Atmanand Prakash Pustak 054 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531633/1

Page #1

SHRI ATMANAND
પુસ્તક ૧૪
અક ૧૧
www
સમેતિશખર તીર્થનું મુખ્ય જિનાલય
ઉપા
PRAKASA
શ્રી જૈન જ્ઞાાનંદ સના ભાવે
ભાવનગ
સ. ૨૦૧

Page #2

અનુક્રમણિકા
૧૭૦
१७०
૧. માનવદેહ સેવા અર્થે મળે છે. ૨. માનવવિભૂતિ ૩, પર્યુષણ પર્વ નિમિત્તો શ્રી જિનેશ્વર રસ્તુતિ ૪. વ્યભિચાર નિંદા ૫. સરસ્વતી પૂજન ૬. દૌલત અને ડહાપણુ ૭. ભગવંત મુખે ચઢેલ સ્ત્રીરત્ન : ૪ ૮. સ્વાશ્રયી બને : ૪ ૯. શ્રી આત્મારામજીકૃત સત્તરભેદી પુજા -સાથે
(દેસાઈ વાલજી ગાવી દઇ) ( અભ્યાસી ) (અભ્યાસી ) (ષગુણ ) ( શ્રી બલિચંદ હીરાચંદ ‘ સાહિત્યચંદ્ર ”) (મુનિશ્રી જ્ઞાનવિજયજી-ત્રિપુટી) ( શ્રી મોહનલાલ દીપચંદ ચેકસી ) ( અનું. શ્રી વિઠ્ઠલદાસ મુ. શાહ ) ( ૫, શ્રી રામવિજયજી ગણિવર્ય )
૧૭૧ ૧૭ર ૧૭૫ ૧૭૭ ૧૮૧ ૧૮૩
સભામાં મળતાં સંસ્કૃત પુસ્તકો
આ વિભાગના નીચેના સાત નંબર સુધીના ગ્રંથો (ટોકમાં ન હતા, પરંતુ તેની ખાસ માગ આવવાથી સ્પેશીયલ સ્ટોકમાં હતા તેમાંથી અમુક કેપી વેચાણ માટે કાઢવામાં આવેલ છે જે રટકમાં હશે ત્યાં સુધી જ ખાસ કેસ તરીકે સાડાબાર ટકાના કમીશનથી આપવામાં આવશે તે આ તકને તરત લાભ લેવા વિનતિ છે..
વસુલ હૂિડી ! [ પ્રથમ અંશ ] ૭-૦-૦ ૬ રંઘા [ પ્રતાકારે ]
भेट ૨ ૩૩ gિવી : [દ્વિતીય અંશ] ૭ ૦-૦ ૨૦ તૈનાતૂત
૨-૮-૦ | [ બને ભાગ સાથે જ આપવામાં આવશે ] ३ आ. देवेन्द्रसूरिकृत टीकायुक्त -
११ सूक्त रत्नावली
૯-૪-૦ કર્મય મા. ૨ સ્ત્રો [એકથી ચાર) -૦-૦ ૨૨ સૂર મુજatવટી
૦-ર-૦ ૪ , મા. ૨ નો [પાંચ અને છ] ૬-૦-૦ ૨ પ્રકાર સંપ્રદ [ પ્રતાકારે ] જેમાં
[બને ભાગ સાથે જ આપવામાં આવશે સિંદુર પ્રકરણ મૂળ, તસ્વીર્થાધિગમ ક વૃત્ વહ7સૂત્ર મા. ૨-૩-૪-પ-૬
સત્ર મૂળ; ગુણસ્થાનક્રમારોહ મૂળ છે ] ૦-૮-૦ [ દરેકની ] ૨-૦-૦
* ૨૪ કgg gવું મr. ? ટો મૂળ [સંસ્કૃત] ૬-૦૦ ६ कथारत्नकोष-मूळ मागधी
[ ગ્લેઝ] ૮-૦-૦ ૨૧ ” મા, ૨ કરો ” ? ૮-૦-૦ ૭ ઇ છે. [ લેઝર ] ૨૦-૦-૦ ૨૬ ” ” [પ્રતાકાર) ૧૦-૦૦
લખ:-શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર

Page #3

.
જાઓiદ આકાશ . L td. jy , 2008
6
- વર્ષ ૫૪ મું]
સં. ર૩: ભાદર
[ અંક ૧૧
માનવદેહ સેવા અર્થે મળ્યો છે
સત્યયુગ તે ગયે અને હવે કલિકાલ છે એમ લેક સામાન્યતઃ માને છે; પણ ગાંધીજી એમ માનતા કે માણસ જાતને હવભાવ સદાકાળ ઊંચે જ ચડતે હોય છે એટલે એના ભાવી વિષે મને નિરાશા કોઈ કાળે ન થાય.
અને માણસજાતની સેવા અર્થે આપણે ૧૨૫ વર્ષ જીવવા ઈચ્છવું એમ ગાંધીજી કહેતા. આ મનોરથ પૂર્ણ કરવામાં આવશ્યક શરત આ એક જ છે કે સેવા અનાસક્તિપૂર્વક કરવી એટલે કે સેવા સફળ થાય કે નિષ્ફળ એને વિચાર જ ન કરે. ૧૨૫ વર્ષ જીવવું એટલે સગાંસંબંધી ઉપર ભારરૂપ થઈને સૂવા વાંકે જીવવું એમ નથી. જે એવી દુર્દશા જ હોય તે ભગવાન આગળ માગવું કે આપણને ઝટ છૂટા કરે.
માનવદેહ સેવા અર્થે મળે છે, લેગ ભેગવવા નહિ જ. સુખનું સાધન ત્યાગ છે. ત્યાગ જીવન છે અને લેગ મૃત્યુરૂપ છે. જીવન સેવામાં સમપી દેવું. સેવા અર્થે કરેલ ત્યાગ અહાય તથા અદ્વિતીય આનંદ આપે છે, કેમ કે તે અમૃત અંતરમાંથી ઝરે છે ને જીવનને પોષે છે. આમાં ચિંતા કે અધીરાઈને કયાંય સ્થાન નથી, આવા આનંદ વિના દીર્ધાયુષી ન થવાય ને થવાય તે પણ એમાં કાંઈ સાર નહિ.
દેશાઈ વાલજી ગેવિંદજી

Page #4

માનવ વિભૂતિ
અતિ
પુન્યના
ઉષ્ક થી
માનવ
વિભૂતિ મેળવી; હે ભ્રાત ! આમથી ભવસાગરે નૌકા ગણી લે કેળવી.-૧ તરી પાર જાવા સાધના જે રે કહ્યા વિદ્યને; ગૃહી સફ્ળ કર સુપ્રયાગ સુંદર શિવવધૂ વરશે તને.—ર છે પાપઙેશ સ્થાન અષ્ટાદશ કહ્યા આગમ વિશે; ત્યાં ધર્મસ્થાનક ચતુષ્ક છે તે નિત્ય
મુનિવર ઉપર્દિશે.-૩
સમ્યકૂ
ત્યાગે ગ્રા ત વિધથી ઇપ્સિત પૂર્ણ થવા વ્યવહાર તે નિશ્ચય ઉત્સંગ તે અપાદ ઘટના બળી નિમિત્ત ઉપાદાનની સમજણું લઇ આગળ વધુ વેગે
સુમાગે
તમાને
પ્રકારે સાંભળી; માદકતા
સાધ્યદષ્ટિ રાખજો;
મળી.—૪
હૃદય પર પર
સહુ કાર્ય કારણ ભાવમાં;
જશે
સ્થાપજો.—પ
કૈલાસમાં.-૬ અભ્યાસી
પર્યુષણ પર્વ નિમિત્તે શ્રી જિનેશ્વરસ્તુતિ
( શાર્દૂલવિક્રીડિત )
સમૂહ કરતા
આન દેના
કંદની,
સેવા દેવતા જેના શત્રુ થકી વિશેષ સુજ઼ીને ઈન્દ્રો સહુ સ્વાદ લે; તેનું શણુ લઇ સદા ઉપશમે વિરમું હું સુખથી, સ્નેહે શ્રી જિનરાજ પાદકમળે પર્યુષણે હું નમું. ઉપાધિ કરું દૂર હું દિલતણી ઈન્દ્રિયને દાખીને, ધારુ સસમભાવ હું હૃદયમાં શ્રીકલ્પને સુણીને; વિરાસુ વિષયેાતા વિષથકી વેગે ધરી શાંતિને, સ્નેહે શ્રી જિનરાજ પાદકમળે. પર્યુષણે હું નમું, સસારે તાના પ્રચંડ મળથી નિસ્તાપ વેગે થઉં', આવે જેથી અન’તવાર ભવના ફેરાતણેાંત રે; પામુ` ભક્તિ અહેનિશ સુગુરુની ત્યાગી અભિમાનને, સ્નેહું શ્રી જિનરાજ પાકમળે પણે નમુ પૂજી' પ્રેમ ધરી પ્રતાપી પ્રતિમા પર્માત્મરૂપી અહા, લાવીને સમભાવ અંતરવિશે તને જે દુષ્કૃત્ય કર્યા હશે મલિન મેં સ્નેહ શ્રી જિનરાજ પાકમળે
જ ધ્યાવુ મુદ્રા; મિથ્યા કહું હું હવે, પણું હું નમું
અભ્યાસી

Page #5

વ્યભિચાર નિંદા
હરિગીત
ધન જાય કાંતિ જાય છે. વળી કુળ કલંકિત થાય છે, બલ ક્ષીણ થાય અને વળી આયુષ્ય ઓછું થાય છે; વિદ્યા અને વિનયાદિ સવે ધૂળધાણી થાય છે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે. પગલાં ન ઇચ્છે ઘેર કે “ધિફ' સજજને મુખથી કહે, સતીજનતાણી દષ્ટિ વિષે નિત ઝેર તેના પર રહે; વ્યભિચારીનું મૃત્યુ ઘણું કરી વગરતે થાય છે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે. નિજ નાર રૂપ-ભંડાર પણ પરદારમાં આસક્ત જે, તે સૂકર સમ ત્યજી અન્ન મીઠું દુષ્ટ વિષ્ટા ખાય છે; તે ખ્વાર થાયે સર્વથા પણ ના હરામી છેડશે,
વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દે એળે જાય છે. નિજ દાર મીઠું ફળ તજી પરદાર વિષફળ ખાય છે, દુખી થઈ અહિં તેહ અંતે નરકમાંહિ જાય છે; રાશે મૂકીને પિક જ્યારે પ્રભુ પ્રશ્નો પૂછશે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે. પરદાર છે અંગાર તેને રત્ન કિંમતી ના ગણે, ઘરનાર પુપની માળ તેને કાળ સપ નહિં ગણે; પરદાર નરકનું દ્વાર તે આપણું આગાર છે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે. વ્યભિચારી પુત્રતણે પિતા અગ્નિવિના જ બળ્યા કરે, તે પુત્રની માતા બિચારી લેકમાં શરમે મરે; દુભિક્ષમાંહિ લતા પરે પાની સદા સૂકાય છે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે. સત્કર્મ કરવા ઇન્દ્રિય દેવે દીધાં નરનારીને, દુષ્કર્મ કરશે તે થકી તે કયમ દેવ નહિ કે પશે? સત્કર્મ કરી સ્વર્ગે જશે તે સૌખ્ય પ્રભુ સહુ આપશે, વ્યભિચારીને ઉત્કૃષ્ટ માનવ દેહ એળે જાય છે.
વગુણ

Page #6

સરસ્વતી પૂજન
લેખક શ્રી બાલચંદ હિરાચંદ “સાહિત્યચંદ્ર
ક
પ્રાચીન કે અર્વાચીન ધર્માનુયાયી કોઈ પણ પ્રથ- તેમ લક્ષ્મીની કૃપા માટે સરસ્વતીની અંશતઃ પણ સેવા કાર પોતાના ગ્રંથના પ્રારંભમાં જ શ્રી સરસ્વતીદેવીની અનિવાર્ય હોય છે. જરૂર પૂરતું લેખન અને ગણિત પ્રાર્થના કરે છે. એથી જ સ્પષ્ટ જણાય છે કે વાણું આવડતું ન હોય તે લક્ષ્મી પણ મેળવી શકાય નહી, માં અને લેખમાં સ્પષ્ટતા, શુદ્ધતા અને મધુરતા મતલબ કે સરસ્વતી એ મુખ્ય દૈવત છે. લક્ષ્મીનું જેની આવશ્યકતા હોય છે તે સરસ્વતી માતાની કૃપા- સ્થાન ગૌણ છે. જેણે સરસ્વતી અલ્પ પણ સાથ કરી થી જ આવી શકે. પરમાત્મા અરિહંત ભગવંતની હોય તે લક્ષમીને આકર્ષી શકે છે. પણ સરસ્વતીની રસ્તુતિ કે પ્રાર્થના કરવી હોય તો પણ પ્રથમ શ્રી સર- અલ્પ પણ સેવા નહીં કરેલ મનુષ્ય લક્ષ્મીને સાધ્ય કરી સ્વતી પ્રસન્ન થઈ હોય તે જ તે કરી શકાય. જેણે શકતું નથી. સરસ્વતીની યત્કિંચિત ૫ણ સેવા નહીં જ્ઞાનાવરણીય કર્મોને યચિતપણે નાશ કરેલ હોય કરેલા મનુષ્ય પાસે જે લક્ષ્મી આવી જાય તે નક્કી તેની ઉપર જ સરસ્વતી દેવીની કૃપા ઊતરે છે. અને સમજી લેવું જોઈએ કે એ એક અકસ્માત જ છે. એની વાણીમાં અને લેખિનીમાં અર્થવાહી શબ્દ અથવા પૂર્વાજિત કર્મના ફલસ્વરૂપ એ લક્ષ્મીની સ્વાભાવિક રીતે ઊતરી પડે છે. લેખક અને કવિ જ્યારે પ્રાપ્તિ થયેલી હોવી જોઈએ. એવી પરિસ્થિતિમાં પિતાની સમાધીમાં લીન થઈ જઈ આખા જગતને લક્ષ્મીની સ્થિરતા અત્યંત દુષ્કર હોય છે. ભૂલી જાય છે ત્યારે જ તેની વાણીમાં પ્રતિભા જાગૃત
કોઈ કવિએ લક્ષ્મીને પ્રશ્ન કર્યો કે મૂર્ખઓ પાસે થાય છે. અને નહીં ધારેલી શબ્દગૂંથણી એ કરી શકે
તુ રહે છે એથી તારી ચંચલતા, મૂર્ખાઈ, પાપીવૃત્તિ છે. અને એનો કવિ કે લેખક પિતાની જ કૃતિ ઉપર
જણાઈ આવે છે. અને સજન જ્ઞાનીની સોબત તને મુગ્ધ થઈ જાય છે. પિતાના હાથે જ આવું સરસ
ગમતી જ નથી. તેના જવાબમાં લક્ષ્મી જવાબ લખાણ શી રીતે નિર્માણ થયું, એનું એને આશ્ચર્ય
આપે છે કે “કવિરાજ ! તમારી સમજણમાં ભૂલ થાય છે, એ કૃતિ ગસમાધિમાં અને ચિત્તની પ્રસન્ન અવસ્થામાં ઉત્પન્ન થએલી હોવાને લીધે જ તે દેવી
જણાય છે. કારણ જ્ઞાનીજનો સજજનો મૂળથી જ મારા
વિરોધી હોય છે. મારી કીંમત આંકતા જ નથી. સરસ્વતીની કૃપા જણાય છે.
મારો તિરસ્કાર કરે છે. અને પોતાની જ્ઞાનતંદ્રામાં લક્ષ્મી અને સરસ્વતી એ બન્ને ભગિનીઓ નિમગ્ન રહી મને વખોડી કાઢતા જ રહે છે, તેથી મનાય છે. પણ લક્ષ્મી તે ક્ષણે ક્ષણે ક્ષયવૃદ્ધિને એવા જ્ઞાનીઓ પાસે હું શી રીતે રહી શકું ? બીજી આધીન જ રહેલી હોય છે. લક્ષ્મીને સંબધ બાહ્ય વાત એ પણ છે કે, જ્ઞાની મનુષ્ય જ્યાં જાય છે ત્યાં ઉપાધિથી રહેલ છે. તે સરસ્વતીને હેત નથી પૂજાય છે. તેમ મૂર્ખાએ મારા વગર પૂજાઈ શકતા

Page #7

સરસ્વતીપૂજન
નથી. તેમની મને ક્યા આવે છે. તેટલા માટે જં હું તેમનો પાસે જઇ રહું છું. મૂર્ખાએ માટે મને પ્રેમ છે, એમ સમજવાનું નથી. એમાં તેા મારા ધ્યાભાવ જ સ્પષ્ટ જણાઈ આવે છે. એ કામનેા ફકત હેતુ અને સાર જ આપણે ગૃહ્વણુ કરવાના છે.
દીવાળીમાં લક્ષ્મી સાથે સરસ્વતીની પૂજા બધા વેપારીએ કરે છે. તેમાં દેવી સરસ્વતીની પૂજા કેટલી હદ સુધીની ? સરસ્વતીની પૂજા કેટલા અંશની ? લક્ષ્મી પ્રસન્ન થાય તેટલા જ પ્રતી ને? એટલે સર સ્વતીની પૂજા તે નામ માત્રની હોઇ શકે અને તે પણ લક્ષ્મીની પુજા સફળ કરી આપે તેટલા પૂરતી જ હોય છે. સરસ્વતીનું પૂજન કૅવળ દંભરૂપ જ હેાય છે. એવું પૂજન કરવામાં પોતાને સરસ્વતીની સન્નતા મળે, વિધા અને જ્ઞાન મળે એવા હેતુ સ્વમમાં પણ ધારવામાં આવતા નથી. એ તે ‘પીઅેસે ચલી આઇ' એમ જ ધરેડ ચાલ્યા કરે છે. સરસ્વતીની પૂજા તે! નામ માત્ર અને દેખાવ પૂરતી જ હોય છે. પોતાના વેપારની ગતિ શીઘ્ર થાય તે માટે અને તેટલા પૂરતી જ સરસ્વતીને યાદ કરવામાં આવે છે. બાકી વિચારની ઉપાસના, તેના માટે તાલાવેલી કે પ્રયવાચન અને ગુરુની સેવા એવા વિચાર કાના મનમાં ડ્રાય જ નહીં અને એવા વિચારથી કાઈ જે સરસ્વતીની પૂજા કરે અને સરસ્વતીની આરાધના કરવા માટે જો ગ્રંથવાચન કે પઢનપાન કરવા બેસે તા બધાએની દૃષ્ટિમાં એ મૂર્ખ જ ગણાય !
નિત્યપૂજા ાદિ ક્રિયાકાંડ કરનારાઓની વૃત્તિને એક નમૂના જોવામાં આવે છે. એ એવા છે કે,
૧૭૩
ધાતુની પ્રતિમા કરતાં ચાંદીની પ્રતિમાને વધારે ભક્તિથી પુષ્પા ચઢાવાય. સ્ફટિક આદિની પ્રતિમાને તેના કરતાં પણ વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવે. એમાં કેવી ભાવના તરી આવે છે ? પુજનમાં પણ કીંમતી ધાતુને વધારે પડતું માન આપવામાં આવે છે એ સ્પષ્ટ છે. એમાં પણ લક્ષ્મીનુ જ પૂજન અભિપ્રેત છે એ સ્પષ્ટ જોવામાં આવે છે.
ધાર્મિક દૃષ્ટિથી પાઠશાળાએ ચાલે છે ત્યાં હમેશ દ્રવ્યની અછત જોવામાં આવે છે અને કા કરા સામે હમેશને માટે ચિંતા રહે છે. તેને ઘેર ઘેર કાલાવાલા કરતા ફરવું પડે છે, અને મદિરમાં ચાંદીનું સિંહાસન કરાવવુ હોય કે તેારણુ બંધાવવું હાય કે એકાદ પ્રતિમા માટે ચાંદીની આંગીનું ખેાખુ કરાવવું ઢાય તે। ત્યાં પડાપડી ચાલુ થાય છે. એ વસ્તુ શું બતાવી આપે છે? એ ઉપરથી સ્પષ્ટ સિદ્ધ થાય છે કે સરસ્વતીને આપણે તદ્દન એળખતા જ નથી. આડ ંબર, ભપકા, દોડાદોડ અને દ્રવ્યની પૂજામાં જેટલા રસ પડે છે તેટલા તે શું પશુ તેના અંશ જેટલા પણ સરસ્વતીની ભક્તિમાં રસ આપણા સમાજમાં રહ્યો નથી, પણુ સાથે એ પણ ધ્યાનમાં રાખવુ જોઇએ કે, જે યાડૅ પણ રસ ધાર્મિક ક્રિયાએમાં જોવામાં આવે છે તેનું મૂળ કારણ સાક્ષાત્ સરસ્વતી જ છે. જ્ઞાન ન હેાય તે બધું જ જવાનુ છે.
જગતમાં નિખાલસ ભાવે! અને કાઈ પણ જાતના અભિનવેશ વગર ફક્ત જગતમાં સત્ય શું છે એ જાણ. વાની શુદ્ધ બુદ્ધિથી જ્ઞાન મેળવનારની સંખ્યા વધતી જાય છે, અને તેમની સામે યાગ્ય પ્રકારનું વાચન
આપણે બધા ભ્રૂણ!ભાગે વેપારી હાવાને લીધે આપણામાં સાહિત્યિક પડિતા વિગેરેને લગભગ
અભાવ હોય એ સ્વાભાવિક છે. સંસ્કૃત ભણવુ અને મૂકવું જોઇએ એવા સુવર્ણ અવસર આપણી આગળ
કાવ્યવાચન વગેરે વિધાની ઉપાસનાના માર્ગના આદર કરવા “એ તે બ્રાહ્મણાનુ કામ હાય, એમાં આપણે માથું મારવાને પ્રયત્ન કરવા એ મૂર્ખાઈ છે, '' એવું ખેલનારા ધનવાના અમારા જાણવામાં છે.
66
ઊભા છે. એ અવસર આપણે આળખી શકતા નથી. મુખ્ય કારણુ કાંઈ હોય તેા તે સરસ્વતીની યાગ્ય માગે આપણે પૂજન અને સેવા કરતા નથી એ જ છે, આપણે તે “અમે સારા અને જગતમાં અન્ય માનવી ખાટા - અગર “ ધર્મ અમે જ એાળખી શકીએ ખીજાં બધા જ અધર્મી હોય જ ” એવી કરી આત્મસત્તુષ્ટ રહીએ
ખાટી ભાવના ધારણ

Page #8

૧૭૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
છીએ. એ તે ધર્મની સેવા જ કરેલી ગણાય ગાજા કરવામાં આવે છે. જ્ઞાન અને જ્ઞાનીઓનું અને સરસ્વતી માતાને તેના સાચા રૂપમાં આપણે મોઢેથી વર્ણન કરાય છે. અને આપણે જાણે જ્ઞાનાઓળખી જ શક્યા નથી એ સુસ્પષ્ટ થાય છે. વરણીય કર્મો ખૂબે તેડી નાખ્યા એ આત્મસતેવ
માની લેવામાં આવે છે. આમ કરવામાં અને એ - ધર્મસાધના અને આત્માની ઓળખાણ કરવી પવન યથાવિધિ પાલન કરવામાં કોઈ દોષ છે, એમ એ કાંઈ અમુક વર્ગોને વારસો કે હક નથી. ગમે
અમારો કહેવાનો જરાએ હેતુ નથી, પણ જ્ઞાનાવરતેવા પતિતને પણ એની ઉપર હક છે. ગમે તેવા ગીય કર્મોને એવી રીતે નાશ શી રીતે થતો હશે ? પાપી અને હીન વૃત્તિના માનવે પણ સાચે માર્ગે એનો જરા શાંતચિત્તે વિચાર કરવાની જરૂર નથી આવી શકે છે. એને જવલંત પુરાવાઓ શાસ્ત્રકારોએ
જણાતી શું ? ઠેરઠેર આપેલા છે. છતાં આપણા શાસ્ત્રવચનોને ફેલાવો આધુનિક પદ્ધતિથી આવિષ્કૃત કરી શક્તા આમ એકલી ફલ, ફૂલ અને નૈવેધપૂજાથી જ્ઞાના નથી એ ઉપરથી સ્પષ્ટ સિદ્ધ થાય છે કે આપણે વરણીય કર્મો તૂટી જતા હશે શું ? આખરે જ્ઞાન તે તે લક્ષ્મીની જ સેવા-ભક્તિ અને ઉપાસના, રાત ભણ્યા પછી જ આવવાનો સંભવ છે, રાત દિવસ દિવસ કરવામાં મસ્ત બની ગયા છીએ. અને તેની ગુરુસેવા, ગ્રંથવાચન અને પઠન પાઠન, વારંવાર પાછળ પાપ પુણ્ય પણ આપણે ઓળખી શક્તા નથી. અધ્યયન કરવાથી જ સાચી જ્ઞાનની ઉપાસના થઈ એ શું બતાવે છે? દેશદ્રોહ કે કાળાબજારનો મેહ શકશે. ફકત દ્રવ્યથી પૂજન કરવાથી નહી જ, એ આપણે છોડી શકતા નથી, લડાઈ જાગે તો મજા પડે માટે પ્રત્યક્ષ પ્રયત્ન કરવાની કોઈ જ શરૂઆત ન એમ રાતદિવસ ઝંખના કરનારાઓ શું ધર્મને કરે ત્યાં સુધી જ્ઞાનાવરણીય કર્મોની પકડ આપણું દ્રોહ નથી કરી રહ્યા? તેમના ટીલાં-ટપકાં કે વ્રત- ઉપર ચાલુ જ રહેવાની છે. પ્રભુની પૂજા દ્રવ્ય ઉધાપનો શું ધર્મનું પિપણ કરનારા હોય છે ? એમાં આગળ ધરી સ્તુતિ-સ્તવન કરી શકાય પણ સાધુની સરસ્વતીની ઉપાસને છે કે અધર્મ અને લક્ષ્મીને પૂજા પણ એ જ રીતે કરો તે શી રીતે યોગ્ય ગણાય ? મેહ છે ?
સાધુની પૂજા, સેવા, ભકિત કરવી હોય તે તેમને
ઉચિત એવો આહાર, પાણું, વસ્ત્ર આદિ આપીને જ્ઞાનપંચમીનું પર્વ શાસ્ત્રકારોએ ખાસ ઉપદેશેલું જ કરી શકાય. લક્ષ્મીની પૂજા પણ આપણે ફક્ત ફળ, છે. એ નિમિત્તે ગ્રંથ અને પુસ્તકોનું પ્રદર્શન ભર - ફૂલ, નૈવેદ્ય અર્પણ કરી પૂરી થઈ એમ માનતો નથી. વામાં આવે છે. પણ એ પુસ્તકો વાંચવાના કે જોવાના તેને માટે કોઈ ગ્ય વ્યવસાય, વ્યાપાર કે નોકરી પણ હેતા નથી. એ પુસ્તકે તો જાણે મૂર્તિઓ પસંદ કરીએ છીએ. અગર કોઈ હુન્નર-કળા કે હેય એમ લાબેથી દર્શન કરવા પૂરતા જ હોય છે. કારખાનું ખોલી લક્ષ્મીની સાચા માર્ગ ઉપાસના તેની આગળ ધૂપ, દીપ, ફ, ફળ અને નેવેધ ધરાય કરવા પ્રેરાઈએ છીએ. તેમજ સરસ્વતીની સેવા-ભક્તિ છે અને પૂજન સ્તવન કરાય છે. ઉપવાસ અને જાપ કરવી હોય તે તે અધ્યયન અધ્યાપન ગુરુદ્વારા કરાય છે અને આવી રીતે જ્ઞાનને આવરી રાખનારા પઠન પાઠન કરવાથી જ થઈ શકે અને જ્ઞાનાવરણીય કર્મોને તોડવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે. અને તે કર્મો ત્યારે જ કાંઈક શિથિલ થઈ શકે. આપણને સરપ્રસંગે વરદત્ત અને ગુણમંજરીની રસાળ કથા સાંભ- સ્વતીપૂજનને સાચો માર્ગ સાંપડે અને આપણે સૌ ળવામાં આવે છે. આમ જ્ઞાનના ગુણના ખૂબ વાજા સરસ્વતીની સાચી પૂજા કરતા થઈએ એ જ અભ્યર્થના!

Page #9

'મહારાજ ! મથળ વકૂમિ ? એક સેાળ વના યુવકે ઉચ્ચાર કર્યાં.
ભગવાન ! આપના કાલના ઉપદેશથી પરિગ્રહ પરિમાણુની ઇચ્છા થઇ છે. સૌ ધની માની બેઠા હતા એટલે ત્યારે હુ ચાલ્યો ગયે. આજ અત્યારે કાઇ નહી હાય એમ સમજી આવ્યો છું તો આપ કૃપા કરી મને ૭૦૦નું પરિમાણુ કરાવા, જે વધે તે શુભકાર્યાંમાં ખરચવું.' આભડે મનની વાત જાહેર કરી.
“શેઠજી, જેની જે ટેવ પડે તે છૂટે નહી. આપની ઇચ્છા આવે તેમ કરો. પણ મારે માટે હવે આપે કઇ ધર્મત્ઝામ ! આભડ ! આજ અત્યારે કયાંથી ?” ખેલવું તે નકામું છે.” મહેતાએ શેઠને નાગા જવાય
આપ્યા.
આ, હેમચંદ્રસૂરિએ સસ્મિત પૂછ્યું.
આભ ! ૭૦ નહીં, ૩ લાખના અભિગ્રહ લે, વધે તે ધર્મ-પ્રભાવનામાં વાપરજે,'' આચાર્ય શ્રીએ નવા રસ્તા બતાવ્યો.
**
તત્તિ ગુરુઆજ્ઞા પ્રમાણુ છે. અભિગ્રહ આપે.' આભડે સહુ હાથ જોડી વિનંતિ કરી
*
**
દાલત અને ડહાપણુ
મુનિશ્રી જ્ઞાનવિજયજી ( ત્રિપુટી )
“કુવ્યસનાવાશે! મહેતા મારે ન જોઈએ. જા તને આજથી છૂટા કરું છું. તારા આજ સુધીને પગાર લઇ જજે' શેઠે મહેતાને ટૂંકા ઉત્તર પરખાવ્યા.
શેઠ્ઠજી ! મને જવાનું કહે છે, પણ પસ્તાવુ પડશે. આ મહેતા માત્ર મહેતા નથી માટે વિચારીને રજા આપજો,” મહેતાએ ધમકીના પ્રયોગ કર્યાં.
સૌના નસીબ સૌની સાથે છે.” આભડ શેઠે ઠંડા ઉત્તર વાળા મહેતાને પેાતાની પેઢામાંથી છૂટા કર્યાં.
X
X
“ધિકૢ ધકૂધિ、 સાઢું ! ” રાજા ભીમદેવે સેઢુ ગાડરીને ધીતકારી, અને સેઢુ પણ ધીક લેવા ટટ્ટાર બની,
આચાર્ય શ્રીએ તેની ભાવના પ્રમાણે પ્રતિજ્ઞા કરાવી, આભડના ભાગ્યને સીતારા ચમકવા લાગ્યા. તે મેટા વ્યાપારી બન્યા. રાજ્યના ખજાનાના વડા બન્યા, રાજ્યમાન્ય અન્યા, સંપ્રિય બન્યા અને ક્રાડપતિ બની ગયા. તેને જ પુત્રા થયા, ૧ પુત્રી થઇ અને તેણે ઘણા દેરાસર, ઉપાશ્રય, જ્ઞાનભંડાર, પરમની સ્થાપના કરી લોકોપયોગી કાર્યો કર્યાં. મહારાજા કુમારપાલે
“હજુર ! એક અરજ છે ! હુકમ આપે તેા
સીદાતા જૈનાને મદદ કરવાતા વિક્રેટ તેને સોંપ્યા કહુ !” મહેતાએ આવતાં જ રાજાને કહ્યું.
હતા, જેમાં દર સાલ ફ્રીડ સેનામાર વપરાતી હતી.
*
‘ખેલ, શું વાત છે ?’ રાજાએ પૂછ્યું.
X
“ધીફ્ માઢું !” રાજાએ બીજી માહુને ઉકસાવી અને બન્ને ગાડરી વચ્ચે લડાઈ ચાલુ થઈ.
રાજા સાહુ મેહુની લડાઇમાં મસ્ત હતા. તેના ધણા દિવસે! આ મસ્તીમાં જ વીતતા હતા.

Page #10

૧૯૬
હુન્નુર ખજાનામાં ધન નથી. ઉધરાણુ આવતા વાર લાગશે તેા કાઇ ઉપાય લેવા જરૂરી છે.” મહેતાએ વિનતિ કરી.
શ્રી આત્માનં પ્રકાશ
ચાંપલદેએ ભાજનથી પરવારીને પિતાને ખનેલી હકીકત કહી સંભળાવી અને કહ્યું કે-આ કામ દુષ્ટ મહેતાનુ છે, તેણે થાળમાં માંસ મોકલ્યુ છે. જો જરા
“સારી વાત છે, શું ઉપાય લેવા ? ' રાજાએ હું ભૂલ કરત તે આપણા ધનમાલની સલામતી જિજ્ઞાસાભાવે પૂછ્યું. ન હતી. રાજા તમેાને દડવા ચાહે છે, તે પિતાજી એક કામ કા. આપણા ધનમાલની પૂરી યાદી કરી. રાજાની સામે ધરી વિનંતિ કરે કે આપને રાજ્યના કામ માટે જોઇએ તેટલુ ધન લ્યે. હું રાજ્યભકિત કરવા ઇચ્છું છું.
♦ હજુર ! ઉપાય તે અનેક છે, સરળ માર્ગ એ છે કે શેઠે આભડ પાસે ધણું ધન છે તે શું કામનુ છે? હુકમ કરા, આપેઆપ ધન આપશે.' મહેતાએ સેગડી મારી,
એવા વ્યાપારીને એમ ન દંડવા, કળથી કામ લેવુ' જોઇએ.” રાજાએ રાજનીતિને પરિચય આપ્યા.
“હજુર ! એ ચુસ્ત જૈન છે, એને એવી રીતે સાવે! કે શેડ રાજાના ધર્મનું અપમાન કરે અને રાજા એના બદલામાં પેાતાના ખજાને ભરે.”
મહેતાએ મનની મેલી મુરાદને સફૂલ બનાવી.
*
*
',
“ બહેન ! શેઠે કાં છે ? રાજાએ દેવીને હામ કરાખ્યા છે તેના પ્રસાદ મેાકલ્યા છે તે દેવાના છે. રાજદાસીએ એમ કહી ચાંપલદેની સામે રૂમાલ ઢાંકેલા ચાંદીનેા થાળ ધર્યાં.
પિતાજી તેા જિનપૂજામાં બેઠા છે ! થાળ લાવે, તે ઊઠશે એટલે હું તેમને આપીશ. '' શેઠ આભની પુત્રી ચાંપલદેએ વિવેકથી જવાબ આપી થાળ લીધા, રૂમાલ ઉપાડી શું છે તે જોઇ લીધું. “ તા હું જાઉં છુ, ” દાસીએ કહ્યું.
ચાંપલદેએ દાસીની સામે થાળની આરતી ઉતારી, અંદરની વસ્તુ આદરભાવે બીજા થાળમાં લઈ લીધી, દાસીને ઇનામ આપ્યું અને રાજા માટે લાખનેા હાર ભેટ મેાકલાવ્યા. દાસી ખુશી થઈ ચાલી ગઈ.
શેઠ આભડે એક દિવસમાં જ તે યાદી તૈયાર કરી લીધી.
×
X
X
હજુર ! આ સેવક રાજભકિત કરવા ઇચ્છે છે, હુકમની રાહ જોવે છે ! ” શેઠે રાજસભામાં જઇ પરિગ્રહની યાદી રાજાના હાથમાં સોંપી વિનંતિ કરી,
રાજાને જે ખ્યાલ હતા. તે કરતાં વધુ ધન શેઠે યાદીમાં લખેલ હતું. રાજા શેઠની સચ્ચાઈ અને રાજાનું મન પારખવાની કળાથી છક્ક થઈ ગયા. તે એક્લ્યા: શેઠ તમે તેા રાજ્યનુ રન છે.. રાજવંશના વફાદાર છે. હાલ ધનની જરૂર નથી. જરૂર હશે ત્યારે જણાવીશ.
રાજાએ મહેતાને મેલાવી જણાવ્યું: મૂરખ ! નસીમની અલિહારી જો ? ભગવાન જેને ધન આપે છે તેને તેના રક્ષણની બુદ્ધિ પણ જરૂર આપે છે. તે શેઠના દ્રોહ ચિંતન્યેા પણુ ભગવાને શેઠને ચેતાવી દીધા, સમન્યે ને ?
ઠીક ! જે થયુ' તે થયું'! હવે તું શેઠની મારી માંગ, મહેતાએ શેઠના પગમાં પડી પેાતાની ભૂલ માટે મારી માગી અને શેઠે તેને મારી આપી. સાથેસાથે જણાવ્યુ` કે ભાઇ ! સૌના ધમ સૌની સાથે છે!

Page #11

માલતી ! તારા શેઠ બહાર ગયા છે કે સવારમાં આટલા જલ્દી તેએ ખાસ ઘરે જતાં નથી.
બા, મંત્રીશ્વર અભયકુમાર પધાર્યાં છે, અને બેઠકના ખંડમાં તમારી રાહ જોઈ રહ્વા છે.
ભગવત મુખે ચઢેલ સ્ત્રીરત્ન
લેખાંક : : ૪
શું?
બહાર
બા, તેઓ મંત્રીશ્વર સાથે વાત કરતાં ખેઠા છે, પણુ કાઇ અગત્યના કારણે તમારી હાજરીની જરૂર છે.
મારું પૂજનકાર્ય સમાપ્ત થયુ` છે. જા, કહે કે વસ્ત્રો બદલી સત્વર આવી પહોંચુ' છું.
વાર્તાના વહેણ એવી રીતે વહી રહેલ કે એ સંબંધમાં ખાસ સ્પષ્ટીકરણની અગત્ય નથી રહેતી. પૂર્વે જોઈ ગયા તેમ મગધેશ્વર સુજ્યેષ્ટાને બદલે ચેલણાને લઈ સહીસલામત રાજગૃહમાં આવી ગયા, પણુ એ સાહસમાં બત્રીસ નવલેાહીઆ સંરક્ષકાને જે ભાગ આપવા પડયો તેના સમાચાર તેમના માર્તાપતાને કેવી રીતે પહોંચાડવા એ એક કાડા થઇ પડયે ! આખરે ભાંગ્યાના ભેરુ તરિકે બુધ્ધિધન અભયકુમારને એ સંદેશ પહોંચાડવા માટે પસંદ કરી. સૂચના કરી કે તારી પ્રત્તાના ચમકારા એવી રીતે દાખવ કે જેથી સાપ મરે નહીં અને લાકડી ભાંગે નહી' એક સાથે અત્રીશ સતાતાના મરણુ સમાચાર સાંભળી કયા માતપિતાના જીવ કલ્પાંત કર્યા વગર રહે, એ આધાત જીવલેણુ ન નીવડે એ જોવાની જરૂર છે. આમ બનશે એવુ` મારી કલ્પનામાં પણ નહેતુ. નાસારથિ
શ્રી મેહુનલાલ દીષ ચાકસી
તે મારા જમણા હાથ જેવા છે, એના શિરે તૂટી પડેલ આ સંકટ મારાથી જોયું. જતું નથી. યુધ્ધભૂમિ ઉપર સંખ્યાબંધ સૈનિકેાના મરણુ જોયા છે પણુ આ અનાવ વી અરેરાટી થઇ નથી ! આ ખતરનાક પરિણામે તે! મારી છાતી ખેસાડી દીધી છે !
પિતાજી ! નક્ષ ન શૌચામિ! એ નીતિકારનુ’ સૂત્ર યાદ કરી જે સુધારવાના કાઈ ઉપાય નથી, એ અંગે વૃથા શેક ન કરે, જ્ઞાનદારા સસારની આ સ્થિતિ જોઈને તે! ભગવંત શ્રી વર્ધમાનસ્વામી આત્મા આને જાગૃત બનવાના ઉપદેશ ઠેરઠેર વિચરી આપી રહ્યા છે. ‘ભવિતવ્યતા બળવાન છે અને હેાહાર મિથ્યા થતું નથી,' એ વયતા સાંભળ્યા છતાં આપણામાં વસેલા રાગ-દ્વેષ કયાં આછા થાય છે ? પરભવના પાથેય માટે આપણે કયાં તૈયારી કરીએ છીએ ? મને તૈયારી કરવા કયાં જવા દે છે!?
વત્સ ! તારી સમજ સાચી છે. હાલ જવાની વાત મૂકી દે. તું તેા અધાની લાકડી જેવા મારે માટે છે. ‘જા, તારું મ્હાં ન દેખાડ’ એવાં મારા મેટલ નીકળ્યા વિના તારે મારી નજર આગળથી ખસવાનું નથી. કાઇ ઋણુ ઉપાયે નાગ પતીને એવી રીતે ખબર આપ કે જેથી તેમે ઝાઝુ' કલ્પાંત ન કરે અને શાન્તિપૂર્વક જીવન જીવે.
મહારાજ ! કાલે સવારે જ હું એ કાર્ય પાર ઉતારીશ,

Page #12

૧૭૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
ઉપર જોયું તેમ પ્રાત:વિધિથી પરવારી મંત્રીશ્વર ભાઈ એ પ્રશ્નમાં મને તો કંઈ મહત્વ અભયે અહીં પગલાં પાડ્યાં હતાં. સુલસાને ખંડમાં જણાતું નથી, બાકી એક સુંદર વાત તને પ્રવેશતી જોઈ એ બોલી ઊઠડ્યા
સંભળાવું કે-શ્રીપાળચરિત્રમાં, સતી મયણને પ્રભુપૂજ્ય ભાસી, ગૃહમંદિરમાં પ્રભુપૂજન કરતાં રાજ
પૂજન વેળા અમૃત અનુષ્ઠાનનો જે યોગ સાંપડ્યો આટલો સમય લ્યો છો ? ખાસ ધ્યાન ધરતા
હતો અને અનુભવ જ્ઞાન થયું હતું તેના બળે જેમ લાગે છે !
કહ્યું હતું કે માતુશ્રી, પુત્રચિંતા કરવાની કંઈ જ જરૂર
નથી. તમારા પુત્રને આજે મેળાપ થવો જ જોઈએ. મગધના મહામંત્રીને કોઈ પણ વિશેષણ લગાવ્યા મને પણ પૂજનમાં આજે એવી જ કંઈ પ્રતીતિ થઈ વિના હું તે “કુમારનું સંબોધન કરું છું, તેથી તે છે. રાજવી સાથે ગયેલા મારા બત્રીશ લાડકવાયા અપમાન નથી લાગતુંને
જાણે કહી રહ્યા છે કે માતુશ્રી ! અમે જ્યાંથી આવ્યા ના રે, ના, આ તે મારા ઘર જેવું સ્થાન હતા ત્યાં પાછા ફરીએ છીએ. ઘટિકા બજી રહી છે. તત્ત્વ વિષયમાં કંઈ જાણવાની વૃત્તિ ઉદ્દભવે ત્યારે દિલગીર છીએ કે આપની અનુજ્ઞા લેવા આવી ચરમ તીર્થપતિના મુખે પ્રશંસા પામેલ આપ શકતા નથી, અમારા વિરહને શોક તમે મુદ્દલ સરખી માતાના આંગણે આવવું જ રહ્યું. કરશે નહીં.
અહીં વળી મંત્રી અને મહામંત્રી કેવા ? એને કુમાર ! અને આશય તું મને સમજાવ. તું (પદને) દરબારગઢમાં મૂકીને જ આવ્યો છું અને બુદ્ધિમાન છે. તે પણ એક મહત્વના કામે.
માસી, ખરું કહું તો દુઃખ નહીં લગાડે ને ? મને સહજ પ્રશ્ન ઊઠયો છે કે કઈ નર કે નારી
તમારી સરખી માસી ખરી વાત સાંભળી પ્રત એવા ભાગ્યવાન હશે કે જેની સારી ઉંમરમાં પિતાનાં
માનવ જેવું આચરણ કરવા લાગે તે જરૂર આ ઘરમાં કે અંગત સ્નેહીજનામાં કોઈનું પણ મરણ પૂછી રંડાઇ જાય. એ આગાહીને ચા જોવાનો પ્રસંગ ન આવ્યો હોય.
અર્થ
એ જ છે કે તેઓ માનવ ળિયું દોડી ગયા ! કુમાર ! એંશીથી સો વર્ષ સુધીનો જીવનગાળે ફરજ અદા કરી ગયા. એટલે કોઈ ને કોઈ સ્વજનનું પંચત્વ જોવાનો પ્રસંગ આવે જ. નહિકારોએ તે માટે તે “મર વત્તા
આ શબ્દ કાને પડતાં જ નાગ સારથિ છે. તિજ્ઞવરકુચરે ? જેવું સૂત્ર બાંધ્યું છે. કિંકર્તવ્યમૂઢ બની ગયા ! જાણે વિદ્યુતને આંચકો મરણને ભય સમજુ આત્માને ન જ સંભવે. જ્યાં
લાગે અને માનવ ચેકીને બેલી ઊઠે તેમ સુલસી આત્મા અને દેહ ભિન્ન છે, એના સ્વભાવ પણ જુદા
પિકારી ઊઠી કે-અભયકુમાર ! તું શું કળે છે ? છે, ત્યાં મરણનો પ્રસંગ તો જૂનું વસ્ત્ર બદલી નવું વસ્ત્ર મારા બગદીશે લાડકવાયા શું પંચત્વ પામ્યા ? ધારણ કરવા તુલ્ય લેખાય. એ વેળા પેલું કવિવચન
માસી ! ભવિતવ્યતા બળવાન છે. કાળ આગળ યાદ કરવું કે
રાય ને રંકનો ભેદ નથી. એ એકના એકને ઊપાડે થતાં દરબાર (કર્મરાજનો) કે,
છે અને હજારને પણ ઉઠાવે છે. ચક્રવતી સગરના રહે નવ ગર્વ બંકાને;
સાઠ હજાર શું એકી સાથે નહેતા એની દ્વારા સ્વાહા શરાને પણ સમય આવે,
થયા ? તમારા બત્રીશને એણે એક સમયે જ કોળિયો સમાધિમાં સમાવાને.
કરી વાળ્યો છે અને તે પણ વૈશાલીના પ્રાંગણમાં !

Page #13

ભગવંત મુખે ચડેલ સ્ત્રીરત્ન
૧૭
હાય, હાય, આ હું શું સાંભળું છું ? એ ગયા એકાએક આજે રાજગૃહના ચૌરે ચૌટે નાલંદા ને હું હજુ જીવું છું ?
વિદ્યાપીઠ તરફના દરવાજા બહાર સાક્ષાત્ બ્રહ્મા પધાર્યા
છે એવી હવા ફેલાઈ. “તમાશાને તેડું'ન જ હોય તેમ માસી! દુ:ખ તો લાગે જ, પણ આ સમયે જ
લોકોના ટોળે ટોળા દર્શનાર્થે નીકળી પડ્યા. બાળક હૈયે રાખી આત્માની અમરતા ને કાયાની નશ્વરતા
સહિતનો નારીસમુદાય દર્શન કરી પાછા ફરતા અને વિચારવી જરૂરી છે.
એ દેવના ચમત્કાર અંગે મનમા પ્રચાર કરતે. - કુમાર ! એ કેવી રીતે બન્યું તે તો કહી સંભળાવ. પડેશમાં રહેતી એક બાઈએ આવી એ સમાચાર એમજ કહેને કે શંકાને સમાધાન માટે નહીં પણ આ સુલતાને કહ્યા અને ઉમેર્યું કે ચાલો, મારી સાથે. ભાઠા ખબર આપવા જ તું આવ્યો છું દુ:ખ તો થાય કેટલાક સમયથી તમે ઘરબહાર નીકળ્યા નથી તે આ છે પણ એ વેળા તારી હાજરી જરૂર સાંત્વન કરનારી નિમિત્તે પગ છૂટા થશે અને સાથોસાથ દેવદર્શનનો છે. આ વિષમ વેળાયે તું દિલાસારૂપ છે.
લાભ પ્રાપ્ત થશે. સુલસાએ જણાવ્યું કેઅભયકુમારે સઘળે વૃત્તાન્ત કહી સંભળાવ્યો. બહેન ! ભ, મહાવીર સિવાય હું અન્ય કોઈ એ શ્રવણ કર્યા બાદ નાગસારથિથી બેલી જવાયું- દેવને દેવબુદ્ધિથી નમતી નથી. તેમ મને આમાં ચમ
દીકરાઓ સિધાવ્યા, પણ મારા નામને દીપાવી. ત્યાર જેવું કંઈ જણાતું નથી. પગ છૂટા કરવા કે ને ગયા. જીવનભર મેં જેમની સેવા કરી છે એવા બહાર ફરવા જવું હોય તે મને કોઈ રોકતું નથી જ, માલિકને જરા પણ આંચ આવવા દીધી નથી. છતાં આજે તે હું ઉપરના સ્થાને ન જ જાઉં. સંરક્ષપદની જવાબદારી પૂરેપરી બજાવી છે.
બીજે દિન ઊગ્યો ત્યાં બીજે દરવાજે સાક્ષાત સુલસાની છાતી ભરાઇ આવી હતી. ગમે તેમ તો મહેશ્વર પધાર્યાના સમાચાર આવ્યા. ગતાનુગનિક લોક પણું માતાનું હૃદય હતું. તે એટલું જ બોલી કે - કહેવાય છે એટલે ત્યાં પણ જનતા ઉભરાઈ અને..
કુમાર ! મારા કષ્ટ નિવારણ અર્થે આવેલ દેવે રીજે દિવસે ખુદ વિષ્ણુભગવાન ગરુડ ઉપર આવ્યાનું વિદાય લેતાં જે શબ્દો ઉચ્ચાર્યા હતા તેના પ્રાંતભાગે સાંભળ્યું ત્યારે તે ભાગ્યે જ કોઈ નગરવાસી એના આવો કોઈ ધ્વનિ હતું; પણ ઉમંગનાં ઉભરામાં લાભથી વંચિત રહ્યો હશે, પણ અલસાને મન એની એ વેળા મને એ સમજા નહતા. હવે સમજાય છે કંઈ જ અસર ન પહોંચી. સખીવર્ગને આગ્રહ છતાં કે જેમ જન્મ એક સાથે તેમ મરણ પણ સાથે જ. એ તે અડગ જ રહી.
માસી ! તે, હવે હું રજા લઉંને ? પિતાશ્રીને ચોથે દિવસે સમાચાર આવ્યા ત્યારે તે ઘરના સૌ ખબર આપું કે વૃત્તાન્ત સાંભળી મા બાપને “ધા તો
જન પણ રાજી થયા, કેમ કે આજે તો વૈભારકિરિ.. લાગ્યો, પણ જ્ઞાન અભ્યાસ અને સ્વામીભક્તિએ, વાળા દરવાજે ખુદ અષ્ટ પ્રાતિહાર્યની ઋદ્ધિથી અલંએની સેઝમાં સાથે પૂર્યો છે.
કૃત તીર્થંકર દેવ પધાર્યા હતા. તેમના દર્શન કરી
પાવન થવામાં સુલતા મિયા મણું ન કરે અને જરૂર જેનું ચક્ર અસ્મલિત ગતિએ ચાલ્યા કરે છે એવા કાળદેવે વૈશાલીના બનાવ ઉપર પરદો પાડી દીધો અને
સાથ પૂરે એમ સૌનું માનવું હતું. ઘવાએલા અંતરમાં એ વાત ભુલાવા પણ માંડી. ત્યાં તે તેમણે ધડાકે કર્યો કે એ દ્રશ્ય દુઃખનું ઓસડ દહાડા'એ જનવાયકા ખોટી નથી જ. નીરખવું છે ?

Page #14

૧૮૦
શ્રી આત્માના પ્રકાશ
તમારી ઇચ્છા હોય તે મારી ના' નથી, બાકી કરતી, ને પોતાની કાર્યવાહી માટે ક્ષમા યાચતી એ તીર્થકર સાચા નથી. કોઈ ઈંદ્રાલિકે એ જાતને બોલી ઊઠીસ્વાંગ સજ્યો છે. ભારતવર્ષમાં આજે એકમાત્ર તીર્થ કર શ્રી મહાવીર દેવ છે, જેઓ ચંપાનગરીના આકાશગામિની અને રૂપપરિવર્તિની વિધા ધરા કુસુમાકર ઉધાનમાં વિરાજમાન છે. તેઓ અહીં વાત હું ભગવંત શ્રી મહાવીદવને ચરણે પાસક
ક્યાંથી હોય ? તેઓના આગમનની મને ખબર પડ્યા અંખડ પરિવ્રાજક છું. ચંપાનગરીથી પ્રભુના દર્શન વિના રહે ખરી? મારા તે એ આરાધ્ય દેવ છે. કરી અહીં આવવા નીકળ્યો ત્યારે ભગવતે કહ્યું કેશુદ્ધ દેવ, શુદ્ધ ગુરુ અને શુદ્ધ ધર્મની ઉપાસના હે અંબડ! રાજગૃહીમાં નાગસારથિની ભાર્યા સુલઆત્મકોય માટે કરનાર આત્મા આવા ચમત્કાર જોઈ સાને મારા ધર્મલાભ પહોંચાડજે, “તહત્તિ’ કહી હું ગમે ત્યાં નમી ન પડે. એની શ્રદ્ધા મેરુપર્વત જેવી ભાર્ગે પડ્યો. મનમાં વિચાર ઉદ્ભવ્યો કે અન્ય કેદને અચળ હોય તો જ એ સમકિતી ગણાય. અન્ય દેવો નહીં અને એક નારીને ભગવાન શામાટે સંદેશો પાઠવે ! પ્રત્યે તિરસ્કાર કે અવર્ણવાદ ન શોભે પણ એ સાથે સુલસામાં એવું તે શું હશે ? માતા, અહીં આવી કંચન અને કથીર કિંવા ગોળ ને બાળ એક કક્ષામાં તારી પરીક્ષા અર્થે મેં જ જુદા જુદા રૂપો વિકલા ન મૂકી શકાય. યાદ રાખે કે- એક ચિત્ત નહિ એથી જનતા ભોળવાણી પણ તારી અડગતા તે એકની આશ, પગ પગ તે દુનિયાના દાસ કાયમ જ રહી. હે સુલસે ! હે વિકિનિ ! તને ધન્ય પાંચમે દિવસે પેલા ચમત્કારનો પડદો સ્વતઃ ઉચકાય. છે ! તારે જ ભવ સફળ છે ! તું સતીઓમાં શિરો
મણિ છે ! તારા જીવનને ધન્ય છે ! રાગદેષથી રહિત સવારે એક સ્વધની બાંધવના પગલા ઘરઆંગણે એવા વીતરાગ શ્રી મહાવીર દેવે મારી દ્વારા તારા થયા. તરત જ “અતિથિનો આદર કરવો એ ગુહસ્થ. ધર્મકાર્યની કુશળતા પૂછી છે. તારું એ સોભાગ્ય છે ને ધર્મ છે એમ કહી સુલતા તેની સામે ગઈ. માનપૂર્વક તેડી લાવી આસન ઉપર બેસાડી જ્યાં સુખ. આ સાંભળતાં સુલસી રોમરોમ હર્ષિત થઈ સાતા પડે છે ત્યાં તો તે વ્યકિત સલસાને નમસ્કાર ગઈ. આવા મહાભાગ્યની કાણું પ્રણ સો ન કર
वजन्ति ते मूढधियः पराभवं, भवन्ति मायाविषु ये न मायनः । વિર નિન્તિ શરારતથાથા, સંવૃતાં નિશિતા દવા |
(લલિત છંદ) કપટી સાથે જે કપટી ને થતાં, મૂરખ તે નર નાશ પામતા; બખતરે વિના વીરને હણે, નિશિત બાણની જેમ એ હણે.

Page #15

સ્વશક્તિમાં અતુલ શ્રદ્દા રાખનાર માણસે મહાન્ પરિવતના કરી શકે છે. મીરાએાએ એક વખત પ્રશ્ન કર્યા હતા કે પ્રત્યેક સ્થળે અને પ્રત્યેક વિષયમાં આપણું મનુષ્યત્વ વિજય પ્રાપ્ત કરવામાં સહાયભૂત ન અને તે શું આપણે મનુષ્ય નામ ધારણ કરવાને લાયક છીએ ?’’ તમારા પેાતાના અદ્દભુત આંતરિક ખળમાં શ્રદ્ધા રાખવાથી મહાન કાર્ય સાધવા જે સમન તમને મળે છે તે બીજી કાઇ પણૢ વસ્તુથી મળવું અશકય છે, જે કાય કરવાને તમે નિશ્ચયાત્મક સંકલ્પ કર્યાં હાય છે તે કાર્ય કરવામાં તમારી શક્તિમાં રહેલી તમારી શ્રાદ્દા ન્યૂન કરવા અને તેનેા હ્રાસ કરવા જે માણસ ઇચ્છે છે તેને શત્રુતુલ્ય લેખવામાં લેશ માત્ર અયેાગ્યતા નથી; કારણ કે શ્રદ્દાના હ્રાસની સાથે જ શક્તિને પણ ધ્વંસ થાય છે. તમારી આત્મશ્રાદ્દાના પ્રમાણમાં તમારા દરેક કાર્યનું પરિણામ આવે છે. કાર્ય અત્યંત મુશ્કેલ છે એમ જાહેર કરી માત્ર ખેસી રહેવાથી પોતાનું લશ્કર આલ્પ્સ પર્યંત પર પહોંચશે એ `પેાલીયનની આશાને ઉચિત અને સ્થાને ગણી શકાય તે જ તમારી શકિત સંબંધી ભય તથા શકા યુકત વિચારાનુ સેવન કરવાથી તમે જીવનમાં કાઇ ઉપયાગી કાર્ય કરવા સમયે ખનશાએ તમારી આશા ઉચિત ગણી શકાય.
સ્વા શ્ર ચી
જે કાર્ય કરવાનુ પોતે માથે લીધુ હાય છે તે સાધવાની પાતાની શકિતમાં મહાન અવિચળ શ્રાદ્ધીવાળા સ્ત્રીપુરુષા આ પ્રતિમાન સુધારાના યુગમાં ચમત્કારભર્યા કાર્યાં બજાવી શકયા છે, જે વસ્તુઓને જગતના અન્ય લેાકા અશકય અને
લેખાંક : : ૪
અનુ. શ્રી વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ (ગતાંક પૃષ્ઠ ૧૫૯ થી શરૂ)
જગતમાં એવા કે નથી કે તેને લઈને તમે
બના
કાલ્પનિક માનતા હતા તે વસ્તુએને શકય અને સત્ય કરી બતાવવાનેા જો આવા સ્ત્રી-પુરુષા રાતદિવસ અવિચ્છિન્ન નિશ્ચયપૂર્વીક પ્રયત્નો કરવામાં મંડી રહ્યા ન હેાત તે। મનુષ્યજાતિ વિકાસક્રમમાં ધણા સૈકાઓ પાછળ પડી જાત એ નિ:સશય વાત છે.
વિશિષ્ટ કાયદા અથવા નિયમ અમુક વસ્તુ મેળવવાની ઇચ્છા કર્યાં વગર અને તેને માટે માગણી કર્યાં વગર તે પ્રાપ્ત કરવામાં સફળતા મેળવી શકેા. પ્રત્યેક કાર્યમાં પ્રથમ મજબૂત અને અડગ આત્માહાની વિશેષ અગત્ય છે; તે વગર કોઈ પણ કારૢ તમારાથી સાધી શકાશે નહિ એ ચોક્કસ સમજો. દરેક કાર્યોમાં પરિણુામના પ્રમાણુમાં જ પ્રયત્નની અપેક્ષા રહેલી છે. જળના પ્રવાહ તેના મૂળ કરતાં વધારે ઊંચાઇએ ચડી શકતા નથી. મહાન્ વિજય પ્રાપ્ત કરવામાં મહાન આત્મશ્રદ્દા અને મહાન પ્રયત્નરૂપી મૂલની જરૂર છે. શકિત ગમે તેટલી મહાન્ હાય, બુદ્ધિ ગમે તેટલી વિશાળ હોય તેા પણ શ્રદ્ધા કરતાં કાર્યાંનુ પરિણામ ઉચ્ચ નહિ જ આવે. જો મનુષ્ય ધારે છે કે હુ`અમુક કાર્ય કરી શકીશ તા તે કાર્ય કરી શકે છે, અને જે એમ ધારે છે કે મારાથી અમુક કાય થઈ શકશે નહિ તે તે કા કરવા તે સમ ચતા પણ નથી.'' આ નિયમ સ†. માન્ય નિર્વિવાદ છે.
તમારા વ્યક્તિત્વ વિષે, તમારી યેાજનાએ વિષે અથવા તમારા હેતુઓ વિષે અન્ય લેાકેા શુ' ધારે છે ? તેના જરા પણુ વિચાર કર્યાં વગર અને તેએ તમને

Page #16

૧૮૧
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
સ્વમા અથવા ઉન્મત્ત કહે તેા પણ તેની દરકાર કર્યા વગર તમારે તમારી પેાતાની શક્તિમાં જ અડગ શ્રદ્ઘા રાખવાની મહાત્ અનિવાય અગસ છે, કારણુ કે તમને તમારી શક્તિ પરથી શ્રદ્ધા ઊડી જાય છે; તે જ ક્ષણે તમે તે શક્તિને ગુમાવે છે. ગમે તેવા આપત્તિના પ્રસંગે પણ તમારી શક્તિના સંબંધમાં શંકાશીલ ન બને. કદાચ સંપત્તિને નાશ થાય, શરીર નીરાગી ન રહેતું હાય, કીતિને હાનિ પહોંચે એમ હેાય, તમે અન્ય લેાકેાના વિશ્વાસપાત્ર ન હેા,
ગમે તેવી પરિસ્થિતિ હોય તો પણ હંમેશાં સ્મરણમાં રાખા કે જ્યાં સુધી તમે સ્વશક્તિમાં કાહાવત છે. ત્યાં સુધી તમારા માટે હુમેશાં ઊઁચી આશા છે. આ આત્માહાના બળથી પ્રયાસ કરવાનું સતત ચાલુ રાખશે! તે અવશ્ય જગતમાં વહેલેામેાડા તમારા માટે માર્ગ ખુલ્લા થશે જ,
એક વખત નેપાલીયનને સદેશા પહોંચાડવા માટે એક સૈનિકને એટલી બધી ત્વરાથી જવું પડયું હતું કે તે સંદેશા પહોંચાડ્યા પહેલાં તેને ધાડા ભાગમાં પડી જવાથી મર પામ્યા. પછી તે નિર્ક જેમ તેમ કરી તેપેાલીયનને સદેશા પહોંચાડ્યો, તેને જવાબ નેપેલીયને સત્વર લખી આપ્યા, અને તેના પેાતાના કિંમતી અશ્વ પર બેસી ત્વરાથી તે પહોંચાડવાની આજ્ઞા કરી. તે સ ંદેશવાહકે અત્યંત મનેાહર અશ્વને જોઇને કહ્યું કે-આ અશ્વ એટલે સુંદર છે કે તેના પર સવાર થવાને મારા જેવે સામાન્ય દરજ્જાને
સૈનિક લાયક નથી. તેપોલીયને જવાબમાં જણાવ્યું
કે “ એક ફ્રેન્ચ સૈનિક માટે કાઈ પણૢ વસ્તુ અત્યંત સુદર કે મતાહર નથી.’’
આ ફ્રેન્ચ સૈનિક સરખા લેાકાથી આ જગત ભરપૂર છે. આવા લોકો એમ ધારે છે કે જે વસ્તુઓ અન્ય લેાકાએ મેળવી છે તે મેળવવાનુ અમારા માટે અશકય છે અને તે મેળવવાની અમે આશા રાખીએ તે તે ફ્રાકટ છે. આ પ્રકારની આત્માની અવગણુના ભરેલી માસિક વૃત્તિથી પેાતાને કેટલું નુકશાન થાય છે તે તેના સમજવામાં ભાગ્યે જ આવે છે.
તેએની આશાએ, માગણીએ અને ઇચ્છાએ અતિશય સંકુચિત અને મર્યાક્તિ હેાય છે. વામનસ્વરૂપી મનુષ્ય રાક્ષસી અળ બતાવી શકતા નથી. એવા કાઈ નિયમ નથી કે જેને લઈને લેાકેા હલકા વિચારામાંથી ઉત્કૃષ્ટ પરિણામ લાવી શકે. આત્ અનુસરી મૂર્તિ ધડવામાં આવે છે, અને એ આશાએ કંઇ નહિ પરંતુ માત્ર અંતરંગ વિચાર જ છે.
જગતમાં જે કઇં શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ છે. તે પેાતાની
પ્રાપ્તિ માટે નિર્માયું નથી, પરંતુ ભાગ્યદેવીના કૃપાપાત્ર મનુષ્યને માટે જ જગતની ઉત્તમ વસ્તુ છે એવા વિચાર। સેવવાનું ધણાખરા લેાકાને બાળપણથી જ શીખવવામાં આવ્યુ` હેાય છે. પેાતે નિકૃષ્ટ કાટિના મનુષ્યા છે . એવા ખ્યાલમાં જ તેઓને ઉછેરવામાં આવ્યા હેાય છે. જેએ વાસ્તવિક રીતે મહાન્ કાર્યા કરવાને સમ` હાય છે એવા ધણા સ્ત્રીપુરુષ નાના કાર્યાં કરતાં અને મધ્યમ કાર્ટિનું જીવન વહન કરતાં દષ્ટિએ પડે છે; આનું કારણ એ જ કે પેાતાના આંતરિક ઉત્કૃત્વને પ્રકાશમાં કેવી રીતે લાવવું તેનુ તેઓને યથા નાન હેતુ નથી.
જે હદ સુધી માનવ જાતિએ પહોંચવુ જોઇએ તે હદે હજી મનુષ્યા પહોંચ્યા નથી અને સત્ર
સર્વોત્તમ પ્રતિભા ધરાવનારા મનુષ્યા મધ્યમ કોટિના મનુષ્યોને છાજે એવા કાર્યો કરતાં દૃષ્ટિગોચર થાય છે, તેનુ મુખ્ય કારણ એ છે કે હજીસુધી લેકે એ આત્મનિરૂપણ કર્યુ” નથી,
શક્તિનું અડધું પણ માપ કે વળી આપણી અંદર દિવ્ય શક્તિએ ગૂઢ રહેલી છે અને આપણે ભવ્ય વિશ્વના અંશભૂત છીએ એવુ આપણને સાચેસાચું ભાન થયું નથી. આપણા મહાન જન્માધિકારને આપણે પૂરતા વિચાર કર્યો નથી, ઉન્નતિના શિખર પર કેટલે ઊંચે આપણે જવાનુ છે અને આપણી જાત ઉપર આપણે કેટલી હદ સુધી આધિપત્ય મેળવવાનું છે તે આપણને બુદ્દિગત થયુ નથી. આપણે આપણા ભાગ્યને અંકુશમાં રાખી શકીએ છીએ અને આપણે જેવા થવા ઇચ્છીએ છીએ તેવી આપણી જાતને બનાવી શકીએ છીએ

Page #17

શ્રી આત્મારામજી (શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી) મહારાજકૃત
સત્તરભેદી પૂજા
વિવેચક : પન્યાસશ્રી રામવિજયજી ગણિવર્ય
ઢાળ દસમી આભરણપૂજા
હી શોભિત જિનવર મસ્તકે રણ મુકુ ટ ઝલકત; ભાલ તિલક અંગદ ભુજા કુંડલ અતિ ચમકત. ૧ સુરપતિ જિન અંગ રચે ૨ ના ભ ૨ણ વિશાલ;
તિમ શ્રાવક પૂજા કરે કટે ક ૨ મ જંજાલ, ૨ આ પૂજા દશમી આભરણું( અલંકાર-ઘરેણાં)ની છે. સુંદર જિનેશ્વર પ્રભુના મસ્તક ઉપર ઝળકતે રત્નને મુગટ પૂજક એટલે પૂજા કરનાર ધારણ કરે અર્થાત મુગટ પહેરાવે. ત્યારબાદ પાલમાં શોભતું તિલક(અલંકાર) રૂપ હોય તે સ્થાપન કરે. હાથમાં બાજુબંધ પહેરાવે. કાનમાં ચમકતાં કુંડલ પહેરાવે. એવી રીતે બે ઇન્દ્ર મહારાજ” પ્રભુના અંગે વિશાલ રત્નના અલંકારેથી આંગી રચે, એવી રીતે યથાશક્તિ શ્રાવક પણ નિજ સ્થાનના જૈન મંદિરોમાં પ્રભુની અલંકારોથી પૂજા કરે. આવી પૂજા કરવાથી કર્મરૂપી જંજાળ કટાઈ જાય અર્થાત નાશ પામે. એ વાતનું આપણને વિસ્મરણ થયું છે. સુવિખ્યાત નિશ્ચયપૂર્વક જે દરેક કાર્ય કરવા તત્પર બને છે તે સ્ત્રી નવલક્થાકાર મેરી કેરેલી એક સ્થળે કહે છે કે, મનુષ્યની આકર્ષણશકિતમાં વૃદ્ધિ થાય છે અને
If we choose to be no more than લઈને સુખ, સંપત્તિ, એશ્વર્ય તેના તરફ clods of clay, then we shall be used ખેંચાઈને આવે છે. જે ભૂમિકા ભજવવાની આપણને as clods of clay for braver feet to ઈચ્છા છે તે ધારણ કરવામાં અને સર્વોત્તમ રીતે tread on"
ભજવવામાં જ બધું સમાયેલું છે. મહાન કાર્ય કર. “જે આપણે માટીના ઢેફાં કરતાં વિશેષ સારા વાને તમને ઉચ્ચાભિલાષા હોય તો તમારે તમારા માટે થવાનું પસંદ કરતા નથી તે આપણું કરતાં ઉચ્ચતર મહાન કાર્યક્રમ રચવો જોઈએ અને તમારી અભિકોટિને માણસો માટીના ઢેફાં તરીકે આપણે ભાષાના પ્રમાણમાં તમારે વેશ ધારણ કરવો જોઈએ. ઉપયોગ કરશે.”
જે માણસે સ્વશક્તિનું સાચું નિરૂપણ કર્યું હોય બીજા લોકો જે ભલો નથી, હું કંઈ પણ છે, પોતાના કાર્યમાં વિજયી નીવડવાનો જેને & ઉજ્વળ કાર્ય કરવાને અશક્ત છું, હું તુચ્છ મગતરાં વિશ્વાસ છે, તેના વાતાવરણમાં અને બાહ્ય દેખાવમાં જેવો છું.” આવા પ્રકારના વિચારે હમેશાં આગ્રહ- એવું કંઈક રહેલું છે કે જેને લઈને કાર્યારંભ થયા પૂર્વક કર્યા કરવાથી જીવનનું ધોરણ દિનપ્રતિદિન ઊત- પૂર્વે જ તેને અર્ધા વિજય મળી જાય છે. જે મુરતું બનતું જાય છે અને શકિતઓ જડ અને નકામી લીએ પિતાની જાતને તુચ્છ ગણનાર માણસને બની જાય છે. એથી ઊલટું જે માણસ સ્વાઝાયી છે, તેના કાર્યમાં પીડા ઉપજાવતી હેય છે તે જેનામાં આત્મશ્રદ્ધા છે, જે આશાવાદી છે, અને મુશ્કેલીઓ આવા પ્રકારના ઉચ્ચ મનોબળ ધરાવનાર પિતે આરએલા કાર્યમાં વિજય મળશે જ એવા મનુષ્યના માર્ગમાંથી પલાયન કરી જાય છે. ચાલુ)

Page #18

૧૮૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
દાળ-રાગ જંગલો, તાલ દાદર, અંગ્રેજી બજેકી ચાલ–એ દેશી આનંદકંદ પૂજતા જિનંદ ચંદ હું; માતી જ્યોતિ લાલ હર હંસ અંક ક્યું; કુંડલ સુધાર કરણ મુ કુ ટ ધા ૨ તું-આનંદ (૧) સુ ૨ ચંદ્ર કુંડલે શે ભિ ત ક ન કર અંગદ કંઠે કઠલો મુણિંદ તા ર તું-આનંદ (૨) ભાલ તિલક યંગ રંગ અંગે ચંગ ક્યું; ચમક દમક નંદની કંદર્પ જીત - આનંદ (૩)
વ્યવહાર ભાષ્ય ભાળી જિનંદ બિંબ યુઃ કરે શૃંગાર ફાર કર્મ જા ૨ જા ર તું–આનંદ (૪) વૃદ્ધિ ભાવ આતમા ઉ મં ગ કર તું;
નિમિત્ત શુદ્ધ ભાવકા પિ યા ૨ કા રે તું-આનંદ (૫) ભવિક પૂજાનો રસિક આત્મા કહે છે કે-હું આનંદના મૂળ સમાન અને સામાન્ય કેવળીમાં ચંદ્ર સમાન એવા તીર્થંકર દેવની અલંકાર પૂજા કરું છું. કેવા પ્રકારના અલંકારો પૂજામાં તૈયાર કરે છે, તેના નામ આ પ્રમાણે-પ્રકાશમાન સાચા મોતી, લાલ રંગના હીરા, હંસ અને એક જાતિના રત્નો કુંડલોને તથા મુકુટને જડાવી સુશોભિત બનાવી પ્રભુની અલંકાર પૂજા કરું છું. ઉપમાદર્શક ભાવ બતાવે છે કે જાણે પ્રભુના બે કાન સૂર્ય અને ચંદ્રરૂપ કુંડલથી શોભતા હોય એવો ભાસ ઉત્પન્ન કરે છે. હાથમાં બાજુબંધ અને કંઠમાં સારા કંઠાલંકાર પૂજા કરનારાઓ પ્રભુના અંગમાં ધારણ કરે છે. અને પ્રભુ પ્રત્યે કહે છે કે-હે મુનિમાં ઇન્દ્રરૂપ જિનેશ્વર પ્રભુ, આપ અમને તારો એવી માંગણી કરે છે. વળી કપાળમાં તિલક જેમ આકાશમાં પક્ષી શેભે તેવી રીતે શોભે છે. ચમકદમક નંદની આભરણ વિશેષ વસ્તુઓ પૂજામાં ધારણ કરે છે. હે પ્રભુ, આપે તે કામદેવને જીતી લીધું છે. કંદર્પોજિત’ એવું બિરુદ ધારણ કર્યું છે. વ્યવહારભાષ્ય નામના સૂત્રમાં કહ્યું છે કે-પૂજકો જિનબિંબ ઉપર આવા અલકારરૂપ શુંગાર ધારણ કરી-કરાવી પ્રભુને જુહારે છે એટલે યાત્રા કરે છે, ભેટે છે, દર્શન કરે છે વિગેરે વિગેરે.. હે પ્રભુ, આપ ભાવવૃદ્ધિરૂપ આત્માને બનાવવામાં અમને ઉમંગ આપનારા છો. શુદ્ધ ભાવના નિમિત્તકાર બની આપ અમને પ્રભુની પૂજામાં પાર ઉત્પન્ન કરાવો છે. પ્રભુનું રહસ્ય એ છે કેનિમિત્તવાસી આત્મા” હોવાથી પ્રભુની અલંકાર પૂજા કરી, પ્રભુ પ્રત્યે રાગ અને ભકિતરાગ ઉત્પન્ન કરે છે. તેમાં પ્રભુની મૂર્તિ આલંબનરૂપ છે. પછી સંસારના પદ્ગલિક ઘરેણું ઉપરથી રાગ ઉતારી દઈ જ્ઞાન ચારિત્રરૂપ ભાવ ઘરેણાંને આભા ધારણ કરે છે. ત્યારબાદ વચન અનુષ્ઠાન અને અસંગ અનુછાનમાં પ્રગતિ કરે છે. જયાં સુધી ભાવ અલંકાર પ્રાપ્ત થયા ન હોય, નિરાલંબન અવસ્થા પ્રાપ્ત થઈ ન હોય, ગૃહસ્થ જીવન હોય ત્યાં સુધી તે જિનબિંબને જિનેશ્વર પ્રભુ તુલ્ય માની પૌદ્ગલિક સુવર્ણ અલંકારથી પુજા કરવી તે પ્રાથમિક અવસ્થામાં “આ દ્રવ્ય આભરણ પૂજા' સાધકરૂપ બને છે. અને પરંપરાએ મેક્ષસ્થાન પમાડે છે. એવી રીતે દ્રવ્ય અને ભાવથી આભરણ પૂજા શ્રાવકે કરે છે અને એકલી ભાવ પંજા સાધુઓ કરે છે.

Page #19

૨-૦-૦
ખાસ વસાવી લેવા જેવું લક્ષ્ય સાહિત્ય આ સભા તરફથી આજ સુધીમાં સંસ્કૃત, માગધી, ગુજરાતી, ઇંગ્લીશ તથા હિન્દી ભાષામાં લગભગ બસો નાના-મોટા ગ્રંથે પ્રગટ કરવામાં આવ્યા છે. તેમાંનું મોટા ભાગનું સાહિત્ય તરત ઉપડી જતાં આજે સ્ટોકમાં નથી, હાલ જે થોડાઘણાં ગ્રંથ મળે તેમ છે તેની યાદી નીચે આપવામાં આવેલ છે. આપે તે ન વસાવ્યા હોય તો સત્વર મંગાવી લેવા વિનંતી છે.
| સંસ્કૃત ગ્રંથ ભગવાનના ચરિત્ર
૧૮ જૈન ઐતિહસિક કાવ્ય સંગ્રહ ૨-૧૨-૯ ૧ શ્રી શ્રેયાંસનાથ ચરિત્ર ૭-૮-૦ ૧૯ કાવ્ય સુધાકર
૨-૮-૦ ૨ શ્રી સુપાર્શ્વનાથ ચરિત્ર ભા ૨ ૨-૮-૦ ૨૦ સજઝાયમાળા(ભી મશી)
૪-૮-૦ ૩ શ્રી પાર્શ્વનાથ ચરિત્ર ૧૩-૦-૦ ૨૧ આત્મકાન્તિ પ્રકાશ
૦-૮-૦. | (ભારે કાગળ) ૧૫-૦-૦ તત્વ અને હિતોપદેશાદિ ૪ તીર્થંકર ચરિત્ર ચોવીશ તીર્થકરોના ૨૨ તત્વનિર્ણયપ્રાસાદ
૧૦-૦-૦ ચરિત્રો તથા વીશે ભગવાનના
૨૩ આરંભસિદ્ધિ
૧૦-૦-૦ પંચરંગી ચિત્રો સાથે) ૬-૦-૦ ૨૪ જેન તરવસાર
૧-૦-૦ ચરિત્ર વિગેરે
૨૫ ધર્મબિન્દુ (આવૃતિ બીજી) ૩-૦-૦ ૫ આદેશ જૈન સ્ત્રો નો ભા રજે ૨-૦-૦ ૨૬ આચારપદેશ
૧-૦-૦ ૬ કારત્ન કોશ ભા. ૧૯ ૮-૦-૦ ૨૭ અને કાન્ત (ગુજરાતી)
૧-૦-૦ ૭ '' '' ભા. ૨
૬-૦-૦ ૨૮ ” (ઈંગ્લીશ) ૮ દમયંતી ચરિત્ર ૬-૮ ૦ ૨૯ નમસ્કાર મહામત્ર
૧-૦-૦
૩૦ જૈન ધમ ૯ સંઘપતિ ચરિત્ર
૬-૮-૦.
- ૩૧ જૈન ધર્મવિષયક પ્રશ્નોત્તરી -૦= ૧૦ શ્રી વિજયાનંદસૂરિ (રા. સુશીલત) ૦-૮-૦
૩ર પંચ પરમેષ્ટી ગુણરત્નમાળા ૧-૮-૦ ૧૧ વસુદેવ હિડી (ગુજરાતી ભાષાંતર] ૧૫-૦-૦
૩૩ પ્રકરણ પુષ્પમાળા ભા. ૨ ૧-૦-૦ પૂજા અને કાવ્ય ૩૪ શ્રમણ સંસ્કૃતિ
૪-૧૨-૯ ૧૨ આત્મવલલભ પૂજા-સંગ્રહ ૩-૦-૦ ૩૫ શ્રાવકધમ વિધિ પ્રકરણ ૧-૮-૦ ૧૩ ચૌદ રાજલક પૂજા ૦-૪-૯ ૩૬ જ્ઞાન પ્રદીપ ભા.૧૯
૪-૦-૦. ૧૪ નવાણુ અભિષેક પૂજા ૦-૪-૦ ૩૭ ” ભા રજે
૪-૦-૦ ૧૫ વીશ સ્થાનક પૂજા(અર્થવાળી) ૧-૪-૦ ૩૮ ) ભા ૩જો
૨-૦-૦ ૧૬ સભ્યશન પુજા
૦-૪-: ૩૯ આત્માનંદ જન્મશતાબ્દિ અંક ૨-૮-૦ ૧૭ ચારિત્રપૂજાદત્રયી સંગ્રહ ૦-૪-૦ ૪૦ જ્ઞાનપ્રદીપ ભા.૧થી૩ સાથે ૮-૦-૦
દીપોત્સવી સુધીમાં દીપોત્સવી સુધી માં ઉપરના ગુજરાતી પુસ્તકે મંગાવનારને :રૂા. ૨૫) ની કીમત સુધીના પુસ્તકો ઉપર ૬ ૦૦ ટકા રૂા. ૫૦) ની કીમત સુધીના પુસ્તક ઉપર ૧૨ ૦૦ ટકા રૂા. ૧૦૦) ઉપરની કીમતના પુસ્તકો ઉપર ૨૦ ૦૦ ટકા ખાસ કમીશન કાપી આપવામાં આવશે.
લખે - શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર (સૌરાષ્ટ)

Page #20
Reg. N. B, 43 ચિંતન અને મનની न चाहु न च भविस्सति न चेतरहि विजति / / एकन्तं निन्दितो पोसो एकन्तं वा पसंसितो // —એકલી નિ‘દા પામેલે કે એકલી પ્રશંસા પામેલો માણસ થયા નથી, થશે નહિ, અત્યારે છે પણ નહિ. चित्तस्यैकस्य दमनात् सर्वे दान्ता भवन्ति / એક ચિત્તને કબજે રાખવાથી બધાં કબજે થાય છે, –ાધિચર્યાવતાર | - દીવો સળગાવી કોઈ તેને ખાટલો નીચે સંતાડે નહિ, પણ બધે પ્રકાશ પડે એ રીતે વચ્ચે ગોઠવે તેમ જ્ઞાન સંતાડી રાખવાનું ન હોય. -ઈશુ ખ્રિસ્ત | કોઈ પણ ચીજ ગ્રાહ્ય અથવા ત્યાજ્ય છે એવુ' મેં કહ્યું છે, એમ માનવામાં ન આવે. મેં એ ચીજને ગ્રાહ્ય કહી છે જેને ખુદાએ ગ્રાહ્ય કહી છે. એ જ ચીજને મેં ત્યાજ્ય યા તે હરામ કહી છે. કે . જેને ખુદાએ ત્યાજ્ય યા તે હરામ કરી છે. –હજરત મહંમદ સાહેબ જેવું જે ચિતવે છે તેવો તે થાય છે—શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહુ'સ - પરમ મય આપણી પોતાની અંદર વસે છે–સ્વામી વિવેકાનંદ * બધાં પાપપુણ્યની જડ મનની અંદર રહે છે. મન સાફ થાય તો બાહ્ય ભાગ શોભે, –ગાંધીજી - આ ચરાચર જગતમાં જ્યાં આપણે આપણા હૃશ્યનો ધર્મ જોઈએ છીએ ત્યાં આપણું હૃદય આપમેળે જ કાંઈ પૂછવ્યા વિના આત્મસમપણ કરી દે છે. –ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર આધ્યામિક બાબતોમાં દરેકે પોતપોતાના અંત:કરણને અનુસવું જોઈએ. રાધાકૃ :ગન જેવી રીતે સુવર્ણને અગ્નિમાં તપાવવાથી તે સ્વચછું થાય છે, તેવી રીતે માણસનું હૃદય પણ પ્રેમાગ્નિથી ઓગળી જઈ રૂછ થઈ શકે છે. હુંરિયર બીયર સ્ટો મુદ્રક : હરિલાલ દેવચંદ શેઠ--શ્રી આનદ પ્રિ. પ્રેસ, ભાવનગર. For Private And Personal Use Only