકત્રંગે 'સ'સ્મરણુ કરી હાલમાં પ્રચલિત થયેલી જીવહિંસા બંધ થાય તેમજ જૈન દર્શનના સિદ્ધાંતા વિશ્વમાં કેમ ફેલાય તે માટે પ્રયત્નશીલ થવુ જેથી આજે તેમને અપાયેલી દાંજલિની સાÖકતા થાય. આવા મહાત્માઓ ભવિષ્યની પેઢીને પગદંડી સાથે પ્રેરણા આપીને ચાલતા થાય છે.
એમના અમર આત્માને વંદના હા !
શિવકુમાર શાસ્ત્રી, સ્વામી ભાસ્કરાન, મનીષાન અને શંકરાચાય વિગેરે પડિતાની સાથે જૈન 'નનાં સિદ્ધાંતાનુ પ્રતિપાદન કરી એમણે સ્યાદ્વાદ દષ્ટિનું રહસ્ય સમજાયુ હતુ. જૈન સ્વમ સેવક મંડળ કે જે
સં. ૧૯૫૮માં મૃત્યુશય્યા ઉપર શિવપુરીમાં સૂતેલા. તે સમયે લગભગ કાંકરાલી ( મેવાડ )માં જ્યારે અન્ય દર્શની તરફથી જૈન પ્રતિમાજીને તળાવમાં ફેંકી દેવામાં આવેલ તેના કેસ ચાલતા હતા તે વખતે તેમણે કહ્યું કે ‘ વિદ્યાવિજય ! શું મારા જીવતાં કાંકરાલી ક્રેસ સંબંધી જૈન સંધના લાભમાં શુભ પરિણામ આવેલું નહીં સાંભળી શકું? ' –આ તેમની શાસન રામની અંતસમયમાં પણ તમન્ના.
૧૩

Page #10

van die mense
શા પરી આ
:બનાવનાર
:બનાવનાર
બારજીસ લાઈફ બેટસ ટઝ ડ્રેજર્સ પેસેન્જર સીમર્સ પાસ મુરીંગ બેયઝ બેયર એપરેટસ વિગેરે
રેલીંગ શટર્સ ફાયર પ્રફ છે રેડ રોલર્સ હીલ બેઝિ રેફયુઝ હેડ કાર્ટસ પલ ફેન્સીંગ લેડયુલાઇટ ( લઘુક્ષ) મેટીક સેપરેટર્સ વિગેરે
શાપરીઆ ડેક એન્ડ સ્ટીલ કાં પ્રા. લીમીટેડ.
– શીપ બીડર્સ અને એન્જીનીઅસ :
ચેરમેન શ્રી માણેકલાલ ચુનીલાલ શાહ મેનેજીંગ ડીરેકટસ : શ્રી મેહનલાલ ભાણજી શાપરીઆ
શ્રી અમૃતલાલ ભાણજી શાપરીઆ
રછટ ઓફીસ અને શીપયાર્ડ
શીવરી ફેર્ટ રે, મુંબઇ નં. ૧૫ (ડી.ડી.)
ફોન નં. ૬૦૦૭૧/૭૨ પામ : “શાપરીઆ” શીવરી, મુંબઈ
એજીનીઅરીંગ વકર્સ અને ઓફીસ
પરેલ શેડ, કેસ લેન મુંબઈ નં. ૧૨ (ડીડી)
ફેન નં. ૭૦૮૦૮ કામ : “શાપરીઆ પરેલ, મુંબઈ

Page #11

જીવ-વિચાર ચાને જન ધર્મનું પ્રાણીવિજ્ઞાન (અવકન)
લેખક: ૫. રુદ્રદેવ ત્રિપાઠી સાહિત્ય-સાંખ્ય ગાથા એમ. એ. એ સત્ય છે કે કુશલ કલાકાર પિતાની તીક્ષ્ણ અમે જોઈએ છીએ કે શ્રી ધીરજલાલભાઈની આ છીણીની સહાયથી પાષાણમાં દેવત્વનો આરોપ કરી પ્રકાશિકા વૃત્તિમાં વૃત્તિને યોગ્ય બધા ગુણોને સમાવેશ દે છે, જેને જોતાં જ શ્રદ્ધાળુ આત્મા પોતાના ઇષ્ટદેવ પ્રતિ થયેલું છે. વૃત્તિને ક્રમ આ પ્રમાણે છે. મૂલ, સંસ્કૃત નત મસ્તક થઈ જાય છે. સાહિત્યમાં આ પરંપરાને જ છાયા, પદાર્થ (પદોને અર્થ), અન્વય અને વિવેચન. સદા નિર્વાહ થતા આવ્યું છે. ઉત્તમ અને પરિપકવ આ પંચાંગી વિવરણથી પાઠકને સર્વ રીતે સંતોષ જ્ઞાનસંપન્ન સાહિત્યકારોના હાથમાં જે કંઈ સાહિત્ય આપવા માટે વૃત્તિકાર શ્રી ધીરજલાલભાઈએ સ્થળે સ્થળે આવે છે તેને તેઓ પરિષ્કૃત, સર્વગ્રાહ્ય અને સરસ વિભિન્ન પ્રાગ્ય અને પાશ્ચાત્ય વિદ્વાનોના તર્કમૂલક પ્રમાણ બનાવી દે છે. “જીવ-વિચાર અર્થાત “પ્રાણીવિજ્ઞાન આપ્યાં છે તથા રેચક્તાની અભિવૃદ્ધિને માટે ઉદાહરણેને આજે કેટલીક અધ્યયનશીલ વ્યક્તિઓને જ વિષય રહી આશ્રય લીધો છે. સર્વ ધર્મ અને સંપ્રદાયના વિદ્વાન ગમે છે. પરંતુ પ્રાચીન કાળમાં ધર્માચાર્યો દ્વારા અન્ય આનાથી લાભાન્વિત થાય એ દષ્ટિએ કઈ સ્થળે સઘળા વિષયનું જે રીતે પ્રતિપાદન થયેલું છે, તેવી જ દુરાગ્રહને સ્થાન આપ્યું નથી. વિસ્તૃત અને હાલ રીતે પ્રાણી વિજ્ઞાનનું પણ સારા પ્રમાણમાં પ્રતિપાદન અપ્રચલિત વિષયને સચિત્રરૂપમાં રજૂ કરીને જીવથયેલું છે.
વિજ્ઞાનની નવી પ્રેરણા આપી છે. આ વૃત્તિમાં શ્રી
ધીરજલાલભાઈએ પિતાના પ્રમાઢ પંડિત્યનો જે પરિચય વિશેષતઃ જૈન ધર્મ કે જે અહિંસાની મૂળ ભૂમિકા આપે છે, તે સર્વથા અભિનંદનીય છે. પર આરૂઢ છે, તેમાં સૂક્ષ્માતિસૂમ અને શૂલાતિપૂલ
"જીવ-વિચાર-પ્રકાશિકા' યાને જૈન ધર્મનું જવાનું વિવેચન અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ ઢંગથી યેલું છે. આવા ગ્રંથમાં વાદિવેતાલ શ્રી શાંતિસૂરિજી વિર
પ્રાણીવિજ્ઞાન એ નામથી અંકિત થયેલ આ પ૦૦ ચિત “જીવ-વિથાર પ્રકરણ” પિતાનું વિશિષ્ટ મહત્ત્વ
પુછના ગ્રન્થમાં જીવ વિજ્ઞાનને સરલ અને સરસ ભાષામાં ધરાવે છે. આ ગ્રંથ પર સંસ્કૃત ભાષામાં એકાદ-બે
રજૂ કરીને આ વિષયની એક ન્યૂનતાને પૂર્ણ કરવામાં ટીકાઓ તથા અવચૂરિ લખાયેલ છે. પરંતુ તે સામાન્ય
આવી છે. આકર્ષક અને શુદ્ધ મુદ્રણની સાથે સુંદર જનતાને સુલભ નથી. વળી આજના યુગમાં મનુષ્યને
ચિત્રોની રજૂઆત કરવાથી આ ગ્રન્થની શોભામાં નવું નવું જાણવાની વૃત્તિ વધતી રહી છે અને વૈજ્ઞાનિક
ઘણીજ અભિવૃદ્ધિ થયેલી છે. આશા છે કે વિદ્વાન વર્ગ દકૅિણે તેનું વિશેષ આકર્ષણ કરી રહ્યો છે. આ આ ગ્રન્થની પૂણે આદર કરશે. પરિસ્થિતિ લયમાં લઈને પંડિત શ્રી ધીરજલાલ શ્રી આત્માનંદ જૈન મહાસભા-પંજાબ તરફથી આ ટોકરશી શાહે પોતાની બુદ્ધિબેલાદિત સાર્વજનીન ગ્રન્થને શીઘ્ર હિન્દી અનુવાદ કરવાનો અનુરોધ થયો છે, જ્ઞાનના કિરણે ફેલાવી પ્રકાશિકા' નામની જે વૃત્તિનું તે એની સાવ સામાન્ય ઉપાગતા તથા પાઠય પુસ્તક નિર્માણ કર્યું છે, તે ખાસ નોંધપાત્ર બની રહે છે. તરીકેની ક્ષમતા સૂચવે છે.
જીવ વિચાર યાને જૈન ધર્મનું પ્રાણીવિજ્ઞાન

Page #12

પ્ર વ ચ ન સા ર
લેખક: અમરચંદ માવજી શાહ. પ્રવચન અંજન જો સદ્દગુરુ કરે,
વિકલ્પવડે મેહથી ભ્રમથી પરભાવ પરદ્રવ્યમાં અહં મમ દેખે પરમ નિધાન; હું અને મારૂં એવા દર્શન મેહને આધિન થઇને રૂપ હૃદય-નયણ નિહાલે જગ ધણી,
પરિણમન કરી ચારિત્ર મેથી અનેક પરિવસ્તુમાં પરિ - મહિમા મેરૂ સમાન મી જઇ પિતાનું સ્વભાવજન્ય પિતાનું અસલી સ્વરૂપ જિનેશ્વર-ધર્મજિનેશ્વર ગાઉ રંગશે. ભૂલી જઈ પોતે અનંતતાન પદ હોવા છતાં અજ્ઞાન
(યોગીશ્વર–આનંદધનજી) પર્યાયમાં સંગમાં ભળી જઈ અશુદ્ધતાને પ્રાપ્ત થયો છે. અમર આત્મા અનાદિ કાળથી અજ્ઞાન અને મિથ્યા એ અશુદ્ધભાવની પર્યાયનું નિમિત્ત પામી પુલ દર્શનથી જડ પુળ દ્રવ્યનાં શબ્દ, રૂપ, રસ, ગંધ જડ દ્રવ્ય અષ્ટકર્મરૂપે સ્વયં પરિણમી જમ આત્માના સ્પર્શનાં અનેક ગણું પર્યાયમાં મોહ પામી આસક્ત થઈ અનંતજ્ઞાન અનંત દર્શન અનંત વીય અવ્યાબાધ સુખ ઇષ્ટ અનિષ્ટ ભાવરૂપે રાગ દ્વેષથી પરભાવ પરદ્રવ્યમાં આનંદની પર્યાયને આવરણપ થવાથી અનાદિકાળથી પરિણમી હિંસા, અસત્ય, ચેરી, કુશીલતા પરિગ્રહમાં અટવાઈ ગયો છે. મૂર્શિત થઈ ક્રોધ, માન, માયા, લેભ વડે મન વચન
પતિ માત્ર જ્ઞાતા છે અને બાકી બધું પિતાનું કાયાનાં વેગથી સંસારમાં દેવ નરક તીર્થંચ અને મનુષ્ય
ય છે એ ય પોતાના જ્ઞાનમાં ઝળકે છે. પરંતુ મિથ્યાનિઓમાં પરિભ્રમણ કરી દુ:ખ દેવું અને પાપથી
દર્શનથી અને મિથા જ્ઞાનથી તે ભ પામી એ યરૂપ ધેરાઈ જ્ઞાનાવરણીય-દર્શનાવરણીય-મેહનીય અંતરાય નામ
પિતાને ક૯પીને તેમાં મોહી રાણી દેવી થઈ પરિણમી ગોત્ર આયુષ્ય અને વેદનીય કર્મકારા જન્મ-જરા મરણ
જાય છે એટલે પુનઃ પુનઃ બંધાવને પ્રાપ્ત થયા કરે છે આધિ વ્યાધિ ઉપાધિમાં સપડાઈ રહ્યો છે.
અને અનાદિ સંસારમાં સંસરણ કર્યા કરે છે. એથી મુક્ત થવારૂપ મુક્તદશા પ્રાપ્ત કરવા માટે
એ આત્માની પર્યાય જે સોગમાં ક્ષોભ પામી પરમ યોગી જિનેન્દ્ર દેવે સ્વાનુભવથી અનંતાન
મોરાધિન થાય છે જે પર્યાયદૃષ્ટિ સ્વઆત્મશુદ્ધ દ્રવ્યમાં અનંતદર્શન અનંતવીર્ય અવ્યાબાધ સુખ સ્વરૂપ પરમ
પુરુષાર્થથી પરિણમવવી સ્વઆત્માના દર્શન જ્ઞાનમાં આનંદને પ્રાપ્ત થઈ પરમ કરુણમૂતિ ભગવાન પરમાત્મા જિન વીતરાગ દેવે પરમ કરૂણા કરી ભવ્ય આત્માને
સ્થિરતા કરવી અખંડ અનંત અવ્યાબાધ સુખ આનંદને
પ્રાપ્ત કરે
પરમ શાંતમય પરમ તનું અબાધિત પરમ સુખ
એજ પ્રવચનનો સાર છે. આનંદ સ્વરૂપે પ્રાપ્ત થાય તે માટે પ્રવચન આપી જ્ઞાત પર્યાય અશુદ્ધ દષ્ટિથી સંસાર છે અને દ્રવ્ય શુદ્ધ અને સેવનું વિવેક અન્ય સભ્યજ્ઞાન આપી સમ્યગુ ન દષ્ટિથી મુક્ત અવસ્થા છે. આ સ્થાએ અશુદ્ધ છે એ કરાવ્યું તે ભગવંતને નમસ્કાર,
શુદ્ધતા મિશ્ચાદર્શન અને અજ્ઞાનથી છે તે સમ્યગદર્શન
જ્ઞાનથી જ શુદ્ધ થઈ શકે છે. આત્માને ઉપગ આત્માનું શુદ્ધ સ્વરૂપ સમગ્રદર્શન જ્ઞાન ચારિત્રમય
આત્મામાં આત્માવડે આત્માથી આત્મા તરફ પરિણુમાવી છે, ક્રાદ્ધ છે, ચૈતન્ય રૂપ છે. મિથ્થદર્શન મિથ્યાજ્ઞા નથી અનાદિથી પ ભાવ પરદામાં તેના પરિણામી સ્વભાવ
પરભાવ પરદ્રવ્યના સયોગની ઉપેક્ષાપૂર્વક સ્વભાવની
અપેક્ષાએ 4 આત્મ ગુરુ પર્યાયમાં સ્થિરતા કરવી દ્વારા જ્ઞાનગુરુવંત આત્મા અજ્ઞાનભાવે પર્યાયમાં પરિભી રહ્યો છે. શુભાશુભ ભાવે રાગદ્વેષથી ઇષ્ટ અનિષ્ટ સંક૯પ
(અનુસંધાન પાનું ૨૨૯)
૨૨૬
આમાનંદ પ્રકાશ

Page #13

શ્રી વીરચંદ ગાંધી અને પ્રગતિશીલ જૈન ધર્મ
પ્રવચનકાર : શ્રી ચુનીલાલ મડિયા
'
'
[ રવ, વીરચંદ ગાંધીની ૧૦૧મી જન્મ જયંતિ નિમિત્તે શ્રી મહુવા જૈન મિત્ર મંડળના ઉપક્રમે જાણીતા સાહિત્યકાર શ્રી ચુનીલાલ મડિયાનું પ્રવચન શ્રી વીચંદ ગાંધી અને પ્રગતિશીલ જૈન ધમ ' એ વિષય પર તા. ૨૫-૮-૧૯૬૫ના રાજ મુંબઈમાં યોજવામાં આવ્યું હતુ. એ પ્રવચનની તૈધ સંસ્થાના મંત્રી શ્રી પન્નાલાલ રિસકલાલ શાહે લીધી હતી, જે અત્રે વાચકેા માટે રજૂ કરવામાં આવે છે.]
સૌ પ્રથમ તે હું શ્રી વીરચંદ ગાંધીની વિસ્મૃતિ બાબત કહેવા માંગુ છુ. આવા ધર્માવિચારાને આપણે સમાજ અને વિદ્વાન વર્ગ કેમ ભૂલી શકયા એ એક પ્રશ્ન છે, એથી મને પણ આશ્ચય થાય છે. મારા ‘રુચિ માસિકમાં કવર પેજ પર એમના ફેટા આપી એમના પ્રવચનમાંથી અવતરણ આપ્યુ... અને ત ંત્રીલેખમાં ‘નવજાગૃતિનું સંસ્કરણ' (લેખ )માં એમની જન્મશતાબ્દિ પ્રસંગે ઉચિત અંજલિ આપી ત્યારે કેટલાંયે સાહિત્યકારાની મારા પર ટપાલ આવી. ‘ આવા શ્રી વીરચંદ
વિષયાંતર
ગાંધીને તમે કયાંથી ખેાળી કાયા ! ' વધુમાં થવાના દોષ પણ મારે વહારી લેવા પડે છે. આવા ધર્મવિચારકાનું સ્મારક યોગ્ય રીતે થાય એ જોવું જરૂરી છે એ એટલા માટે કે આજની તરુણ પેઢીમાં ધાર્મિકતા અને સંસ્કારિતાને લેાપ થતે જાય છે એને કાયમી
જૈનધર્માંના મુખ્ય સિદ્ધાંત અહિંસા છે. નાનામાં નાના જીવથી મનુષ્ય સુધીના પ્રાણીના જીવને સમાન સમાવેશ થાય છે: એક તો કાઇના જીવની હાનિ ન ગણવાની દૃષ્ટિ જૈનધર્મની છે. અહિંસામાં એ વસ્તુને કરવી એ અને ખીજું પરસ્પર પ્રેમ અને મૈત્રીભાવ કેળવી અન્ય જીવાનુ` કલ્યાણ કેમ થાય એવી ભાવના રાખવી તે, *જીવા અને જીવવા દ્યો ”તા આજના સમષ્ટિગત
ટકાવી રાખવા હોય તે। આવા મહાન પુરુષોનુ આપણે આદર્શ જૈનધર્મની ગળથૂથીમાં રહેલો છે. અરે, હેમ
સુયેાગ્યરીતે સ્મારક કરવું જઇએ. પરંતુ મારે ધણા જ દુ:ખ સાથે કહેવુ પડે છે કે જૈનાએ “ખાસ કરીને મહુવાના જૈન અગ્રેસરાએ-આ અંગે ખૂબજ ઉદાસીનતા સેવી છે. છેલ્લાં બે વર્ષથી મહુવાના તરુણુ કાર્યકરે આ અંગે સતત મહેનત કરી રહ્યા હાવા છતાં એમને સહકાર આપવા જેટલી પણુ કેએ મચક આપી નથી.
ચંદ્રાચાર્ય અને કુમારપાળ મહારાજાના સમયમાં ‘અમારિ’ની ઉદ્ઘોષણા થઈ અને જીવાત જેવા ક્ષુદ્ર જીવની રક્ષા અર્થે પણ જીવાતષરની વ્યવસ્થા હતી. આજનુ રાજ્ય આવી વ્યવસ્થા કરે ખરું? આ હકીકત ઇતિહાસને પાને નોંધાયેલી છે. આજે પણ પાટણમાં જીવાતઘર હયાત છે.
જૈનધમ અતાર્કિક નથી. એ વેવલા કે અધ
શ્રદ્ધાના ધ નથી. પરંતુ તાર્કિકતા સાથે બુદ્ધિગમ્ય અને હૃદયંગમ છે. એ વિજ્ઞાન પર આધારિત છે. જૈન ધર્માંના કાઇપણ સિદ્ધાંત તપાસો -એ બધા જ વિજ્ઞાન સાથે સુમેળ ધરાવે છે. આજથી હજારા વર્ષો પહેલાં
શ્રી વીરચંદ ગાંધી અને પ્રગતિશીલ જૈનધમ
જીવાણુઓની કલ્પના જે જૈન આગમાએ કરી છે એ આજે વિજ્ઞાને સાક્ષાત્ કરી છે, આમ છતાં જૈન-જૈતેતર ભાએ એ ધર્મની હાંસી ઉડાવે છે એ દુ:ખપ્રદ છે, આજે એમ કહી શકાય કે વિજ્ઞાનની શેાધા જૈનધમ પર આધારિત છે. આપણી અમૂલ્ય પ્રાચીન હસ્તપ્રતા જર્મનીમાં સંગ્રહિત થઈ છે એ એક હકીકત છે,
જૈનધર્માંની એક અણુમાલ ભેટ આ જગતને છે અને એ છે સ્યાદાદ–અનેકાન્તદષ્ટિ. એક જ વસ્તુને એકાંગી નિય કરવાને બહ્લે જુદી જુદી દષ્ટિએ અવ.
*મારા મત મુજબ “જીવા અને જીવવા દ્યો” નહીં, પરંતુ જીવાડા અને છવા” એ આદશ જૈનધમતા છે.
૨૨૬

Page #14

લકન. એ પ્રમાણે સત્ય તારવવું. આજની પરિભાષામાં આમ બધી રીતે જોઈએ તે જૈનધર્મ પ્રગતિશીલ છે, કહું તે “સારું એટલું ભાર' ” નીતિ રાખવી એ એને અને એનું કારણ એ છે કે તે વૈજ્ઞાનિક છે; બુદ્ધિ પર હેતુ છે. ધૂળ ઉદાહરણ આપું તો શરબતને એક આધારિત હોવા છતાં ય હૃદયંગમ છે. અને આજ કારગ્લાસ એક ખૂબ જ તરસ્યો માણસ પીએ છે, તે એને ણથી જ શ્રી વીરચંદભાઈ જેવા વિદ્વાન, શિક્ષિતને આ મીઠે લાગે છે પરંતુ એ જ લાસ એ જ સમયે મિષ્ટાન્ન ધર્મ આકર્ષી શકે છે. તેઓ જૈનકુળમાં જન્મ્યા જમીને આવેલ માણસ પીએ તે તેને નિરસ લાગે છે. એટલે જૈનધર્મ તરફ એમને આકર્ષણ હતું એમ નહીં શરબત માઠું છે એ વાત સાચી છે અને બન્નેના અનુ. પરંતુ એમની બુદ્ધિને ગ્રાહ્ય જૈનધર્મમાં છે એટલે એમને ભવે સાચા છે. બન્ને વ્યક્તિ અપક્ષાએ સાચી છે. કારણ જેનધમ આકર્ષી શકે છે. બન્નેની ભૂમિકામાં ફરક છે. આ છે જૈનધર્મની ઉદારષ્ટિ. આપણે ત્યાં સંસ્કૃતિનો પ્રવાહ વહ્યો છે અને ઈતિ- હવે જૈનધર્મ પ્રગતિશીલ છે કે કેમ એ પ્રશ્ન તપા- હાસ પર દષ્ટિ કરતાં જણાશે કે “ Great men are સોએ. જેનધર્મનું સાહિત્ય તપાસો. પ્રાકૃત, અપભ્રંશ કે born in pairs - મહાન વ્યક્તિઓ સમકાલીન જન્મે સંસ્કૃત અગર અર્ધમાગધીમાં જૈન સાહિત્યને બાકાત છે. ભગવાન બુદ્ધ અને મહાવીર, પૂ. મહાત્મા ગાંધી કરે તે શેષ કંઈજ રહેતું નથી. ગુજરાતી ભાષાના અને ટાગેરે. એવી જ રીતે સ્વામી વિવેકાનંદ અને શ્રી આઘદષ્ટાઓ જેનસાધુઓ છે. એમાં માત્ર જેનધર્મને વીરચંદ ગાંધીને ઉદ્ભવ ભારતમાં થયો. પર્યુષણ જેવા ઉપદેશ જ નથી. વ્યવહાર પણ છે. એટલે તે આજના પવિત્ર દિવસમાં એમની જન્મજયંતિ આવે છે એ સાહિત્યકાર અને સાક્ષરો એને સ્વીકારતા થયા છે. કળા- આનંદને વિષય છે. આવા ધર્મને દિવસમાં આપણે વિષયક પ્રગતિ જુઓ રાણકપુર, આબુ અને શત્રુંજય એમને યાદ કરી કંઈક ગ્રહણ કરીએ એ ઇચ્છનીય છે. પર મંદિરની રચના જુઓ. જૈનધર્મ કળાને પિષી છે. શ્રીમદ્ યશેવિયજી જેને સંસ્કૃત ધાર્મિક પરીા લેવરાવવી, પૂ. મુનિ મહારાજને વેગ ન પાઠશાળા-મહેસાણ
હોય એ ગામમાં શ્રી સંધની વિનંતિથી અધ્યાપકે અને ધાર્મિકજ્ઞાન આપવા સાથે ધર્મસંસ્કારોનું સિંચન વિદ્યાથીઓને પર્યુષણ પર્વની આરાધના કરાવવા કરતી શ્રીમદ્ યશોવિજયજી જૈન સંસ્કૃત પાઠશાળા અને મોકલવા, આ વગેરે એની ઉમદા અને પ્રશંસનીય શ્રી જૈન શ્રેયસ્કર મંડળ-મહેસાણું, જૈન સમાજના કામગીરી છે. ગરવનું એક પ્રતીક છે. એની સ્થાપનાને ૬૭ વર્ષ થયાં જૈન સમાજમાં ધાર્મિકજ્ઞાન આપવા સાથે ધર્મ
રણમાં મીઠી વીરડી' જેવી ધાર્મિક જ્ઞાન સાથે સંસ્કારોનું સિંચન કરતી આ જ એકમાત્ર સંસ્થા છે. ધાર્મિક સંસ્કારની પરબસમી આ સંસ્થાની નિશ્રા ૬૭ વર્ષની ઉત્તમ અને સફળ કામગીરીની યશસ્વિતા પામી કેટલાક ભાગ્યશાળી આત્માઓએ સંયમને પુનિત એ જ એની અમૂલખ સિદ્ધિ છે. માર્ગ સંચરી જીવનને ધન્ય કર્યું છે, અનેક એને જૈન સમાજમાં ગૌરવવંતુ સ્થાન ધરાવતી આ લાભ લઇ ધર્મશ્રધાળ પંડિત થયા છે, અનેક ધર્માધ્યાપકે સંસ્થા પિતાના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓનું એક સંમેલન થયા છે.
મેળવે છે, તે સુઅવસરે માતૃસંસ્થાને બનતે સાથઅનેક પૂ. સાધુ-સાધ્વીજી મહારાજેએ જ્ઞાનાર્જને સહકાર આપી સંમેલનને સફળ બનાવવાનું આપણું – માટે આ સંસ્થાને લાભ લીધો છે અને લઈ રહ્યા છે. સૌ કોઈ ભૂતપૂર્વ વિદ્યાથીઓનું-ખાસ કર્તવ્ય બની
અનેક પારમાર્થિક ખાતાઓ ચલાવવા, અનેક ધાર્મિક રહે છે. તે તેઓ આ સુપ્રસંગે માતૃસંસ્થાના ચરણે પુસ્તકોનું પ્રકાશન કરવું, ગામેગામ પરીક્ષકે મેકલી પુષ્પાપાંખડી ધરશે એવી અમે આશા રાખીએ છીએ.
૨૨૮
આમાનંદ પ્રકાશ

Page #15

લે. મનસુખલાલ તા. મહેતા પાકીસ્તાન અને ચીનને આપણા દેશ સાથેને ઉમ્મરમાં કેમ જાણે હું ત્રણ વર્ષ નાનો થઈ ગયો હોઉં વર્તાવ જતાં ગમે તે ઘડીએ તેઓ અને આપણી વચ્ચે એવી લાગણી થતી. લેહી આપવાથી શરીરમાં નબળાઈ યુદ્ધ જાગી ઊઠવાની શક્યતા છે, અને આજના વૈજ્ઞા- બીલકુલ આવતી નથી, પણ ઉલટા રકૃતિ, તાજગી અને નિક પદ્ધતિએ લડાતાં યુદ્ધમાં અનેક સૈનિક તેમજ વધુ શક્તિ પ્રાપ્ત થતાં મેં અનુભવ્યાં છે. પંચાવન જાહેર પ્રજાના માનવીઓ ઘાયલ થાય છે. આવી રીતે વર્ષની વય સુધી આવી રીતે લેહી આપવામાં કશી હરઘવાયેલા લોકોને પુન:જીવન આપવા અથે માનવીના કત આવતી નથી. અલબત, આવી રીતે લેહી આપલોહીની જરૂર પડે છે, અને વખતસર લેહી આપવાથી નાર સ્ત્રી કે પુરૂષ રાગથી મુક્ત અને તંદુરસ્ત હોવા તેઓની જીંદગી બચી જાય છે. આજના યુદ્ધોમાં ઘાયલ જઈએ. વર્તમાન યુદ્ધની શાંતિ અર્થે શ્રમણ સંઘની થયેલાં માનવ જીવન માટે લોહી સંજીવની-પ્રાણદાનનું દેરવણી નીચે આપણું ભાઈ બહેને ધાર્મિક અનુષ્ઠાને કામ કરે છે, કારણકે માનવ શરીરમાં સૌથી અગત્યને તેમજ તપશ્ચર્યા કરે છે, અને આ વસ્તુ ખરેખર સ્તુત્ય પ્રવાહી પદાર્થ લેહી છે, અને બધા અવશેષોને પ્રાણ- છે. પરંતુ લોહી આપવા માટેનો પ્રચાર જૈન સમાજમાં વાયુ પહોંચાડવાનું તેમજ શરીરમાં એક સરખી ગરમી ખાસ જોવામાં આવતો નથી. આપણા યુવાન તેમજ જાળવવાનું કાર્ય પણ લેહી જ કરે છે. આ ઉપરથી પુખ્ત ઉમ્મરના ભાઈ બહેનને આવા કટોકટીના વખતમાં આજના સમયે રક્તદાનની મહત્વતા સમજી શકાશે. શ્રી તેમના લેહીનું દાન આપવા હું અનુરોધ કરું છું, ઉમાસ્વાતિ મહારાજે તત્ત્વાર્થ સૂત્રમાં કહ્યું છે કે : કારણ કે આમાં દાનની વસ્તુ લેનારને નવું જીવન પ્રાપ્ત અનુષાર્થ સ્થાતિ સ વાન અર્થાત પિતાને થાય છે, ત્યારે દાન કરનારને પણ પોતાની તન્દુરસ્તીમાં પ્રાપ્ત થયેલી વસ્તુને અન્યના ઉપકાર અથે સમર્પણ ફાયદો થાય છે. નાનાકરવી તેનું નામ દાન છે. દાનનો મહિમા વિષે જૈન
[અનુસંધાન પાના ૨૨૬ થી શરૂ] ધર્મશાસ્ત્રોમાં બહુ ઝીણવટથી છણાવટ કરવામાં આવી માત્ર જ્ઞાતા દષ્ટાપણે પરિણમવું કર્તા ભક્તાપણે વિમવું છે. બાજપક્ષીના પંજામાંથી એક પારેવાને બચાવવા અને સ્વાત્મ દ્રવ્યમાં સ્થિરતા કરવી તે મુક્ત દશા અને મેઘરથ રાજાએ પોતાની કાયાની કુરબાની કરવાની તૈયારી એજ પ્રવચનને સાર છે. બતાવી હતી, અને આવા દયાદાનનાં કારણે તેમને જીવ , આત્મજ્ઞાનનો સ્વાધ્યાયવડે પરિચય કરી, ઉપભવાંતરમાં શ્રી શાંતિનાથ નામના મેળમાં તીર્થકર છે
કર ચોગરૂપે ધ્યાનવડે સ્વઆત્મ દ્રયમાં સ્થિરતા કરવી
ન તરીકે થયાની વાત આપણું શાસ્ત્રમાં જાણીતી છે. સમ્યગદર્શન વ સ્વ-પર સમયને વિવેક કરવો અને
નદી કાંઠેના વીરડામાંથી સ્વચ્છ પાણી લેવા માટે - દર્શન મોહનીયથી મુક્ત થઈ ચારિત્રમોહનીયને અહિંસા તેનું ડહોળાયેલું પાણી ઉલેચવું પડે છે, અને એમ સંયમ તપ વડે ક્ષય કરી અષ્ટકર્મથી મુક્ત થઈ પિતાનાં ઉલેચવાથી નવું સ્વચ્છ પાણી આવતું જાય છે. લેહી સહજ સ્વાભાવિક સ્થિર શાંત એકાગ્ર-અા પરમ આપવાની બાબતમાં પણ આવી જ પરિસ્થિતિ મેં જાતે પારિણામિક શુદ્ધ ભાવમાં પિતાનાં જ્ઞાન ગુણડે પિતાની અનુભવી છે. ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૨ સુધીના સાત વર્ષના શુદ્ધ પર્યાયમાં આત્મધ્યાનવડે પરિણમવું અને શાંતિઃ ગાળા દરમ્યાન, એટલે લગભગ વનપ્રવેશ કર્યા પછીની પ્રાપ્ત કરવી. ઉમ્મરમાં મેં સાત વખત ત્રણ ત્રણસો સી.સી. લેહી નિર્વિકલ્પ રસ પીજીયે, શુદ્ધ નિરંજન એક રે. આપેલું, અને આમ લેહી આપ્યા પછી દરેક વખતે
(યોગીશ્વર આનંદધનજી )
૨૨૯

Page #16

સ્વ. બળવતરાયભાઇ
દારકા ની સરહદે નિરીક્ષણ
માટે નાગ
રિક વિમા
નમાં જઇ
રહેલાં
ગુજરાતના લેાકલાડીલા
નેતા શ્રી
અળવ તરાય
મહેતા, તેએાત્રીના ધર્મ પત્ની
શ્રો સરેાજમેન અને અન્ય પાંચ નિર્દોષ નાગરિકા ઉપર પાકીસ્તાનના એ લશ્કરી વિમાતાએ એકાએક આક્રમણ કયુ" અને વીરને છાજે તે રીતે આપણા મુખ્ય પ્રધાન શ્રી બળવંતરાય મહેતા અને તેમના સાથીએ વીરગતિ
પામ્યા.
૨૩૦
આજીવન લેાકસેવક તરીકેનું ખળવંતરાયભાઇનું જીવન અનેક સમર્પણાથી ભર્યું છે. ગુજરાતના ધડતરમાં તેઓશ્રીની તાજેતરની સેવા જેટલી નેધપાત્ર છે તેટલી જ ઉજ્જ્વળ સેવાએ તેઓશ્રીના ભૂતકાળના જીવનમાં પણ રહેલી છે.
રહેતા, અને લેાકતત્રના પાયા સમાન પંચાયત રાજ્યની યેાજના ધાવામાં અને તેને મૂર્તસ્વરૂપ આપવામાં તે એક અજોડ સેવા નૈાંધાવી ગયા છે.
તેએાશ્રીનુ ઉગતું વન જૈન સંસ્કારાથી ઘડાયું. હતું. એક સ ંસ્કારી જૈન કુટુબના તેઓશ્રી પાડાથી હતા. અને મુનિ મહારાજશ્રી ગંભીરવિજયજી મહારાજની છાયા તેમના જીવનમાં પડી હતી. પરિણામે વ ંદિતાત્ર સુધીના ધાર્મિક સૂત્રેા પણ તેઓશ્રીએ કંઠસ્થ કર્યાં હતા.
જૈનસાહિત્ય અને સત્કારના વિકાસ માટે તેાશ્રી સારા રસ ધરાવતા હતા. ભાવનગરનો જૈન સાહિત્ય સસ્થાઓમાં પ્રાચીન જૈન સાહિત્ય પડ્યુ છે. તેનુ મૂલ્યાંકન તેઓશ્રી બરાબર સમજતા હતા. અને તે માટે જૈનસાહિત્યના સ`શાધન માટે ભાવનગરમાં એક કેન્દ્ર ખાલવામાં આવે તેવી તેઓશ્રીની ભાવના હતી. આ સભાની પણ તેઓશ્રીએ અવારનવાર મુલાકાત લીધી હતી અને જૈન સાહિત્ય સંશે!ધનનું કેન્દ્ર ખાલવામાં આવે તે પેાતાથી બનતા સહકાર આપવાની તેઓશ્રીએ શુભ ભાવના દર્શાવી હતી.
કટાકટીની સમયે, તેઓશ્રીના આકસ્મિત અવસાનથી આપણે એક ખાડેાશ મુત્સદી અને મુંગા સેવક ગુમાવ્યા છે
સર્વોદય એ તેઓશ્રીના જીવનનુ ધ્યેય હતું, અને ગાંધો ચીંધ્યા માર્ગે તેઓશ્રીએ એક ભેખધારીને છાજે તે રીતે સારૂ એ જીવન સમર્પણ કર્યું હતું. લેાકશાહીના ધડતર માટે તેઓ હમેશા ચિન્વિત પ્રાર્થીએ છીએ.
તેઓશ્રીને અંજલિ આપવા માટે ભાવનગર જૈન સંધના તેમ જ વડવા જૈન મિત્ર મંડળ તથા જૈન સ્નેહી મંડળના આશ્રયે જાહેરસભા મેળવવામાં આવી હતી અને સદગતને યાગ્ય અંજલિ આપતા ઠરાવા કરવામાં આવ્યા હતા. અમે તેમના, તેમની પત્ની સરેાજમેનના અને અન્ય સાથીઓના આત્માને પ્રભુ ચિરશાંતિ આપે તેમ
સૂચનાઃ- :- આચાય શ્રી પૂર્ણાંન દસૂરીશ્વરજી તથા આ. શ્રી હીકારસુરિશ્વરજીની પ્રેરણાથી સ. ૨૦૨૨ ની સાલના જૈન પંચાગ શા. તારાચંદજી છત્ર ભાણુજીના ધમપત્ની એટીબાઇ તરફથી આ માસિક સાથે ભેટ તરીકે મેાકલવામાં આવેલ છે જે સભાળી લેવા વાચકાને વિનતી.
આત્માનંદ પ્રકાશ

Page #17

સમાચાર–ને. નવયુગ પ્રવર્તક આ. શ્રી. વિજયધર્મસૂરીશ્વર
અભિનંદન જીની પુણ્યતિથિ
આપણી સભાના તા. ૯-૯-૧૫ ના રોજ સ્વ. શાસ્ત્ર વિશારદ
ઉપપ્રમુખ શ્રી ફતેહ જૈનાચાર્ય શ્રી વિજયધર્મસૂરીશ્વરજી મ.ની ૪૩મી
ચંદ ઝવેરભાઈ પૂણ્યતિથિને જાહેર સમારંભ ભાવનગરના જેન આત્મા
શાહનાં પૌત્રી કુ. નંદસભાને શ્રી. ભોગીલાલભાઈ લેકચર હાલમાં સમાહર્તા
સુહાસિનીબેન હિંમશ્રી એલ. ડી. જોશીના પ્રમુખ પદે યોજવામાં આવ્યો હતો.
તલાલ શાહ, કે
જેઓ બી.એ. પાસ સૌથી પ્રથમ શ્રી. બેચરલાલ શાહ તરફથી પત્રિકા
થઈ એલએલ. બી. વાંચન કરવામાં આવ્યું હતું તથા આ.શ્રીવિત્ર સૂરીશ્વરજીને
ને અહીં અભ્યાસ તથા આ સંસ્થાનો પરિચય આપવામાં આવ્યો હતો ત્યાર
કરતા હતા, તેઓ બાદ શ્રી. બકુભાઈશની દરખાસ્ત અને શ્રી. ભાઈચંદ
યુનાઈટેડ સ્ટેટસ) ભાઈના અનમેદનથી પ્રમુખની વરણી કરવામાં આવી હતી.
અમેરિકાની રોઝ આઈલેન્ડ (Rhodes leland) મુખ્ય વકતા શ્રી નર્મદભાઈ ત્રિવેદી તથા શ્રી ભાઈચંદભાઈ ,
યુનિવર્સિટીમાં ઔદ્યોગિક વહીવટ [Industrial વગેરેએ પિતાપિતાના દ્રષ્ટિબિંદુથી સૂરીશ્વરજીના અનેક
- Management]ની એમ.એસ. ડીગ્રીને ઉચ્ચ અભ્યાસ વિધકાર્યો પર પ્રકાશ ફેંકે હતે. અને એક રમતિયાળ
કરવા માટે તા. ૨૭-૯-૬૫ સોમવારની રાત્રિએ આચાર્ય અને બેજવાબદાર જીવનને એમણે પોતાની આત્મશકિતથી
મહારાજ તથા મુનિરાજોના આધ્યાત્મિક આશીર્વાદે તથા કેટલું ઉન્નત કક્ષા પર આણી દીધું હતું તેનું સાંગે
અનેક સ્વજનના અભિનંદને લઈને એરોપ્લેનમાં રવાના પાંગ વર્ણન કર્યું હતું
થયેલ છે, અંતમાં, પ્રમુખશ્રીના ઉપસંહાર અને શ્રી સવાઈલાલ
શ્રી ઝવેરભાઈ ભાઈચંદ શાહનું કુટુંબ આપણું ભાઈના આભાર દર્શન બાદ સભા વિસર્જન કરવામાં ભાવનગરના જૈન સમાજમાં એક અપ્રગય કુટુંબ છે આવી હતી. ઉપસંહારમાં પ્રમુખશ્રીએ ભારત પર આવી
અને શ્રી ફત્તેચંદભાઈ મુંબઈમાં જૈન સમાજની દરેક પડેલી આજની કટોકટી પ્રસંગે એકતા, ઉદારતા અને
પ્રવૃત્તિમાં અગ્રગણ્ય ભાગ લઈ રહ્યા છે. કુ. સુહાસિની હિંમત બતાવવા અનુરોધ કર્યો હતો.
બેન પણ ભાવ. જૈન સમાજની અમેરિકા ઉચ્ચ અભ્યાસ
માટે જનારી પ્રથમ બેન છે. અમે તેમને સંપૂર્ણ સફળતા પુણ્યતિથિ
ઈચ્છીએ છીએ. પ્રાતઃ સ્મરણીય શાંતમૂર્તિ શ્રી વિજયકમળસૂરી
અભિનંદન શ્વરજી મહારાજની સ્વર્ગવાસ તિથિ સં. ૨૦૨૧ના આ સભાના સ્વ. પ્રમુખશ્રી ગુલાબચંદ આ. કાપડઆ શુદિ ૧૦ને મંગળવારના રોજ આ સભા તરફથી યાના જ્યેષ્ઠ પુત્ર અને સુભાના પેટ્રન શ્રી મનુભાઈ બે બે દર વર્ષ મુજબ ગુરૂભકિત નિમિતે અત્રેના હેટા દેરા મોટર ટ્રેડીંગ કંપની ના નામથી મુંબઈ ખાતે વર્ષોથી સરના શ્રી આદિનાથ મંદિરમાં શ્રી નવપદજીની પૂજા મોટર સ્પેર પાટર્સને ધંધો કરે છે. તેઓ તાજેતરમાં ભણાવવા વગેરેથી ઉજવવામાં આવી હતી.
ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા એટોમબાદસિ સ્પેર પાર્ટસ
સમાચાર નોંધ
૨૩૧

Page #18

ડીલર્સ એસોસીએશનના પ્રમુખ ચૂંટાયા છે તે બદલ શ્રી મહેન્દ્ર જેને પંચાંગ (વર્ષ ૩૧ મું) આ હાર્દિક અભિનંદન પાઠવે છે
સૂક્ષમ (સાયન ગણિતવાળું) આ પંચાંગ તૈયાર ભેટ મળશે
કરીને એકત્રીસ વર્ષથી આ. શ્રી વિકાશચંદ્રસૂરીશ્વરજી શ્રી યશોભારતી જેન પ્રકાશન સમિતિ પ્રકાશિત જેન તથા જૈનેતર પ્રજા સમક્ષ મુકી મહાન ઉપકાર કરે મહોપાધ્યાયે શ્રીમદ્દ યશોવિજયજી કૃત “gar Rd- છે. સાયન અને નિરયન પદ્ધતિ પ્રમાણે દર વર્ષે - ર્વિસ' સચિત્ર-સાનુવાદ. પૂ. મુનિવર શ્રી યશ- તિથી ઘણું પંચાંગે પ્રગટ કરે છે પરંતુ જેમને વિજયજી સંપાદિત આ કૃતિની થેડી ન માગા સુમમાં સેકમ (સાચા) સમયની જરૂર છે તેમની આ જેન તપગચ્છ સંધ તરફથી જેને જ્ઞાન ભંડારો, પૂ. પંચાંગ જરૂરીઆત પૂરી પાડે છે. જેને પિતાના મુનિરાજ તથા પૂ સાધ્વીજીને ભેટ આપવાની છે, જેમને ધાર્મિક અને વ્યાવહારિક પ્રસંગે નકકી કરવા માટે જરૂરત હોય તેમણે નીચેના સ્થળે તુરત લખી જણાવવું. આવું જેનદૃષ્ટિએ સંપાદન કરેલું પંચાંગ હવે અપનાવી પિસ્ટેજ રજીસ્ટ્રેશન (રૂ. ૧-૬ ૫) મંગાવનારે મોકલવા. લેવાની અમે ભલામણું કરીએ છીએ કીમત રૂા. ૧-૨૫ નકલે હશે ત્યાં સુધી જ મળશે.
આ પંચાંગ આ સંસ્થામાંથી વેચાતું મળી શકે છે. ગોવાળીયા ટેન્ક રેડ શ્રી કાન્તિલાલાલ કોરા મુંબઇ ૨૬ W.B. શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલય દ્વારા ણાવાણાવા પર અભાર
શાકનેધ શ્રી ઊંઝા ફાર્મસી લિમિટેડના માલિક શેઠશ્રી ભોગી. શાહ. દેવચંદ દુર્લભદાસ ભુરાભાઈ] ઘીવાળાના લાલભાઈ નગીનદાસ જેઓ આપણી સભાના લાઈફ ભાવનગર મુકામે સં ૨૦૨૧ ના ભાદરવાવદી ૧ ને મેબર પણ છે તેમના તરફથી ઘણા વર્ષોથી પંચાંગ રવિવાર તા-૧૨-૯-૬૫ના રોજ થયેલ અવસાનની ભેટ મોકલવામાં આવે છે. આ વર્ષે પણ વિ. સં. અમે દુ:ખપૂર્વક નોંધ લઈએ છીએ તેઓ ઘણા ૨૦૨૨ની સાલના કાર્તિકી જૈન પંચાંગ સભાસદબંધુઓને
2 વર્ષો સુધી આ સભાની મેનેજીંગ કમિટીના સભ્ય હતા ભેટ આપવા માટે મોકલવામાં આવેલ છે.
અને સભાને કામકાજમાં સારો રસ ધરાવતા હતા તેઓશ્રી - આ પંચાંગ આ અંકની સાથે બીડેલ છે જે સંભાળી
ધર્મપ્રેમી હતા તેમજ સ્વાભાવે મીલનસાર હતા તેઓ લેવા વિજ્ઞપ્તિ છે, શેઠશ્રીની સભા પરની હાર્દિક
આ સભાના આજીવન સભ્ય હતાં પરમ કૃપાળુ પરમાતમાં
તેમને ચિરશાંતિ આપે એજ અભ્યર્થના લાગણી માટે અમે આભાર વ્યક્ત કરીએ છીએ.
ખાસ વિજ્ઞપ્તિ આ સભાના જ્ઞાનખાતામાં સારી એવી તૂટ છે. આ માટે દાન આપવા ઉદાર દાતાઓને વિનંતિ કરવામાં આવે છે.
ભાડે આપવાનું છે ભાવનગરમાં ખારગેટ-દાઉદજીની હવેલી પાસે સભાનું એક ચાર માળનું પૂરતાં હવા ઉજાસવાળું પુણ્યભુવન નામનું મકાન આવેલું છે. આ મકાનને ત્રીજો અને ચોથે માળ ભાડે આપવાનો છે. ખાસ કરીને ઓફીસ માટે યોગ્ય જગ્યા છે. ભાડે રાખવા ઈચછનારે નીચેના સ્થળે મળવું :–
શ્રી જેન આત્માનંદ સભા, ખારગેટ, ભાવનગર,
૨૩ર
આત્માનંદ પ્રકાશ

Page #19

શ્રી જન આત્માનંદ પ્રકાશ પુસ્તક ૬૨ ની વાર્ષિક અનુક્રમણિકા સં. ૨૦૨૧
ગદ્ય
લેખનું નામ
લેખક
હરિલાલ શેઠ જિજ્ઞાસુ ખીમચંદ ચાંપશી શાહ
જિનવાણી નૂતન વર્ષમાં પ્રવેશ પ્રસંગે લકાનુગ્રહ અને આત્મહિત વીરચંદ ગાંધી : આપણું કર્તવ્ય જૈન જગત જિનવાણી પવિત્ર વિતરાગ દર્શન વીરચંદભાઈની વાણી વાણી અને વેદના જીવનમાં પ્રાર્થનાનું સ્થાન આવક જાવકને હિસાબ તથા સરવૈયું જિનવાણી ચિંતનકણિકા ધર્મોની શ્રેષ્ઠ ધાર્મિકતા તપ અને શીલ અધ્યાત્મ શક્તિના લાભ ભાવનાબળ શું ન કરી શકે? જિનવાણી
શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર અનુ. પન્નાલાલ ૨. પારેખ મનસુખલાલ તા. મહેતા મુનિશ્રી વિનયચંદ્રજી મ.
કિશોરલાલ ઘ. મશરૂવાળા કાકા કાલેલકર મનસુખલાલ તા. મહેતા અભ્યાસી આ. શ્રી વિજયેકસ્તરસૂરીજી
જ્ઞાન
લોર્ડ ચેસ્ટફીલ્ડ
મનસુખલાલ તા. મહેતા ટ્વેર નાર્ડન
શાંતિની શોધ પાપનો બાપ કેવી ભાવનાથી કામ કરશે જિનવાણી બુધવાણું મહાવીર-સમતાના પ્રતીક ક્ષમામૂર્તિ પ્રભુ મહાવીર પંચામૃત નિશબોબતી
શ્રી રિષભદાસ રાંકા શ્રી ભાનુમતીબેન દલાલ શ્રી ભાનુમતીબેન લાલ ૭૮ શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતા ૭૯

Page #20

શ્રી ફતેહચંદ ઝવેરભાઈ શ્રી રંજનરિદેવ મુનિશ્રી ન્યાયવિજયજી [ત્રિપુટી) ૯૨
ભગવાન મહાવીરના જન્મસમયની પરિસ્થિતિ પરમ કલ્યાણકારી મંગલમૂર્તિ પરમાત્મા શ્રી મહાવીર દેવ સ્વભાવને પ્રતાપ ભગવાન મહાવીર ભગવાનની પ્રાર્થના મોક્ષનું સ્વરૂપ મથુરા જૈન કલા જયંતિ અને જાગૃતિ આત્મ ચિંતન હિન્દી સાહિત્યના અધ્યયનમાં જૈન સાહિત્યનું મહત્વ સમયમાત્રને પ્રમાદ ન કર નવો પાઠ જિનવાણું અધ્યાત્મ મહાવીર જીવને સ્વરૂપ ધર્મ અમૃત ઉન્નતિની ચાવી ગાંધીજી અને વર્ણાશ્રમ અહિંસાની ઉપાસના ૩૮મા ઇસાઈ તથા ઉમા બૌદ્ધ વિશ્વસંમેલન શ્રી જૈન સંઘને પ્રેરણા બુદ્ધ શા માટે તથાગત કહેવાય છે? જિનવાણી જ્ઞાની, અજ્ઞાની અને શુકશાનીની વાણીમાં ભેદ જીવનનું સાચું મૂલ્ય અહંકાર ધમનો બહિષ્કાર ધનનું સન્માન યાને રામદાસની જીવનકથા દુઃખી જગત જૈન જગત જિનવાણું વિનય સત્યાસત્ય વિવેક એકાંત અને એકાગ્રતા
શ્રી ઝવેરભાઈ બી. શેઠ શ્રી રતિલાલ મફાભાઈ - ૯૭ શ્રી આચાર્ય જિતેન્દ્ર જેટલી ૯૯ અનુ. કુ. નલિનીબેન ત્રિવેદી ૧૦૩ ડો. ભાઈલાલ એમ. બાવીશી ૧૦૭ શ્રી અમરચંદ માવજી શાહ ૧૦૮ આચાર્ય શ્રી જયેન્દ્ર ત્રિવેદી 111 શ્રી રંભાબેન ગાંધી ૧૧૩ શ્રી ધૂમકેતુ
૧૨૩
૧૨૪ જિજ્ઞાસુ
૧૨૫
૧૨૬ પૂ. મુનિ શ્રી ચંદ્રસાગરજી ૧૨૭ પંડિત સુખલાલજી
૧૧૮
ચિત્રભાનું
૧૨. ૧૩૦
૧૩૧
શ્રી કનકવિજયજી મ. પ્રા. જયંતિલાલ ભા. દવે
૧૬
૧૨૯
જિજ્ઞાસુ પૂ. શ્રી કેદારનાથજી સુંદરજી રૂગનાથ બારાઈ મુનિકુમાર ભટ્ટ મુનિશ્રી પાસાગર આ. શ્રી વિજયકસ્તુરસૂરિ
૧૪૦ ૧૪૧ ૧૪૩ ૧૪૫ ૧૪૭ ૧૫૫ ૧૫૫ ૧૫૮ ૧૬૦
શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર આ. શ્રી વિજયકસ્તુરસુરિજી સાને ગુરુજી
૧૬૬

Page #21

-મનસુખલાલ તો. મહેતા ભાનુમતીબેન દલાલ
૧૭૩
પાપનું ફળ સાચા આનંદની અનુભૂતી કયારે થાય ? જૈન જગત જિનવાણી ક્ષમા સાચી ક્ષમા સંવત્સરી સાંવત્સરિક મહાપર્વ સાથે બેસવું ક્ષમા-એ દિવ્યજ્ઞાનના પ્રકાશ છે મૂચ્છ પરિગ્રહ ૧૦ ક્ષમાપના-પવ અભયદાન સંસ્કૃતિને જીવંત રાખવા સમન્વય જરૂરી છે. બ્રહ્મવિહાર-જૈન અને જૈનેતર દષ્ટિએ પ્રસન્નતા જૈનમુનિઓ ગુજરાતી સાહિત્યના આદ્યસૃષ્ટાઓ છે. પર્વાધિરાજ પર્યુષણમાં
૧૫ કાકા કાલેલકર
૧૭૬ સ્વ. આ. વિજયકસ્તૂરસૂરિજી ૧૭૭ ઉપેન્દ્રરાય જ. સાંડેસરા ૧૮૦ જિતેન્દ્ર જેટલી
૧૮૫ મુનિકુમાર ભ. ભટ્ટ ૧૮૯ ભાનુમતીબેન દલાલ મનસુખલાલ તા. મહેતા ૧૯૩ ઝવેરભાઈ બી. શેઠ બી.એ. ૧૯૬ ડો. વલભદાસ તેણસીભાઈ ૧૯૯ ડિ. જાતિપ્રસાદ જૈન २०१
પ્રા. જયંતિલાલ ભાઈશંકર દવે ૨૦૫ -અભ્યાસી
૨૦૯ ડુંગરશી ધરમશી સંપટ ૨૧૨ ડો. ભાઈલાલ એમ. બાવીશી ૨૧૫ પન્નાલાલ રસિકલાલ શાહ ૨૧૭
२१७
વૈરાગ્ય
૨૧૮ ૨૧૯ ૨૨૧ २२२
જિનવાણી ચિંતનકણિકા આજના યુગમાં આપણું કર્તવ્ય સંકુચિતતાનાં કોચલાં તોડવાં પડશે આ. શ્રી વિજયધર્મસૂરીશ્વરજી જીવ-વિચાર યાને જૈન ધર્મનું પ્રાણી વિજ્ઞાન પ્રવચનસાર શ્રી વીરચંદ ગાંધી અને પ્રગતિશીલ જૈન ધર્મ શ્રીમદ્દ યશોવિજયજી જૈન સંસ્કૃત પાઠેશાળા રક્તદાન સ્વ. બળવંતરાયભાઈ ટુંકા સમાચાર
મુનિશ્રી ચંદ્રપ્રભસાગર મુનિશ્રી ચંદ્રપ્રભસાગર શ્રી ફતેહચંદ ઝવેરભાઈ રૂદ્રદેવ ત્રિપાઠી અમરચંદ મા. શાહ શ્રી ચુનીલાલ મડિયા
૨ ૨ ૨૨૬
૨૨૮ ૨૪૯
મનસુખલાલ તા. મહેતા,
૨૩૧
પ.
ફતેહગંદ છે. શાહ
પ્રભુ પ્રાર્થના નૂતનવર્ષાભિનંદન મહાવીર ઉર વીણા શ્રી મહાવીરસ્વામી સ્તવઃ માનવતા અને દાનવતા પર્વાધિરાજ ! પધારે પવા
મગનલાલ દેસાઈ મુ. હેમેન્દ્રસાગરજી મ. મુ. રમણિકવિજયજી મ. સાહિત્યચંદ્ર બાલચંદ હિ. રેવાશંકર વાલ - બધેકા
૧૧૮ ૧૨૯ ૧૭

Page #22
ATMANAND PRAKASH Regd. No. G. 49 શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર - ખાસ અગત્યની વિનંતી આ સભા તરફથી આજ સુધીમાં મા ગધી, સંસ્કૃત, ગુજરાતી, દthવીશ તથા હિન્દી ભાષામાં લગભગ બસો પુસ્તકે પ્રગટ કરવામાં આવ્યાં છે. તેમાંથીં મોટા ભાગના ગ્રંથે આજે સ્ટોકમાં નથી, માત્ર સાડથી પણ ઓછા ગ્રંથે રટાકમાં છે અને તેમાં પણ કેટલાક ગ્રંથની તો બહુ જ થોડી નકલ સ્ટોકમાં છે. હાલ જે ગ્રંથ સ્ટોકમાં છે તેમાંના સંસ્કૃત વિભાગની અગત્યની યાદી નીચે આપવામાં આવેલ છે. આ પ્રકાશને ખૂબ જ ઉપયોગી અને તરત વસાવી લેવાં જેવાં છે. તે જેઓ એ તે વસાવેલ ન હોય, તે પોતાના જ્ઞાન-ભંડારમાં તરત વસાવી લે તેવી અમારી ખાસ વિનંતી છે. નીચે દર્શાવેલ કી’મતે ગ્રંથ ટેકમાં હશે ત્યાં સુધી આપવામાં આવશે અને ખાસ સગવડ તરીકે તેમાં સાડાબાર ટકા કમિશન કાપી આપવામાં આવશે. 1 જણા હિરકી : (દ્વિતીય અં% ) 10-00 2 બા. સેનસૂરિશ્વત ઢીયુ થર્મગ્રંથ | મા. ર ( પાંચ અને 7) 6-00 3 जैनमेघदूत છે BCળ સંકલ્ (પ્રતા કારે) જેમાં સિંદુર પ્રકરણ મૂળ, તત્વાર્થીધિગમ લઇ મૂળ, ગુણસ્થાનક્રમારેઢું મૂળ છે. -10 6 ત્રિપણી પર્વ મા. . મૂળ સંજીર કૃત) -* , મા. રન ( , ) 8-00 છે , (પ્રતાકાર) 10-00 आ. श्री विजयदर्श नसूरिकृत टीकायुक्त 8 સMતિવર્ગ માર્ણવતાર........ 15-00 ? તરવાથધામમૂત્રH............. 16-00 લખા :શ્રી જેને આત્માનંદ સભા ભાવનગર : પ્રકાશક : ખીમચંદ ચાંપશી શાહ, શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાવતી મુદ્રક : અનંતરાય હરિલાલ શેઠ આનં૬ પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ, સ્ટેશન રોડ,-ભાવનગર. For Private And Personal Use Only