________________ આત્માની તૃપ્તિનો અનુભવતપથી થાય. તપથી મોહનો પરિણામ છૂટે. એનાથી દબાયેલો આનંદ ઉછળે. જે આ રીતે તપધર્મમાં રમે તે શીલ–બ્રહ્મચર્ય પોતાના આત્માના ગુણોમાં રમે. સમતામાં કોઈ અપેક્ષા નહી, આધીનતા નહિ માટે સમતારસનું પાન કરવામાં મેળવવાનો કોઈ પુરુષાર્થ નહી. માન મોહને આધીન ન થવા માટે અને મોહને દૂર કરવાને પુરુષાર્થ કરવાનો છે. પરિગ્રહઆત્મા માટે મહાઉપાધિ છે. એક પરિગ્રહને સાચવવા માટે બીજા પરિગ્રહનું ઉપાર્જન કરવું પડે. પરિગ્રહ સંકલેશ કરાવે, ઉપાર્જનમાં સંકલેશ, સાચવવામાં પણ સંકલેશ થાય. આત્માનું પરમ સુખ ગુમાવી, નકલી સુખને સુખ માની સુખ ભોગવે છે. સમતા સુખમાં કંઈ કરવાનું નથી. મફતના ભાવમાં કોઈ શક્તિનો વ્યય નથી. ઉલ્ટાની શકિત વધે અને આત્મા તગડો બનતો જાય. બાળકો રેતીના ઢગલા બનાવે પછી એ તૂટે તો રડે એમ માટીના ઢગલાને બંગલો માન્યો. બંગલાને પોતાનો માની પાપ કર્યું. મુનિની દૃષ્ટિએ એ પુદ્ગલના ઢગલા છે. ફક્ત માટીની ગોઠવણી જ છે. ચિત્તવૃત્તિ ક્યાંય બંધાતી નથી. આપણી ચિત્તવૃત્તિ બહાર જતી રહે છે, અને બંધાય છે માટે દુઃખી થઈએ છીએ. સમતા આત્મામાં રહેલી છે. જેનું મન રાત-દિવસ જ્ઞાનમાં રહેલું છે તે સમતાથી વાસિત થાય. આત્મા પરિણામી છે. સ્વમાં પરિણામ ન પામે તો પરમાં પરિણામ પામે. જિનશાસન બીજા માટે નથી, આત્માના સ્વભાવ માટે છે. મોહનું શાસન આત્મા પરથી હટાવી, તમારા સ્વના શાસનમાં પરિણમે. સ્વ પરિણતિ નથી તો પર પરિણતિ છે જ. જ્ઞાનાવરણીયના ક્ષયોપશમ દ્વારા 9 પૂર્વધર બનાય–ભણાય પણ મિથ્યાત્વના ઉદયથી એ ઝેર બને છે. આત્મા અત્યારે પરાધીન છે, એને સાધનની જરૂર છે. કેવળીને કંઈ જ જરૂર નથી એમને સાધન–સ્વાધ્યાયની જરૂર નહિ. છદ્મસ્થોને જ્યાં સુધી પૂર્ણતા ન મળે ત્યાં સુધી સ્વાધ્યાયની જરૂર છે. જ્ઞાનસાર-૨ || 183
